De site met basisschool de Ark, de Don Boscoschool Wilrijk en de gebouwen van Chiro Sint-Jan Vianney ligt aan de oostzijde van het Valkenveld, in het gebied tussen de Boekstraat, de Vuurmolenstraat en de Kleinesteenweg. De site vindt haar oorsprong in de voormalige parochiale meisjesschool die hier in 1939 haar deuren opende en groeide uit tot de huidige scholencampus. Anno 2023 behoort het grootste deel van de site tot basisschool de Ark, in het noordelijke deel staan vier gebouwen van de Don Boscoschool en in de noordwestelijke hoek bevinden zich de lokalen van de jeugdbeweging.

Historiek

Door de bevolkingstoename werd in 1926 door pastoor Jozef Pauwels (Antwerpen, 1890-Zwijndrecht, 1975) in Wilrijk een derde parochie gesticht met als patroonheilige Sint-Jan-Vianney. Naast het in 1927 opgerichte voorlopige kerkgebouw werd pas in 1969 de definitieve kerk gebouwd.

Pastoor Pauwels kon de Zusters van Vorselaar overtuigen, ten oosten van de voorlopige kerk aan het latere Valkenveld, een nieuwe lagere school op te richten. Deze werd in 1939 onder de naam “Parochiale Meisjesschool van de Goddelijke Voorzienigheid” geopend. In het klooster naast de school woonden de zusters. Dit eerste schoolgebouw aan het Valkenveld is de schoolvleugel aan de westzijde van de huidige scholensite. Het klooster werd bij het oprichten van de aanpalende nieuwbouw rond 2020 afgebroken. Het oorspronkelijke bouwdossier van deze eerste schoolvleugel en van het klooster werd niet gevonden.

Kort na de Tweede Wereldoorlog ontstond de “Centrale Jongensschool” waarvoor een langwerpige vleugel ten oosten van de meisjesschool gebouwd werd. Dit gebouw is nog bewaard en staat langs de oostzijde van de site, in het verlengde van de toegang vanuit de Boekstraat. Ook van dit gebouw werd het oorspronkelijke bouwdossier niet gevonden. De jongensschool had ook een afdeling in de Sint-Camillusstraat in het centrum van Wilrijk. Vanaf het schooljaar 1996/1997 fusioneerden de jongens- en de meisjesschool tot basisschool “De Ark”. De afdeling in de Sint-Camillusstraat werd bij de Sint-Ursulaschool gevoegd.

Reeds in een vroege fase ontstond tussen de meisjesschool met klooster en het gebouw van de jongensschool een overdekte speelplaats bestaande uit een dubbele L-vormige luifel op een constructie van betonnen dragers die op een centrale muur en aan de buitenzijde op betonnen zuilen steunen. Op een luchtfoto dat tussen 1947 en 1954 werd opgenomen, zijn de twee schoolgebouwen, het klooster en de overdekte speelplaats in het midden zichtbaar. De dubbele luifel is een structurerend element op de schoolsite en anno 2023 nog bewaard, het oorspronkelijke bouwdossier werd niet gevonden.

In de jaren 1960 ontstond in het midden van de schoolsite, tussen de meisjes- en de jongensschool, een rechthoekig gebouw met een turnzaal. Dit gebouw sluit aan de noordzijde van de dubbele luifel aan, een oorspronkelijk bouwdossier werd niet gevonden, op plannen van het begin van de jaren 1970 staat de turnzaal als bestaand gebouw ingetekend.

In 1970 werd er aan de noordzijde van de speelplaats van de jongensschool een eenlaags gebouw met klaslokalen en werkplaatsen opgericht. De plannen werden opgemaakt door architect Hugo van den Berghe. De bouwvergunning dateert van 8 juni 1970, als bouwheer trad de vereniging van katholieke werken der dekenij Antwerpen op. Het gebouw grenst met de zuidgevel nog steeds aan de speelplaats maar wordt anno 2023 gebruikt door de Don Boscoschool. Het gaat om een sober gebouw in baksteenmetselwerk in halfsteens verband onder plat dak. Het gebouw wordt in de lengterichting verdeeld door een centrale gang. Aan de zuidzijde bevinden zich drie klaslokalen met telkens een groot venster en uiterst rechts een kleine ruimte voor de verwarmingsinstallatie. Aan de noordzijde is naast de ingang een kleine directie- en leraarskamer gesitueerd, daarnaast twee ruime werkplaatsen met grote ramen naar de speelplaats.

