1897 is het oprichtingsjaar van het arboretum van Groenendaal. Het kwam er op initiatief van de administratie Waters en Bossen, met als doel de ontwikkeling van exotische houtsoorten in onze bossen uit te testen en op te volgen. Als locatie koos Waters en Bossen voor een plek dichtbij hun kantoor, dat in één van de gebouwen van de voormalige priorij van Groenendaal lag. De terreinen van het arboretum behoorden ook tot het voormalige domein van de priorij, voor de 14de eeuw deel van het Zoniënwoud.

Het bosarboretum van Groenendaal was in België het eerste in zijn soort, enkele jaren later gevolgd door het veel grotere geografische arboretum van Tervuren. Met zijn 14 ha was het Groenendaal arboretum van in het begin klein. De oostkant ligt in één van de vele dellen van het Zoniënwoud waar het oorspronkelijk deel van uitmaakte. Het heeft een uitgesproken reliëf. Daar legden de eerste beheerders groepjes naaldhout en loopboomsoorten aan. Soorten die tot hetzelfde geslacht behoorden, werden in principe dicht bij elkaar aangeplant, maar occasioneel lagen ze wat verder uit elkaar. In sommige vlakken experimenteerde men met Europese soorten die met hun kruinen in de bovenlaag aan de nog jonge exoten bescherming gaven.

Een kleine oppervlakte is sinds 1916 als fructicetum ingericht met kleinere en vruchtdragende bomen of heesters. Aan de westkant bevond zich de kwekerij. Het arboretum werd in kleine min of meer vierkanten vlakken van ongeveer 1 ha verdeeld met smalle wegen ertussen, zodat de bezoeker tot elk vlak kon doordringen. De grotere paden die tegen de helling aanlagen, slingerden meer en gaven het arboretum een minder formeel karakter.

In 1926 roemde een Nederlandse dendroloog het arboretum voor onder andere de
- Juglans en Caryasoorten in de noordelijke punt van het arboretum
- Mooie exemplaren uit de Pinus groep in de rand
- Dichte en hoge groepen sparren (Picea)
- hoge en dikke zilversparren (Abies) nabij de Duboislaan
- collectie eiken (Quercus)

De vroegere configuratie van het arboretum is nog heel herkenbaar, maar een aantal soorten zijn intussen verdwenen omdat ze niet konden aarden. En ook heel wat paden veranderden van koers. Op de plaats van het huidige begrazingsblok lag aan het begin van de 20ste eeuw een trainingspiste, die toen niet tot het arboretum behoorde. Het huidige arboretum telt ongeveer 400 soorten.

• Koninklijke Bibliotheek, Kaarten en plannen, nr. XIII B Spéc. Soignes - (ca 1912) - Stevens - IV 429: Carte de la forêt de Soignes dressée par René Stevens artiste peintre, secrétaire général de la Ligue des amis de la forêt de Soignes, schaal 1:20.000, 1907, Cartesius [online], https://uurl.kbr.be/1752848 (geraadpleegd op 11 augustus 2025).
• Nationaal Geografisch Instituut: collectie luchtfoto’s, Cartesius [online], http://www.cartesius.be/images/air/1950_B1-BRUXELLES_358.jpg (geraadpleegd op 11 augustus 2025).
• Postkaart: Groenendael. Environs de Bruxelles. L'arboretum, Delcampe [online], https://www.delcampe.net/static/img_large/auction/002/283/010/747_001.jpg?v=1 (geraadpleegd op 11 augustus 2025).
• Postkaart 1920: Groenendael - L'Arboretum - Monument Alexandre Dubois, Delcampe [online] https://www.delcampe.net/static/img_large/auction/002/149/343/670_001.jpg?v=1 (geraadpleegd op 11 augustus 2025).
• AGENTSCHAP NATUUR EN BOS s.d.: Arboretum van Groenendaal, https://www.natuurenbos.be/natuurgebieden/arboretum-van-groenendaal (geraadpleegd op 16 september 2025).
• DELVAUX J. 1980: Catalogus van het arboretum van Groenendaal, Proefstation van waters en bossen. Afdeling bosbouw Groenendaal-Hoeilaart. Publikaties buiten de reeks 91, Hoeilaart.
• LIENARD U.G. 1958: Catalogus van de houtsoorten uit het geografisch arboretum van Tervuren, Leuven.
• VALCKENIERS-SURINGAR J. 1926: De arboreta van Tervueren en Groenendael, Wageningen.