erfgoedobject

Burgerhuis Petit en arbeiderswoningen

bouwkundig element
ID
306264
URI
https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/306264

Beschrijving

Geheel van een monumentaal burgerhuis met waardevol interieur en arbeiderswoningen gelegen in een grote ommuurde tuin langsheen de Kroonstraat en de Baron Descampslaan. In deze muur werd aan de Baron Descampslaan een wegkapel ingewerkt. De bebouwing werd voor het eerst weergegeven op de kaart van Ferraris (1771-1778), maar werd eind 19de eeuw grondig aangepast, mogelijk met bewaarde oudere kern.

Historiek

Het hof waarop de huizen zich bevinden is reeds aangeduid op de Ferrariskaart (1771-1778). Op het primitief kadasterplan van 1813 wordt het weergegeven als twee naar elkaar toe neigende vleugels parallel aan de straat, met toegang tot het erf via de Kroonstraat. In de eerste helft van de 19de eeuw was het een gewone boerderij zonder verdiep, bewoond door de zussen Clotilde en Marianne Beullens. Later werd het hof overgenomen door hun broer, Jos Beullens-Van Roosbroeck, de eerste kerkmeester van Wijgmaal. De toestand uit 1813 onderging een grondige transformatie in 1881; de losstaande vleugels werden verenigd tot het model van een gesloten hoeve. Volgens de kadastrale mutatieschets van 1897 werd het bouwvolume door de pachter Petit opnieuw opengebroken en kreeg het burgerhuis zijn huidige vorm. De oostelijke vleugel werd hierbij ingericht als woonhuis; de huidige burgerwoning. Het is op basis van het kadaster niet met zekerheid te zeggen of er elementen uit eerdere bouwfasen bewaard bleven in het burgerhuis. De westelijke vleugel werd, volgens de kadastrale mutatieschets van 1897, verbouwd tot vier geschakelde woningen voor loonarbeiders, toegankelijk via de Kroonstraat. Volgens onderzoek van E. Willekens hebben recente, verregaande verbouwingen deze arbeiderswoningen herleid tot twee wooneenheden (nummers 7-9 en nummer 11). Ook hier is het niet duidelijk of er, na deze verbouwingen, elementen van de 19de-eeuwse hoeve bewaard bleven in het interieur. 

Beschrijving

Het burgerhuis richt zich met zijn voorgevel naar de Baron Descampslaan, de noordelijke zijgevel en achterbouw werden eerder gesloten uitgewerkt naar de Kroonstraat. Een grote voortuin met enkele grote bomen wordt van de weg gescheiden door een omheiningsmuur. Parallel met de woning en haaks op de Kroonstraat bevindt zich het langwerpige volume van de arbeiderswoningen.

Het onderkelderde en verankerde bakstenen dubbelhuis op een L-vormige plattegrond telt zes traveeën en twee en halve bouwlagen onder een schilddak met rode pannen. De woning op een natuurstenen plint heeft rechthoekige gevelopeningen met hardstenen lateien op de begane grond en getoogde openingen in de overige bouwlagen, ter hoogte van de eerste twee bouwlagen voorzien van hardstenen lekdrempels. In de derde travee bevindt zich een houten vleugeldeur in een vlakke hardstenen omljjsting. De vensters zijn ingevuld met originele T-ramen, met een extra horizontale roede in de opengaande delen. Op de begane grond zijn de vensters voorzien van houten luiken. De kleine getoogde vensters in de bovenste halve bouwlaag zijn gesloten door witgeschilderde houten luiken. Boven de muuropeningen van de verdiepingen bevindt zich een verspringende waterlijst uit gesinterde baksteen. De lekdrempels van de bovenste bouwlaag bestaan eveneens uit gesinterde baksteen en lopen over de gevel door als een kordon.

De achtergevel werd op verschillende hoogtes opengewerkt door middel van getoogde muuropeningen. De originele houten ramen met T-verdeling bleven ook aan deze zijde bewaard. Ter hoogte van deze achtergevel vangt een haakse aanbouw van één bouwlaag aan die zich in het verlengde van de noordelijke zijgevel bevindt. Deze verankerde aanbouw onder zadeldak met rode pannen is enkel opengewerkt naar de zijde van het erf. Dit erf is vanaf de Kroonstraat toegankelijk gemaakt via smeedijzeren hekken tussen bakstenen pijlers.

Het interieur van het herenhuis bestaat uit een ruime inkomhal met gang over de volledige diepte van het huis, met links twee stijlkamers en rechts ruime vertrekken. In de voorkamer bevindt zich een tegelbekleding. Het huis heeft een gewelfde kelderverdieping. 

In de voortuin staan twee monumentale tamme kastanjebomen, waarvan één in circa 1880 werd aangeplant. Het hof wordt afgescheiden van de openbare weg door middel van een bakstenen omheiningsmuur, die met pannen afgedekt is. De ommuring werd ter hoogte van de Baron Descampslaan en de toegang tot de voorgevel van het burgerhuis gewijzigd; gecementeerde pijlers met eenvoudig hekwerk verschaffen de toegang tot de dieper op het perceel gelegen woning. Een eenvoudige wegkapel werd ingewerkt in de ommuring op de hoek van de Baron Descampslaan en de Kroonstraat.

