erfgoedobject

Duitse militaire post III Zuid Torhoutstraat

bouwkundig element
ID
308407
URI
https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/308407

Juridische gevolgen

Beschrijving

Bij de hoeve op adres Zuid-Torhoutstraat 12 te Houthulst liggen vier Duitse betonnen schuilplaatsen uit de Eerste Wereldoorlog. De hoeve ligt net ten zuiden van de Vijverhoekbeek, bij het gehucht Zwartegat, ten noorden van de dorpskern Jonkershove, ten noordwesten van het Bos van Houthulst, op ongeveer 2500 meter ten westen van de kerk van Houthulst. Deze constructie (3) ligt samen met constructie (4) ten noorden van de beek. Constructie (3) ligt in de weide met perceelnummer 682A, constructie (4) nog meer noordwestwaarts, in de weide met perceelnummer 680. Constructie (1) ligt dicht tegen de straatzijde, tussen de hoevegebouwen. In de tuin net iets ten noorden van de hoevegebouwen ligt constructie (2) op de grens van percelen 686S en 686T. 

Historische beschrijving

Eén van vier Duitse militaire constructies uit de Eerste Wereldoorlog, opgetrokken bij een hoeve nabij het gehucht Zwartegat. Tijdens de oorlog ligt Zwartegat net ten noorden/noordwesten van het bos van Houthulst (dat na de oorlog slechts deels heraangelegd is).

De Duitsers bouwen het bos van Houthulst uit tot een goed gecamoufleerd depot. Een netwerk van spoorlijnen en smalspoorlijnen doorkruist het bos. Er worden tal van depots voor materialen, munitie en allerhande voorraden ingericht, evenals begraafplaatsen, oefenterreinen, schietstanden en observatieposten. Tot 1917 lijkt het bos een relatief veilig oord te zijn, zeker in vergelijking met de loopgraven aan het front. Maar vanaf 1917 zou het bos en zijn omgeving door de vijandelijke artillerie veranderen in een ‘vulkanisch maanlandschap’. Om het bos te kunnen verdedigen, worden vanaf 1917 Riegels uitgebouwd: dit zijn dwarsverbindingen (oost west gericht) tussen de hoofdstellingen (die min of meer van het noorden naar het zuiden lopen).

Ten noordwesten van het bos, ter hoogte van de gehuchten Zwartegat, Strooiendorp en Jonkershove, wordt heel wat militaire infrastructuur opgetrokken. Net ten westen van deze gehuchten loopt een verdedigingsstelling, een onderdeel van de zogenaamde II. Stellung die onder meer bestaat uit prikkeldraadversperringen en talrijke betonnen Unterstände en bunkers. Bepaalde stukken van de stelling worden bijkomend versterkt met loopgraven. In deze omgeving worden heel wat artilleriebatterijen opgesteld.

Er verschijnt in deze regio een grote concentratie aan militaire logistieke infrastructuur. Bij Jonkershove wordt een lichtcentrale opgetrokken, waarmee de infrastructuur in de ruime omgeving van elektriciteit voorzien wordt. Bij Strooiendorp wordt een opslagplaats voor de Pioniere (genie) aangelegd, bij Zwartegat – net ten oosten van de bewaarde constructies – een munitiedepot. Er verschijnen kampen met barakken en betonnen manschappenverblijven. Er worden oefenterreinen en schietstanden ingericht voor infanterie en genie. In het centrum van Houthulst wordt een Lazarett geïnstalleerd. Een netwerk van sporen en smalsporen en de aanleg van talrijke pistes moeten het transport van manschappen, materieel en munitie bevorderen. Camouflageschermen moeten de vele militaire activiteiten aan het vijandelijk oog onttrekken.

Langs de Zuid-Torhoutstraat worden heel wat troepenbewegingen van en naar het front waargenomen. Langs beide zijden van de Zuid-Torhoutstraat verschijnen talrijke betonnen constructies en barakken. Zowel ten zuiden als ten westen van de militaire posten loopt een spoor. 

Op de plaats van de boerderij, waar de vier Duitse schuilplaatsen bewaard zijn, ligt vóór de oorlog een weide en zijn er nog geen gebouwen opgetrokken. Iets meer noordwaarts, net over de Vijverhoekbeek, staan er wel gebouwen.

