Stadskern Oudenaarde

inventaris bouwkundig erfgoed \ geheel \ bouwkundig geheel

Locatie

Provincie Oost-Vlaanderen
Gemeente Oudenaarde
Deelgemeente Oudenaarde
Straat Achter de Wacht, Meinaert, Pompstraat, Nederstraat, Hoogstraat, Kattestraat, Kapucijnengang, Woeker, Einestraat, Gentiel Antheunisplein, Bekstraat, Lappersfort, Jezuietenplein, Marlboroughlaan, Grachtschelde, Refugestraat, Krekelput, Koningsstraat, Tussenbruggen, Burgschelde, Broodstraat, Sint-Walburgastraat, Voorburg, Burg, Koekop, Kasteelstraat, Jan Jozef Raepsaetplein, Tussenmuren, Maagdendale, Minderbroedersstraat, Meerspoort, Neringstraat, Achterburg, Zakske, Markt, Matthijs Casteleinstraat, Smallendam, De Ham, Margaretha Van Parmastraat, Pamelekerkplein, Louise Mariekaai, Baarzak A, Baarstraat, Baarzak B, Remparden, Ververijstraat, Jacob Lacopsstraat, Gobelinstraat, Hofstraat, Verdurestraat, Stationsstraat, Gevaertsdreef, Devosstraat, Generaal Pershingstraat, Beverestraat, Tacambaroplein
Locatie Achter de Wacht, Achterburg, Baarstraat, Baarzak A, Baarzak B, Bekstraat, Beverestraat, Broodstraat, Burg, Burgschelde, De Ham, De Ham, Devosstraat, Einestraat, Generaal Pershingstraat, Gentiel Antheunisplein, Gevaertsdreef, Gobelinstraat, Grachtschelde, Hofstraat, Hoogstraat, Jacob Lacopsstraat, Jan Jozef Raepsaetplein, Jezuietenplein, Kapucijnengang, Kasteelstraat, Kattestraat, Koekop, Koningsstraat, Krekelput, Lappersfort, Louise Mariekaai, Maagdendale, Margaretha Van Parmastraat, Markt, Marlboroughlaan, Matthijs Casteleinstraat, Meerspoort, Meinaert, Minderbroedersstraat, Nederstraat, Neringstraat, Pamelekerkplein, Pompstraat, Refugestraat, Remparden, Sint-Walburgastraat, Smallendam, Stationsstraat, Tacambaroplein, Tussenbruggen, Tussenmuren, Verdurestraat, Ververijstraat, Voorburg, Woeker, Zakske (Oudenaarde)
Status (deels) bewaard

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Omzetten van geografische fiches (01-10-2018 - 31-12-2018).

Juridische gevolgen

is beschermd als stads- of dorpsgezicht, intrinsiek Stadskern Oudenaarde

Deze bescherming is geldig sinds 05-05-1981.

Beschrijving

De oude stadskern situeert zich grosso modo binnen de laatmiddeleeuwse omwalling zoals deze is weergegeven op het stadsplan door J. Van Deventer omstreeks 1550 en het panorama volgens Sanderus omstreeks 1640. In grote lijnen stemt het gebied ook overeen met het reliëfplan van Oudenaarde uit 1747.

In hoofdzaak heeft de stad zich rond twee kernen ontwikkeld: rond de burcht, de oudste kern (thans de site van de Kasteelstraat) en de Markt met stadhuis en Sint-Walburgakerk.

Tussen stadhuis en wat men later Tacambaroplein heeft genoemd, strekt zich een langwerpige bebouwde strook tussen twee straten, Hoogstraat en Nederstraat, uit. Samen met de Markt en de Broodstraat vormen deze straten de huidige commerciële kern van de stad.

Het gebied aan de overzijde van de Schelde, namelijk Pamele en Maagdendale heeft nooit dezelfde stedelijke bebouwing gekend als het centrum: alleen in de Bergstraat en de Baarstraat heeft deze nog een geconcentreerd uitzicht.

De 19de-eeuwse stadsuitbreiding hangt samen met de aanleg van de spoorlijn en de industrialisering; ze situeert zich in hoofdzaak in het verlengde van de as Markt-Tacambaroplein en verbindt aldus de oude binnenstad met de vroegere gemeente Bevere.

De industriële uitbreiding van de stad situeert zich in de 19de eeuw meer oostwaarts van het Tacambaroplein (Gevaertdreef).

Kleinschaligheid kenmerkt de bebouwing van de oude binnenstad: Markt, Nederstraat, Hoogstraat, Einestraat, Kattestraat, Broodstraat, Burg, Voor- en Achterburg, Zakske, Kasteelstraat, Jezuïetenplein en aan de overzijde van de Schelde: Bergstraat en Baarstraat.

Gabarietverstorende ingrepen uit de recente periode komen hier zo goed als niet voor, de nieuwe vleugel van het Onze-Lieve-Vrouwhospitaal niet te na gesproken.

