Instituut Sint-Franciscus en klooster der Grauwe Zusters Penitenten

inventaris bouwkundig erfgoed \ bouwkundig relict

Locatie

Provincie West-Vlaanderen
Gemeente Poperinge
Deelgemeente Poperinge
Straat Bruggestraat, Komstraat
Locatie Bruggestraat 14, Komstraat 9A, Poperinge (West-Vlaanderen)
Status Bewaard

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Actualisatie Poperinge (actualisaties: 27-05-2008 - 18-06-2008).
  • Adrescontrole Poperinge (adrescontroles: 12-02-2008 - 14-02-2008).
  • Inventarisatie Poperinge (geografische inventarisatie: 01-01-1989 - 31-12-1989).
Links

Juridische gevolgen

is beschermd als monument Instituut Sint-Franciscus en klooster der Grauwe Zusters Penitenten

Deze bescherming is geldig sinds 26-01-1987.

is vastgesteld als bouwkundig erfgoed Instituut Sint-Franciscus en klooster der Grauwe Zusters Penitenten

Deze vaststelling is geldig sinds 14-09-2009.

Beschrijving

Nr. 14-16. Instituut St.-Franciscus en klooster der Grauwe Zusters Penitenten. 1413: stichting van het klooster onder impuls van de adellijke familie de Montmorency, vlg. de regel der derde orde of orde der penitentie. De zusters legden zich vermoedelijk aanvankelijk toe op de verzorging van pestlijders; later ook algemene ziekenzorg ten huize, verzorging van krankzinnige vrouwen van begoede stand en bejaarden, en onderwijs; l.g. resulteerde in de uitbouw van het huidig schoolcomplex z.g. St.-Franciscusinstituut.

1436: vermoedelijke plunderingen en vernielingen aangericht door Engelse troepen o.l.v. de hertogen van York en Gloucester (cf. Beleg van Kales). 1563: grote brand te Poperinge die vermoedelijk ook het klooster aantastte. 1645: verschillende gebouwen door brand vernield. 1682: nieuwe omheiningsmuur.1749-1781: vernieuwd elan onder het bestuur van Maria-Carolina Farvacques, af te lezen uit de bouwactiviteit en de herstellingswerken in deze periode. 1797: openbare verkoop van de kloostergebouwen, gevolgd door sloping van de kapel. Vanaf 1802: geleidelijke terugkoop door de zusters van de vroegere bezittingen; ook hervatting van het onderwijs. 1835: wederopbouw van de kapel. W.O. I: vnl. klasgebouwen vernield en kapel beschadigd. 1919: wederopbouw van een deel der klasgebouwen. 1922: verbouwingswerken aan het poortgebouw aan Bruggestraatzijde. 1929: herstellings- en verbouwingswerken aan de kapel; uitbreiding met nieuw klasgebouw. 1940: oorlogsschade aan de gebouwen; later hersteld.

1942-1944, 1954, 1962, 1968: uitbreiding met nieuwe schoolvleugels in O.-richting.

Huidig gebouwencomplex uit XVII (?), XVIII, XIX en XX. Gelegen binnen de driehoek gevormd door de Bruggestraat ten Z., de Paardenmarkt ten W. en de Komstraat ten N.; tevens gelegen ten N. van de St.-Janskerk.

Straatvleugel (A) gr.m. daterend van 1922 en 1929. Resp. van l. naar r.: tuinmuur, poortgebouw (1), kapel (2), en klasgebouw (3). Twee bouwl. onder onderbroken zadeldak (n // Bruggestraat; kunstleien, pannen); polygonale dakruiter (XIX) met dubbel ingesnoerde spits (leien) ter hoogte van de kapel. Brede lijstgevel van gele baksteen op arduinen sokkel. Eclectische bouwtrant vnl. geïnspireerd op de gotiek; tevens aansluitend bij de gelijktijdige historiserende wederopbouw architectuur in de streek.