In dezelfde fase werd de naam van de school gemoderniseerd tot "Vrije gesubsidieerde kleuter- en meisjesschool Ars" naar het Franse dorpje waar de patroonheilige van de parochie, Sint-Jan Vianney, geboren was.

In 1976 werd aan de noordzijde van de speelplaats van de Don Boscoschool een gebouw met ateliers opgericht. De plannen voor dit sobere eenlaagse baksteengebouw met plat dak werden opgemaakt door architect Karel Dasseville. Bouwheer was de vzw Dekanale Werken, de bouwvergunning dateert van 26 april 1976. Het gebouw bevat één grote werkplaats, de zuidelijke voorgevel heeft twee grote tweevleugelige inkomdeuren en acht rechthoekige vensteropeningen, de rechterzijgevel drie rechthoekige vensteropeningen. De andere twee gevels zijn blind. Het dak is afgewerkt met roofing en had oorspronkelijk vijf daklichten voor bijkomende lichtinval.

In 1982 werden ten noorden van de scholensite jeugdlokalen gebouwd. Dit gebeurde in opdracht van de vzw dekanale werken Antwerpen II en pastoor Wuyts van de parochie Sint-Jan Vianney. De bouwplannen werden opgemaakt voor architect Paul Van de Poel. De eenlaagse gebouwen onder zadeldaken werden in een L-vorm langs de noord- en oostzijde van een rechthoekig erf gegroepeerd. De gebouwen zijn opgetrokken in snelbouwsteen en betonblokken en afgewerkt met een parement in roodbruine handvormsteen. De naar het erf gerichte gevels hebben rechthoekige, deels gekoppelde gevelopeningen van verschillende formaten. De lateien bestaan uit een laag verticale strekken, de dorpels van de vensters uit een uitstekende bakstenen rollaag. De inkomportalen wijken ver onder de dakrand en achter de gevellijn terug. De buitengevels zijn blind, de kopse gevel van het noordelijke volume sluit op het ateliergebouw uit 1976 aan. Het interieur is verdeeld in meerdere kleine lokalen, in de noordelijke vleugel bevindt zich een grotere zaal. Dakvensters zorgen voor lichtinval.

Op 21 mei 1990 werd een bouwvergunning verleend aan het onderwijscentrum Don Bosco voor het uitbreiden van de bestaande school. Onder leiding van architect Erik Geerts werd in de noordoostelijke hoek van de site een L-vormig eenlaags prefabgebouw geplaatst. De wanden bestaan uit vezelcementplaten bekleed met minerale korrel in een oorspronkelijk witte afwerking. De dakconstructie bestaat volgens de plannen uit multiplexplaten. Zowel het dak als de buitenwanden werden geïsoleerd met rotswol. De binnenbekleding werd in gipsvezelplaat voorzien. Hoewel bedoeld als tijdelijke constructie, zijn de gebouwen anno 2023 nog bewaard en in gebruik. De gebouwen bevatten meerdere leslokalen, een refter en een keuken. In de hoek bevindt zich de inkomzone en een bureel. Het buitenschrijnwerk in bordeauxrood aluminium is nog bewaard.

In 1993 werd op de site van de meisjesschool Ars aan het Valkenveld, ten noorden van het klooster en schoolgebouw uit 1939 een rechthoekig gebouw afgebroken en werden op dezelfde plaats drie klaslokalen bijgebouwd. De werken werden uitgevoerd door het aannemersbedrijf DVG uit oud-Turnhout naar ontwerp van architect Stefaan Ardui. De drie klaslokalen vormen kleine zelfstandige volumes in baksteen onder pannen zadeldak die in een boog rond de noordzijde van de speelplaats gegroepeerd werden. Aan de voorzijde worden deze verbonden door een lagere speelgang met grote gevelopeningen in glasbouwstenen.