Op Belgische militaire luchtfoto’s zijn de vier constructies duidelijk te onderscheiden. Andere constructies, eveneens op deze luchtfoto’s te zien, zijn ondertussen verdwenen. Op deze luchtfoto’s is goed te zien hoe constructies (1) en (2), op het erf van de huidige boerderij, opgetrokken zijn net ten oosten van een (nu verdwenen) pad. De luchtfoto’s maken ook duidelijk dat deze regio vanaf 1917 fel beschoten wordt. Bij de hoeve worden volgens de Belgische inlichtingen ook artilleriebatterijen opgesteld.

De datum die op constructie (1) is teruggevonden, 28/12/1915, is wellicht de datum waarop de bouw van deze constructie voltooid is. Mogelijk zijn ook de andere bewaarde schuilplaatsen in deze periode opgetrokken. Op geallieerde militaire stafkaarten van de zomer van 1917 staan de vier constructies aangeduid.

Beschrijving

Bovengrondse betonnen militaire constructie uit de Eerste Wereldoorlog, gegoten op Duitse golfplaten, waardoor de constructie een cilindervormige doorsnede heeft. De golfplaten zijn in het midden bovenaan aan elkaar vastgeklonken. De toegang, met een L-vormige toegangspartij onder plat dak, zit aan oostelijke zijde.

  • Documentatiecentrum In Flanders Fields Museum, Collectie militaire stafkaarten, Belgische militaire stafkaart [Merckem] (Plan Directeur, Armée Belge), 1/11/1917; Belgische militaire stafkaart Dixmude (Plan Directeur, Armée Belge), 1/3/1918.
  • Koninklijk Legermuseum Brussel, Collectie militaire stafkaarten, Belgische militaire stafkaart Woumen (Plan Directeur, Armée Belge), 20/9/1918.
  • Koninklijk Legermuseum Brussel, Collectie militaire luchtfoto’s W.O. I, Belgische militaire luchtfoto Zwartegat 18/12/1917, 9/3/1918, 11/3/1918, 15/3/1918, 31/7/1918.
  • Koninklijk Legermuseum Brussel, Fonds Eerste Legerdivisie, nr. 1843/45: Organisation défensive allemande (Armée Belge, G.Q.G., 2me Section), maart 1918.
  • Provinciale Bibliotheek en Documentatiecentrum West-Vlaanderen, Collectie militaire stafkaarten, Belgium, 20SW4a, 3/7/1917.
  • Topografische kaart Langemarck (Institut Cartographique Militaire, Feuille XX), terreinherziening 1911, druk 1925.
  • BACCARNE R. & STEEN J. 2002: Van het Vrijbos tot Roeselare. Eindoffensief 1918, Eigen Beheer.
  • Captured German Trench and Operations Maps from the National Archives [CD-rom uitgegeven door The Naval & Military Press], Stellungskarte Diksmuide-Süd, Blatt XII, 11/9/1917; Stellungskarte Staden, Blatt IV, 17/12/1917.
  • The Imperial War Museum Trench Map Archive on CD-rom [CD-rom uitgegeven door The Naval & Military Press in association with the Imperial War Museum], Zwartegat, Ed. 3A, 20SW2, 17/12/1917.

Bron     : Onroerend Erfgoed West-Vlaanderen, Beschermingsdossier 4.001/32006/102.1, Vier Duitse schuilplaatsen (WO I), Zuid Torhoutstraat 12 (DECOODT H., 2012)
Auteurs :  Decoodt, Hannelore
Datum  :


Relaties

  • Is gerelateerd aan
    Duitse militaire post I Zuid Torhoutstraat

  • Is gerelateerd aan
    Duitse militaire post II Zuid Torhoutstraat

  • Is gerelateerd aan
    Duitse militaire post IV Zuid Torhoutstraat

  • Is deel van
    Zuid Torhoutstraat


Je kan deze pagina citeren als: Agentschap Onroerend Erfgoed 2022: Duitse militaire post III Zuid Torhoutstraat [online] https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/308407 (Geraadpleegd op )