Tuinmuur: rechth. casementen en aflijnend bakstenen korfboogfries. Neogotisch poortgebouw (1); jaartal 1413 (stichtingsjaar) l., centrale inscriptie "Ons toekome Uw Rijk" onder H. Hartbeeld in rondboognis, en jaartal 1922 (verbouwingsjaar), opgenomen in vierpassen op de borstwering van de drie dakvensters met trapgevel. Dubbelhuis van zeven trav. o.m. een centrale risaliettrav. Brugse trav. met korfbogige casementen op de borstwering. Kruisen kloosterkozijnen (Euvillesteen ?). Overhoekse muizetand en tandlijst met dropmotief. Achtergevel aan tuinzijde: ouder muurgedeelte van gele baksteen, met jaartal 1687 van rode bakstenen opgenomen in het metselverband van de geprofileerde hoge schoorsteen; twee verdiepte, houten kruiskozijnen (kleine roedenverdeling) met afzaat op de bovenverd. L. zijtrapgevel. Getrapt aandak r.

Kapel (2) met rechth. plattegrond, wederopgebouwd in 1835 echter met uitzicht van 1929; behouden XIX-dakruiter. Zeven trav.; arduinen gevelsteen r., o.m. met inscriptie "Deus meus et omnia". Twee halfronde vensters (l.) en rondbogige drielichten gevat in rechth. muurvakken. Rondbogige kapeldeur (derde trav.) tussen pilasters; bekronende natuurstenen rondboognis met St.-Franciscusbeeld onder baldakijn, tussen bakstenen voluutversiering. Achtergevel aan speelplaatszijde: rondbogige drielichten.

Grijsbeschilderd interieur met pilasters op de vensterpenanten; tongewelf. Neogotisch altaar met relabel, en doksaal gedateerd 1922.

Klasgebouw (3) van 1929. Tien Brugse trav. met grote raamoppervlakken typerend voor het traditionele schoolgebouw uit XIX d-XX a. Soortgelijke speelplaatsgevel.

Verbouwde tussenvleugel (B) van twee bouwl., mogelijk met oude kern uit XVII cf. verwijzingen: de steile helling van het voorts aangepaste zadeldak en de deels behouden speelplaatsgevel van thans vijf trav. Lijstgevel van gele baksteen. Spitsbogige muuropeningen op de begane grond, resp. van l. naar r.: recentere deur; vier doorgetrokken vensters, echter met behouden strekse boog getypeerd door het afwisselend gebruik van rode baksteen; dichtgemetseld soortgelijk venster. Bovenverd.: twee rechth. vensters met houten kloosterkozijn (XVIII ?); dichtgemetselde rechth. vensters r.

Kloostergebouw (C) van ca. negentien ankertrav. en twee bouwl. onder zadeldak (Vlaamse en mechanische pannen). Eén architecturaal geheel, echter vermoedelijk in twee kort op elkaar volgende of dooreenlopende fazen gebouwd: W.-gedeelte met jaarsteen 1751 (tuingevel) voorzien van inscriptie "S.P.R. S.M.C. Farvacques"; smaller, O.-gedeelte met jaartal 1720 gegrift in een baksteen van de kelder; tevens bouwnaad (tuingevel) en aandak met muurvlechtingen tussen de twee gedeelten. Donkerrode baksteenbouw; gebruik van gele bakstenen voor de omlijsting van de getoogde muuropeningen, behalve voor de benedenvensters aan speelplaatszijde. Borstwering van tuingevel: vermelde jaarsteen 1751 en gevelstenen met initialen van kloosterzusters (XVIII). Kruisramen met kleine roedenverdeling; ook vernieuwde o.m. met glas-in-lood. Houten dakkapellen; rechth. luiken met accoladebogige of gestrekte tussendorpel. Ten Z.O., laag XIX-aanbouwsel met twee gesuperposeerde polygonale erkers onder platdak.

Interieur. W.-gedeelte: overwelfde Z.kloostergang met witbepleisterde hangkoopeltjes tussen gordelbogen op geprofileerde kraagstenen; twee houten trapper naar het dormitorium, met houten deurhek halverwege; schilderij "De overhandiging aan St.-Franciscus van de Portioncula-aflaat", Antwerpse school, gerestaureerd in 1967.