De twee grote en bovendien onomkeerbare ingrepen in het oude stadspatroon vormden de doorbraak van de westwand van de Markt in de zestiger jaren, toen de straatbeeldbegrenzende huizenrij er werd gesloopt voor de viervakkige ontsluitingsweg en het dempen van de oude waterlopen.

Op kleinere schaal doch even storend zijn de tot moderne winkelpui verbouwde gelijkvloerse niveaus van talrijke handelswoningen vooral in de Broodstraat, langs de oostwand van de Markt en de Nederstraat. Van weinig smaak getuigende publicitaire panelen en lichtreclames verstoren in dezelfde straten het stadsbeeld. De kaalslag van een deel van Tussenbruggen heeft gedurende de laatste jaren een tweede bres in het stadsbeeld geslagen. De gedempte Burgschelde is gedurende de naoorlogse jaren gebanaliseerd tot garages en bedrijfsconstructies.

Afgezien van de bekende grote monumenten van de stad (Maagdendale abdij, Onze-Lieve-Vrouw van Pamelekerk, Sint-Walburgakek, Onze-Lieve-Vrouwhospitaal, stadhuis …) omvat de stedelijke architectuur een gehele ontwikkeling van de laatgotische periode tot het Italianiserend naast sober neoclassicisme uit het midden van de 19de eeuw. Eclectische stijlen treft men meer aan in het noordelijk stadsgedeelte, namelijk Tacambaroplein en Stationsstraat.

De woningen die geheel of in kern uit de 15de, 16de en 17de eeuw dateren behoren tot het dwarsgerichte type, ze hebben hun korte gevel aan de straatzijde; alleen de woning in de Nederstraat 33-35 is in langse richting ingeplant met trapgevels op de korte zijden: dit voorbeeld vormt de enige nog gekende uitzondering op de regel. Bij deze woningen overheerst de trapgevelstructuur, doch vrij talrijk zijn ook de gevels met in- en uitwekende bekroningen die te dateren zijn in de tweede helft van de 17de eeuw. Daartussenin situeert zich het rustiger opgevat "renaissance-halsgeveltype".

Een uitgesproken Oudenaards kenmerk zijn de van punt- of trapgevel tot lijstgevel verbouwde panden met een schilddak, een driezijdig dakvlak naar de straatzijde. Sommige van deze in de latere 18de doch vooral de 19de eeuw verbouwde panden verraden hun oorspronkelijke structuur nog bij hun achtergevels. Dit type lijstgevel met schilddak dat zeer courant is aangewend in Nederland komt in ons land nergens zo veelvuldig voor als te Oudenaarde. De meeste ervan zijn gesitueerd aan de Grote Markt.

Een ander chronologisch ouder kenmerk van gevels te Oudenaarde is het naleven van aan de gotiek ontleende vormen, voornamelijk bij het gelijkvloers van 17de-eeuwse gevels door middel van gedrukte puntbogen op consoles of pilasters die telkens een venster- en/of deurtravee overspannen. Gevels van het langsgerichte dus horizontale type horen vooral thuis in de 19de eeuw (Directoire – Empire, sober neoclassicisme doch het komt ook voor dat bij voorbeeld een zeer smalle gevel met empire-elementen is bekleed; het gaat hierbij duidelijk om oudere kernen die later werden verbouwd of vervangen door nieuwbouw).

Naar materiaalgebruik kan men de woningen in hoofdzaak onderscheiden in enerzijds witsteen, anderzijds baksteenarchitectuur, ofschoon combinatie van beide veelvuldig onder de gedaante van zogenaamde 'speklagen' voorkomt. Sedert de 18de maar vooral 19de eeuw is de bepleisterde gevel meer en meer het stadsbeeld gaan beheersen, dermate dat op het eerste zicht als alledaags voorkomende gevels achter hun pleisterbezetting talrijke sporen van de vroegere bakstenen en/of natuurstenen parementen verbergen. Op enkele plaatsen is dit gebleken na decapering van deze gevels bij andere gebouwen laten de oneffenheden van de gevelbekleding de oudere kern vermoeden.

Bron: Onroerend Erfgoed Oost-Vlaanderen, Beschermingsdossier DO000636, Stad Oudenaarde (S.N. 1978).