Vanaf 2001 werd het bestaande gebouw van de vroegere jongensschool, aan de oostzijde van de site bij de ingang vanuit de Boekstraat, met een bouwlaag verhoogd. Hierin werden bijkomende klaslokalen en een bibliotheek voorzien. De werken werden aangevraagd door Louis Verschueren, afgevaardigd beheerder van de inrichtende macht van de meisjesschool Ars vzw. De plannen werden opgemaakt door Eddy Avonts en Luc Verbeeck van het architectenbureau Archidee & Partners uit Niel. De vergunning werd afgeleverd in augustus 2001.

In 2003 werd op de site van de Don Boscoschool een tweelaagse nieuwbouw in lichtrood en grijs baksteenmetselwerk onder plat dak gebouwd naar ontwerp van architect Bruno Van Aken. Het gebouw bevat een werkplaats automechanica, een bergplaats, een aantal leslokalen en een atelier elektriciteit.

Tussen 2008 en 2011 werd een bestaand eenlaags klasgebouw achter de turnzaal, in het centrale deel van de scholensite, verbouwd en met een bouwlaag verhoogd. Vanaf 2011 werd aan de achterzijde van de vroegere jongensschool een eenlaagse uitbouw toegevoegd.

Het laatste bouwproject werd omstreeks 2020 afgerond en omvatte de afbraak van het aan de schoolvleugel van 1939 palende klooster dat vervangen werd door een nieuwbouw. Hier werden een aantal kleuterklassen en een polyvalente zaal in ondergebracht.

Exterieur

Het eerste gebouw op de site, het schoolgebouw van de voormalige meisjesschool staat aan de westzijde van scholencampus de Ark, langs de oostzijde van het Valkenveld. De weg langs de zuidzijde van het huidige Valkenveld was de oorspronkelijke toegangsweg naar de hoofdingang van de school. Aan de Boomsesteenweg stond een toegangspoort tussen twee bakstenen pijlers. Boven de pijlers was een constructie in siersmeedwerk aanwezig die een bord met het opschrift “Parochiale school van de Goddelijke Voorzienigheid” droeg. Links van deze toegangspoort stond de voormalige pastorie. Links van het schoolgebouw stond tot in 2020 het klooster van de zusters van Vorselaar.

De schoolvleugel werd in het late interbellum gebouwd in een sobere modernistische stijl. Het gebouw is drie bouwlagen hoog en heeft een plat dak, de gevels bestaan uit roodbruin baksteenmetselwerk in kruisverband.

De voorgevel telt elf traveeën. De twee uiterste traveeën vormen aan elke zijde een ver vooruitspringende, iets lagere uitbouw. De centrale travee is geaccentueerd met een vlak middenrisaliet en bevat op de begane grond het overluifelde inkomportaal.

De grote rechthoekige vensters links en rechts van het middenrisaliet zijn gevat in een gecementeerde omlijsting met brede tussenposten onder een bakstenen rollaag en vormen op elke bouwlaag een horizontale band. De hardstenen vensterdorpels lopen door als gevellijst. Deze elementen zorgen voor een nadrukkelijke horizontale geleding.

Een lage baksteenmuur met hardstenen afdekplaten sluit aan weerszijden van de centrale travee een kleine voortuin af en loopt in een gebogen vorm door tot aan het inkomportaal. De met twee hardstenen treden verhoogde tweevleugelige inkompoort wordt geflankeerd door twee geblokte hardstenen pijlers en is gevat in een brede, sober geprofileerde hardstenen omlijsting. Hierboven bevinden zich een eenvoudige gecementeerde kroonlijst en de ver uitkragende rechthoekige luifel op balkvormige kraagstukken. Boven het portaal werd op de achtergrond van het middenrisaliet een vlakke, over twee bouwlagen oplopende erker geplaatst, die op de eerste en tweede verdieping een rechthoekige vensteropening bevat. Deze twee vensters hebben een vlak gecementeerde omlijsting en worden horizontaal verdeeld door een hardstenen tussendorpel. Het venster onder de tussendorpel wordt door gecementeerde posten in drie delen verdeeld.