O.-gedeelte met overwelfde kelders: bakstenen tongewelf met steekkappen ter hoogte van de kelderopeningen, en vermelde jaarsteen 1720; ook bakstenen kruisgewelven op centrale bakstenen pijler.

Dienstgebouw (D) van twee bouwl. Onder kort overstekend zadeldak (Vlaamse pannen), mogelijk met oudere kern, echter XIX-uitzicht. Verankerde rode baksteenbouw. O.-gevel van zes trav. Rechth. muuropeningen, o.m. twee nieuwe l. van de deur, met strekse latei van gele baksteen. Behouden kozijndeur en houten kruiskozijnen met luiken, in drie trav. r. op de begane grond. Voorts, recent vernieuwd houtwerk (kozijnen). W.-gevel met blinde onderbouw voorzien van gedichte lichtgleuven r. N.-zijpuntgevel: rondbogig zoldervenster met ijzeren roeden- en radverdeling.

Voormalig stalgebouw (E), thans deels aangepast tot garage. Eén bouwl. onder zadeldak (Vlaamse pannen), met overstekende dakrand op houten modillons. Verankerde O.-gevel van gele baksteen; hart- en ruitvormige metselaarstekens waartussen deels verdwenen (nieuw muurgedeelte) jaartal 1.29, van rode bakstenen opgenomen in het metselverband. Datering vermoedelijk te vervolledigen tot 1729 cf. o.m. drie behouden korfboogomlijstingen met afwisselend gebruik van rode bakstenen; anderzijds verwijzen verschillende bakstenen met initialen van kloosterzusters overleden voor 1700, mogelijk naar een oudere kern. Verankerde W.gevel van rode baksteen: rechth. kozijndeur verdiept in korfboogomlijsting r.; voorts blinde gevel met bouwnaden.

Aangepaste schuur (F) van verankerde rode baksteen onder zadeldak (n // Komstraat, mechanische pannen), met oude kern cf. jaartal 1762 van gele bakstenen opgenomen in het metselverband van de gevel aan Komstraatzijde; ook kruisvormig metselaarsteken (Komstraat nr. 9). Rechth. schuurpoort l. in de straatgevel. W.zijpuntgevel: nog enkele muurvlechtingen onder de vernieuwde top. Kapgebint van vijf trav.: trekbalken; nokgebint met schaarbalk op korbelen, en geschoorde makelaar.

Een bakstenen muur scheidt het klooster- en schooldomein van de Komstraat af; mogelijk nog oude muurgedeelten van 1682.

Bakstenen schoolgebouwen (G, H) van één à twee bouwl. onder pannen zadeldak, uit XIX B en XXA o.m. van 1850 cf. gevelsteen (Z.-gedeelte van vleugel G) en van 1919 (H): eenvoudige bouwtrant aansluitend bij de XIX-schoolbouwtraditie. Recentere vleugels resp. van 1954 (I), 1962 (J) en 1968 (K).

  • [OPDEDRINCK J.], Poperinghe. Het klooster der Zusters Penitenten 1413-1913, Brugge, 1914.
  • SCHOONAERT G., Onderwijsstructuren in de 16e eeuw te Poperinge. De graeuwe susteren alleenelyck dochterkens leerende, in Aan de Schreve, XIV, 4, 1984, p. 28-31).
  • TILLIE W., Historische gevels en gebouwen. Monumentenjaar 1975, Poperinge, 1975, p. 26-28.

Bron: Delepiere A.-M. & Huys M. 1989: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie West-Vlaanderen, Arrondissement Ieper, Kanton Poperinge, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 11N2, Brussel - Turnhout.

Auteurs: Delepiere, Anne Marie & Huys, Martine

Relaties

Geen afbeelding beschikbaar

maakt deel uit van Bruggestraat

Bruggestraat (Poperinge)

U kunt deze pagina citeren als:

Agentschap Onroerend Erfgoed 2016: Instituut Sint-Franciscus en klooster der Grauwe Zusters Penitenten [online], https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/30959 (geraadpleegd op ).
Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.