erfgoedobject

Hof te Eksel

archeologisch geheel
ID: 307758   URI: https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/307758

Beschrijving

Algemene situering

Moorsel is gelegen in het Vlaamse zandleemgebied. Het bodemtype ter hoogte van de archeologische zone bestaat in het noordoosten en oosten uit een zeer sterk gleyige kleibodem zonder profiel (bodemserie Efp) en aan de west en noordwestzijde uit een natte zandleembodem zonder profiel (bodemserie Lep). De zone van de motteheuvel en omgevende grachten staat aangeduid als opgehoogde gronden (bodemserie ON). De archeologische zone is gesitueerd in een uitgesproken bocht van de Molenbeek (15 m TAW).

Archeologische nota

De aarden motteheuvel is ongeveer 2 m tot 2,25 m hoog bewaard, heeft een basisdiameter van circa 47 m en een plateau van gemiddeld 15 m doorsnede. Alluderend op zijn vorm werd de motteheuvel ook wel eens de Koekepanberg genoemd. De motte is omringd door een gracht van 16-17 m breed die oorspronkelijk gevoed werd door de Molenbeek.

Het Hof te Eksel wordt het eerst vermeld in een tekst uit 1151, als eigendom van Bernerus van Moorsele. De opvolgers van Bernerus komen tot in 1257 in de oorkonden voor. Na deze datum blijven de bronnen tot in 1400 stilzwijgend. In 1400 vermeldt het leenhofregister van de Baronaige's 'Jonffrouwe kateline benages' als leenhoudster. In 1457 staat de site nog omschreven als 'den berch te Morsele ende gracht'. Hierbij lijkt de functie gewijzigd te zijn van castrale motte naar omwald pachthof.

Een leenboek uit 1473 vermeldt dat 'Pierre de Meynaertshove... tient en fief la maison et motte de Moorsele, appelé la Court de Exele. De laatst gekende verpachting van het Hof te Eksel, aan een zekere Joos Hendricx, dateert van 1571.

Van 1975 tot 1977 werd door de toenmalige Nationale Dienst voor Opgravingen onder leiding van Dirk Callebaut archeologisch onderzoek verricht op deze site. Uit het onderzoek konden de twee fasen, de castrale mote en de hofstede, geattesteerd worden. In de constructie van de motte konden twee werkfasen onderscheiden worden. Tijdens een eerste fase werd de gracht gestoken waarbij met de grond hieruit een wal werd opgeworpen. Vervolgens richtte men een motteheuvel op die de ruimte binnen de wal en gracht slechts gedeeltelijk opvulde. Op het motteplateau stond waarschijnlijk een toren met een bovenbouw in vakwerk. De datering van de mottefase kan op basis van de archaeologica geplaatst worden in de periode 12de tot tweede helft 14de eeuw. In de loop van de tweede helft van de 14de eeuw werd de motte opgegeven ze werd omgevormd tot een site met walgracht met verlaagde woonheuvel en breed uitgewerkt platform. Men bouwde er een woonhuis op en legde een koer van rode tegels aan. De archaeologica wijzen op een occupatie in de 15de en 16de eeuw.

De motte van Moorsel is een goed bewaarde, eerder kleine motte in Vlaanderen. Het archeologisch onderzoek uit de jaren 1970 heeft aangetoond dat op het motteplateau zeker nog heel wat structuren in de ondergrond bewaard gebleven zijn. Dit bodemonderzoek heeft het ondergronds patrimonium slechts gedeeltelijk aangesneden. Het ging om een reeks lange sleuven die haaks op elkaar georiënteerd waren en de motteheuvel doorsneden. Een groot gedeelte van de motte is met andere woorden tot vandaag nog onaangeroerd aanwezig.

  • CALLEBAUT D. 1976: Archaeologica Belgica - conspectus MCMLXXV 186, 100-105, Brussel.
  • CALLEBAUT D. 1977: Het hof te Eksel te Moorsel, Archaeologica Belgica 196, Brussel.
  • CALLEBAUT D. 1978: Het Hof te Eksel te Moorsel (Aalst), Vobov-info 1, 3.
  • CALLEBAUT D. 1979: Het hof te Eksel te Moorsel, Archaeologica Belgica 220, Brussel.
  • DE DECKER S. 1997-1998: Vanuit de hoogte. Een vergelijkende studie van de inplanting van castrale mottes in Oost-Vlaanderen, onuitgegeven licentiaatverhandeling, UGent.
  • DE DECKER, S. 1999: Vanuit de hoogte. Een vergelijkende studie van de inplanting van castrale mottes in de provincie Oost-Vlaanderen, VOBOV-Info 49, 3-19.
  • DE DECKER S. 2002: Over elfenheuvels en kabouterbergen. Een overzicht van de bewaarde mottekastelen in de provincie Oost-Vlaanderen, Gent.
  • D' UYVETTER C., DE LONGIE B. & EEMAN M. & LINTERS A. 1978: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie Oost-Vlaanderen, Arrondissement Aalst, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 5N1 (A-G), Brussel - Gent.
  • PIETERS M. 1986: Moorsel. Archeologische Inventaris Vlaanderen, band V, Gent.
  • PIETERS M. & DE SWAEF W. 1997: Zones met een hoog potentieel in de Faluintjes : een eerste overzicht. In: DIERICKX F. & WILLE D. (red.) 1997: Verzorg ons (erf)goed - Inventaris van waardevolle gebouwen, landschappen en archeologische sites in de Faluintjes, s.l., 9-11.

Bron     : AZ-dossier
Auteurs :  Moens, Jan
Datum  : 21-04-2011


Relaties


Waarnemingen

Je kan deze pagina citeren als: Agentschap Onroerend Erfgoed 2020: Hof te Eksel [online] https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/307758 (Geraadpleegd op 18-09-2020)