De twee uitbouwen rechts en links bevatten de trappenhuizen, hierdoor verspringen de vensteropeningen in hoogte. In de uiterste travee zijn telkens twee patrijspoortvormige vensters aanwezig, gevat in een bakstenen rollaag met onderaan een hardstenen blok met afloopgleuf. De naar het midden gerichte traveeën hebben op gelijkvloerse hoek telkens een smal hoog geplaatst bandvenster met hardstenen dorpel en latei en brede gecementeerde tussenposten. Op de eerste en tweede verdieping zijn grote hoekvensters met gecementeerde hoekposten aanwezig.

Te zuidelijke zijgevel is blind met uitzondering van telkens twee patrijspoortvormige vensteropeningen op de eerste en tweede verdieping. Onderaan links zijn twee keldervensters met glasbouwstenen aanwezig, onderaan rechts werd in een latere fase een eenlaagse garage tegen de gevel gebouwd.

Tegen de zuidelijke zijgevel stond tot enkele jaren geleden het voormalige kloostergebouw, een dubbelhuis van twee bouwlagen onder pannen zadeldak, dat in een gelijkaardige stijl als de schoolvleugel gebouwd was. Anno 2023 wordt deze gevel volledig aan het zicht onttrokken door de nieuwbouw.

De naar de speelplaats gerichte achtergevel heeft een zeer gelijkaardige opbouw als de voorgevel. De twee uiterste traveeën wijken hier echter terug. De vensteropeningen zijn groter en zoals in de voorgevel gevat in een gecementeerde, hier wit geschilderde omlijsting met brede tussenposten en doorlopende hardstenen dorpels.

Het middenrisaliet heeft een quasi identiek overluifeld inkomportaal met een meer sobere, vlakke hardstenen omlijsting en zonder kroonlijst. Links van het portaal staat een beeld van Onze-Lieve-Vrouw met kind op een console. De vensters van het middenrisaliet zijn groter dan in de voorgevel en gevat in een smalle gecementeerde omlijsting met hardstenen dorpel. Er zijn geen tussendorpels, twee uitstekende blokjes aan de vensterposten zijn mogelijk restanten hiervan. De twee terugwijkende buitentraveeën hebben gelijkaardige vensteropeningen. In de plintzone heeft de achtergevel smalle horizontale keldervensters.

Het inkomportaal in de voorgevel bevat nog de oorspronkelijke houten poort met in elke vleugel drie patrijspoortvormige lichtopeningen boven elkaar, voorzien van structuurglas en orthogonaal smeedwerk. Het overige buitenschrijnwerk werd in alle gevels recent vernieuwd.

Interieur

Het interieur van dit schoolgebouw is nog bijna volledig bewaard. Aan de zijde van de speelplaats bevindt zich telkens een rij klaslokalen, die door een lange gang aan de zijde van de voorgevel verbonden worden. De verticale circulatie wordt door de twee trappenhuizen in de uiterste traveeën van de voorgevel verzekerd.

De vloer van de inkomzone en in de gelijkvloerse gang is bekleed met granitotegels in lichtbeige en bruinrood. In de inkomzone zijn ook de oorspronkelijke houten binnendeuren met geprofileerde omlijsting en bovenlichten met kleinhoutverdeling bewaard. De binnenwanden hebben grote bovenlichten met oorspronkelijke houten kozijnen met kleinhoutverdeling. Hierdoor worden de klaslokalen vanuit de gangen van bijkomend daglicht voorzien. Zowel de binnen- als de buitenvensters hebben nog de oorspronkelijke venstertabletten in gepolijste blauwe hardsteen.

