De Leopold I-brug werd gebouwd in 1864 als onderdeel van de spoorwegverbinding tussen Leuven en Brussel. Centraal overspant de brug het kanaal Leuven-Dijle. Langs beide oevers strekt de brug zich verder uit over de parallel aan het kanaal lopende Kolonel Begaultlaan en de Aarschotsesteenweg. Omwille van oorlogsvernielingen en werken een de infrastructuur is de originele brug beperkt bewaard. Voornamelijk de drie pijlers met verbindende bogen alsook het bruggenhoofd ter hoogte van de Aarschotsesteenweg getuigen nog van het oorspronkelijke uitzicht van de brug.

Historiek

De dubbele spoorlijn tussen Leuven en Brussel werd in december 1866 opengesteld voor goederen- en personenvervoer. De spoorlijn kruiste het kanaal Leuven-Dijle ter hoogte van Wilsele, huidige deelgemeente van Leuven.

De bouw van de Leopold I-brug werd in 1864 kadastraal geregistreerd. De plannen voor de brug werden opgemaakt door ingenieur L. Van Schoubroek en hoofdingenieur Wellens in 1862. De brug werd gebouwd door aannemer De Tiège. Bij de spoorbocht aan de zijde van de Aarschotsesteenweg kwam een seinhuis voor de bediening en de beveiliging van de brug (niet bewaard).

Het centrale brugdeel boven het kanaal werd zo ontworpen en gebouwd dat een draaibrug eenvoudig de schepen met hoge masten doorgang kon verlenen. In 1934 werden de plannen goedgekeurd om deze draaibrug te vervangen door een vast brugstuk. Ook werd een voetgangersbrug aan de nieuwe vaste spoorbrug gebouwd, ter vervanging van de vroegere pont of overzet.

Aan het begin van de Tweede Wereldoorlog werd de Leopold I-brug erg zwaar beschadigd. Enkel de brugpijlers en een bruggenhoofd hielden stand. De brug werd volgens plannen uit 1941 hersteld om het goederenvervoer terug mogelijk te maken. In 2005 werd de metalen brug met klinknagels vervangen door betonnen elementen, waarbij ook de voetgangersbrug verdween. De brug bevat tot op vandaag nog enkele elementen van de oorspronkelijke brug uit 1864 die de oorlogsvernielingen overleefden: drie pijlers, twee bogen en een bruggenhoofd ter hoogte van de Aarschotsesteenweg.

Beschrijving

Het oostelijk deel van de brug gaat gedeeltelijk terug op de oorspronkelijke Leopold I-brug uit 1864. Een bruggenhoofd gedragen door twee bogen en drie brugpijlers overstrekken vandaag het fietspad langs de Aarschotsesteenweg. Deze brugdelen zijn robuust opgebouwd uit hardsteen en beton, als architecturale elementen uitgewerkt ter hoogte van de brugpijlers. De brugpijlers zijn centraal voorzien van risalieten in bossagewerk met een kapiteel onder het bruggenhoofd en met aan weerszijden twee lagere zuilen met kapitelen als aanzetten van de brugbogen. Het imitatievoegwerk van deze zuilen werd overhoeks uitgewerkt en gedeeltelijk doorgetrokken langs de binnenzijde van de boogbruggen. De overspanning en de brugpijlers boven de waterloop werden volledig vernieuwd. De drie westelijke brugdelen die de Kolonel Begaultlaan en de fietspaden aan weerszijden van deze autoweg overspannen werden grotendeels vernieuwd. De brugpijlers hebben echter hardstenen elementen die verwijzen naar de oorspronkelijke architectuur van de Leopold I-brug. Zo keren de hardstenen risalieten ter hoogte van de pijlers alsook het forse imitatievoegwerk op de pijlers en aan de binnenzijde van de brug hier terug. Het is onduidelijk of de pijlers uit 1864 (die standhielden bij de oorlogsverwoestingen) werden hergebruikt of er sprake is van een volledig nieuw brugdeel met een meer recentere referentie naar de historische brug en zijn vormgeving.

In één van de bogen van de brug over de Aarschotsesteenweg is een gedenkplaat uit 1864 ingewerkt. Naast koning Leopold I wordt vermelding gemaakt van minister Vanderstichelen van Openbare Werken, directeur-generaal Noël van Bruggen en Wegen, inspecteur generaal Wellens, hoofdingenieur O’Sullivan, ingenieur Van Schoubroeck, opzichter Wantzel en aannemer De Tiège.