Datum tekst: 1978

Relaties

Geen afbeelding beschikbaar

maakt deel uit van Oudenaarde

Oudenaarde (Oudenaarde)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Baarstraat

Baarstraat (Oudenaarde)

omvat Begijnhof

Achterburg zonder nummer, 1, 1_25A, 1/1-7, 1/15-23, 1/25-31, 3, Oudenaarde (Oost-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Broodstraat

Broodstraat (Oudenaarde)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Brouwerij Petre-Devos

Remparden 1, Oudenaarde (Oost-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Burg

Burg (Oudenaarde)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Burgerhuis

Beverestraat 50, Oudenaarde (Oost-Vlaanderen)

omvat Burgerhuis

Stationsstraat 6, Oudenaarde (Oost-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Burgerhuis

Stationsstraat 1, Oudenaarde (Oost-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Burgerhuis

Stationsstraat 27, Oudenaarde (Oost-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Burgerhuis

Beverestraat 22, Oudenaarde (Oost-Vlaanderen)

omvat Burgerhuis

Bergstraat 1-3, Oudenaarde (Oost-Vlaanderen)

omvat Burgerhuis

Stationsstraat 35, Oudenaarde (Oost-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Burgerhuis

Stationsstraat 19, Oudenaarde (Oost-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Burgerhuis in neo-Vlaamserenaissance

Stationsstraat 17, Oudenaarde (Oost-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Burgschelde

Burgschelde (Oudenaarde)

omvat Café 't Roosje

Bergstraat 13, Oudenaarde (Oost-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Café Figaro in nieuwe zakelijkheid

Bergstraat 17, Oudenaarde (Oost-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat De Ham

De Ham (Oudenaarde)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Devosstraat

Devosstraat (Oudenaarde)

omvat Eclectisch burgerhuis

Stationsstraat 10, Oudenaarde (Oost-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Einestraat

Einestraat (Oudenaarde)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Ensemble van arbeiderswoningen

Hofstraat 5-13, Oudenaarde (Oost-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Generaal Pershingstraat

Generaal Pershingstraat (Oudenaarde)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Gevaertsdreef

Gevaertsdreef (Oudenaarde)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Grachtschelde

Grachtschelde (Oudenaarde)

omvat Hoekhuis

Tussenbruggen 18-20, Oudenaarde (Oost-Vlaanderen)

omvat Hoekhuis in art-decostijl

Tussenbruggen 2, Grachtschelde 5, Oudenaarde (Oost-Vlaanderen)

omvat Hoogstraat

Hoogstraat (Oudenaarde)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Jezuietenplein

Jezuietenplein (Oudenaarde)

omvat Jongenspatronaat

Wijngaardstraat 9, Oudenaarde (Oost-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Kapucijnengang

Kapucijnengang (Oudenaarde)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Kasteelstraat

Kasteelstraat (Oudenaarde)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Kattestraat

Kattestraat (Oudenaarde)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Krekelput

Krekelput (Oudenaarde)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Louise Mariekaai

Louise Mariekaai (Oudenaarde)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Maagdendale

Maagdendale (Oudenaarde)

omvat Markt

Markt (Oudenaarde)

omvat Mouterij

Meerspoortsteeg 2, Oudenaarde (Oost-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Nederstraat

Nederstraat (Oudenaarde)

omvat Neoclassicistisch burgerhuis

Beverestraat 6, Oudenaarde (Oost-Vlaanderen)

omvat Neoclassicistisch burgerhuis

Stationsstraat 33, Oudenaarde (Oost-Vlaanderen)

omvat Neoclassicistisch herenhuis De Saegher

Stationsstraat 16, Oudenaarde (Oost-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Pamelekerkplein

Pamelekerkplein (Oudenaarde)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Rij arbeiderswoningen

Achterburg 5-11, Oudenaarde (Oost-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Rijhuis van 1887

Stationsstraat 21-23, Oudenaarde (Oost-Vlaanderen)

omvat Rust- en Verpleegtehuis Heilig Hart

Marlboroughlaan 3, Oudenaarde (Oost-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Sint-Arnoldus' Brouwerij en Brouwerij Petre-Devos

Bergstraat 5, Remparden 1, Oudenaarde (Oost-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Sint-Walburgastraat

Sint-Walburgastraat (Oudenaarde)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Smallendam

Smallendam (Oudenaarde)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Stadswoning

Tussenbruggen 6, Oudenaarde (Oost-Vlaanderen)

omvat Tacambaroplein

Tacambaroplein (Oudenaarde)

omvat Textielfabriek

Jacob Lacopsstraat zonder nummer, Oudenaarde (Oost-Vlaanderen)

omvat Twee stadswoningen

Beverestraat 25-27, Oudenaarde (Oost-Vlaanderen)

omvat Villa Buitenhof

Gentiel Antheunisplein 1, Oudenaarde (Oost-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Villa De Varens

Beverestraat 46, Oudenaarde (Oost-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Voorburg

Voorburg (Oudenaarde)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Winkelhuis in neo-Vlaamserenaissancestijl

Stationsstraat 31, Oudenaarde (Oost-Vlaanderen)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Woeker

Woeker (Oudenaarde)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Zakske

Zakske (Oudenaarde)

is gerelateerd aan Scheldemeersen tussen Bevere, Petegem en Melden en de kouter van Petegem

Berchem (Kluisbergen), Melden, Oudenaarde (Oudenaarde), Elsegem, Petegem-aan-de-Schelde (Wortegem-Petegem)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.