De twee trappenhuizen bevatten nog de originele kwartslagtrappen met gesloten balustrade en daarop een sobere metalen buisleuningen. Boven de verticale stijlen zijn deze telkens met een kleine bolvormige bekroning versierd. De treden zijn bekleed met gemarmerde cementtegels in een lichte en een donkere bruintint. De plint bestaat uit zwart geglazuurde tegels. De tegelbekleding van de trappen loopt door in de gangen en klaslokalen van de eerste en tweede verdieping, de tegels werden hier in een dambordpatroon van lichtere en donkerdere bruintinten geplaatst en met zwarte tegels omboord. In de meeste klaslokalen is nog een verhoogd leraarspodium bewaard. De deuren van de klaslokalen zijn grotendeels vernieuwd.

Tegenover de trappenhuizen bevinden zich op de verdiepingen telkens kleine ruimtes met wc’s. Hier zijn nog de oorspronkelijke tussenwanden en de houten deuren bewaard. De tussenwanden zijn bekleed met roomkleurig geglazuurde tegels en afgeboord met lichtgroen geglazuurde tegels.

De schoolvleugel aan de oostzijde van de site is het eerste schoolgebouw van de voormalige jongensschool. Dit schoolgebouw werd vanaf 2000/2001 verhoogd en gerenoveerd. De plannen en foto’s van de bestaande toestand in 2000 tonen een schoolgebouw in functioneel modernisme. Het gebouw bestaat uit een lange vleugel van twee bouwlagen en vier traveeën onder flauw hellend zadeldak en een lager gebouw van twee bouwlagen en twee traveeën onder plat dak waarin zich de directie- en secretariaatsruimtes bevinden. Achter het lagere volume loopt de lange vleugel in een smaller volume onder zadeldak door, hier bevindt zich het trappenhuis. De lange vleugel bevat op elke bouwlaag vier klaslokalen, verbonden door een lange gang aan de achterzijde. Tegen de uiterste traveeën van de achtergevel staan eenlaagse uitbouwen onder platte daken, de noordelijke uitbouw bevat de sanitaire ruimtes, de zuidelijke een refter.

Oorspronkelijk hadden alle gevels een parement van roodbruine baksteen in Noors verband, waardoor een sober decoratief patroon ontstond. Met uitzondering van de klassenvleugel werden alle gevels bij de recente renovatie bekleed met metalen of eternit-golfplaten of afgewerkt met een bepleistering. Hierdoor werd het buitenaanzicht sterk veranderd. In de voorgevel van de klassenvleugel werden de grote vensteropeningen met hardstenen dorpels behouden, de gecementeerde tussenposten werden wit geschilderd. Het schrijnwerk werd vernieuwd met een aangepaste verdeling.

Het lagere volume had in de voorgevel oorspronkelijk een brede centrale inkomdeur, geflankeerd door rechthoekige vensteropeningen. Op de verdieping waren vier grote rechthoekige vensteropeningen met bakstenen tussenposten en hardstenen dorpels aanwezig.

De turnzaal in het centrum van de schoolsite werd vermoedelijk in de jaren 1960 gebouwd en wordt gekenmerkt door een voor deze periode typerende modernistische stijl. Het gebouw bestaat uit een bouwlaag onder plat dak. De zij- en achtergevels zijn opgetrokken in roodbruin baksteenmetselwerk in kruisverband en volledig blind met uitzondering van een horizontale rij hoog geplaatste rechthoekige vensters in de achtergevel en een rechthoekige deuropening in de rechterzijgevel. Het markante uitzicht van de voorgevel wordt bepaald door acht gevelhoge betonnen kraagstukken die een ver overkragende luifel dragen. Tussen de kraagstukken bestaat de gevel uit hoge raampartijen met metalen roedenverdeling op een hardstenen sokkel. In de tweede travee van links bevindt zich een tweevleugelige glazen deur. Het interieur bevat de turnzaal, de uiterst zuidelijke travee wordt door een tussenvloer horizontaal verdeeld.