Achteraan op het perceel van het herenhuis bevindt zich een rij van aanvankelijk vier woningen voor loonarbeiders, haaks op de Kroonstraat georiënteerd. De westelijke tuingevel was oorspronkelijk de voorgevel. Elke wooneenheid was opgebouwd uit een deur- en twee venstertraveeën, geschakeld volgens repeterend schema. Vandaag is de rij opgedeeld in twee wooneenheden. De verankerde bakstenen gevels van anderhalve bouwlaag bekroond met schilddak, eveneens bedekt met rode dakpannen. Vandaag rechthoekige gevelopeningen. Bouwsporen die teruggaan op vroegere poort- en andere gevelopeningen verraden het historisch karakter van de rij. Een bakstenen muur met dekpannen vormt de scheiding van noord naar zuid tussen het burgerhuis en de arbeiderswoningen. Ook deze woningen, toegankelijk vanuit de Kroonstraat, worden van deze straat gescheiden door middel van hekwerk tussen bakstenen muurtjes met ingewerkt baksteenmetselwerk.

  • Kadasterarchief Vlaams-Brabant, Primitief Kadaster Herent, afdeling XV (Herent), 1813/2, Wijchmael Veld.
  • Kadasterarchief Vlaams-Brabant, Mutatieschetsen Leuven, afdeling XV (Herent), 1881/7 en 1897/9.
  • COKELAERE J. 1984-1985: Beleving en waardering  van het gebouwde in het Wijgmaal van Remy, onuitgegeven licentiaatsverhandeling, Katholieke Universiteit Leuven, Faculteit toegepaste wetenschappen, Afdeling architectuur, fig. 3.4.6.
  • ROUWET M. 1975: Sprokkelingen uit de geschiedenis van Wijgmaal aan de Dijle. Wijgmaal: Feestcomité Wijgmaal 100, 65.
  • WILLEKENS E. 2016: The immovable heritage master plan as a new tool for integrated heritage conservation in Flanders. Case study: Wijgmaal, onuitgegeven verhandeling, Katholieke Universiteit Leuven, Faculteit ingenieurswetenschappen.

Auteurs :  Elsen, Liedewij, Willekens, Edith
Datum  : 2019

Aanvullende informatie

De beschrijving van Burgerhuis Petit dient als volgt te worden gecorrigeerd:

  • De woning heeft geen natuurstenen plint heeft, maar een plint in witgeschilderde baksteen.
  • Het schrijnwerk van de ramen is niet origineel. In de achtergevel is het volledig vernieuwd (1989-2018). Het schrijnwerk van de voorgevel is verschoeid.
  • Wat betreft het interieur voegen we volgende opmerkingen toe. Er zijn geen 'stijlkamers' in de woning. Er is evenmin tegelbekleding aanwezig in de woning. De kelder is slechts gedeeltelijk overwelfd.
  • De pijlers van de toegangspoort zijn niet gecementeerd, maar afgewerkt met trasmortel.

De beschrijving van de arbeidershuizen dient als volgt te worden gecorrigeerd:

  • Oorspronkelijk hadden de vier woningen allemaal eenzelfde indeling, met twee kamers aan de westzijde (toen voorgevel), centraal een smalle keuken en opkamer boven een half ondergrondse kelder, en aan de achtergevel (oost) twee stal- of bergruimtes. Op de verdieping waren slaapruimtes voorzien. Tegen de scheidingsmuur met het burgerhuis Petit, dwars op de Kroonstraat, waren vier toiletten aanwezig waren, gebouwd voor de vier arbeiderswoningen. Het voormalige erf achter de woningen was aangelegd met grote kasseien en witte zandsteen. Deze werden gerecupereerd in de aanleg van plantenbakken en op de grond van de huidige oprit.
  • Tijdens een totaalrenovatie in 1985-1991 werden de woningen herleid tot drie wooneenheden (en niet tot twee). Daarbij werd de indeling van de woningen volledig gewijzigd en vernieuwd, en werden de twee achterste arbeiderswoningen samengevoegd (nummer 11). De toiletten werden afgebroken en vervangen door een nieuwe scheidingsmuur. Het hekwerk aan de straat, tussen bakstenen muurtjes met ingewerkt baksteenmetselwerk, dateert van de verbouwingsfase 1985-1991.
  • De huizen kregen een nieuwe dakbedekking en nieuw schrijnwerk. De muuropeningen kregen nieuwe rollagen; nieuwe lekdrempels en lateien voor de bovenvensters.
  • Het baksteenmetselwerk werd grotendeels bewaard, met uitzondering van de oostgevel die een nieuw parement kreeg. Elders werd de gecementeerde plint vervangen door baksteen; het baksteenmetselwerk werd hervoegd; de muurankers zijn bewaard.
  • In deze westgevel zijn nog sporen bewaard van twee voormalige openingen in witte natuursteen, mogelijk verwijzend naar de oorspronkelijke stallingen op die plaats. In de noordelijke zijpuntgevel zijn sporen van de originele muuropeningen zichtbaar, onder meer een poort, het bovenlicht van een deur en een keukenvenster. In de zuidelijke zijpuntgevel zijn twee grote nieuwe muuropeningen toegevoegd; er zijn sporen van een opkamervenster.
  • Gegevens verkregen tijdens het openbaar onderzoek voor de vaststelling van de inventaris bouwkundig erfgoed van de provincie Vlaams-Brabant (2020).
Datum: 24-03-2021

Relaties

  • Is gerelateerd aan
    Wegkapel

  • Is deel van
    Wijgmaal


Je kan deze pagina citeren als: Agentschap Onroerend Erfgoed 2021: Burgerhuis Petit en arbeiderswoningen [online] https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/306264 (Geraadpleegd op 18-04-2021)