Op een brug over de E17 in Nazareth bevindt zich sinds 6 december 2012 een opvallend en abstract gedenkteken voor de dodelijke kettingbotsing die daar in 1996 plaatsvond. De grillige vormgeving van “Chaos kettingbotsing 1996” refereert naar de materiele en menselijke schade van de kettingbotsing. De fluogele kleur werd gekozen vanuit de associatie met verkeersveiligheid. Het gedenkteken is een visueel baken voor het verkeer dat op de E17 onder de brug doorrijdt. Architecten Juliaan Lampens (1926-2019) en Luc De Vos (1950), beiden afkomstig uit Eke, deelgemeente van Nazareth-De Pinte, ontwierpen het gedenkteken.

Historische achtergrond

Op 27 februari 1996 rond half 10 in de ochtend vond in Nazareth op de E17 een kettingbotsing plaats waarbij meer dan tweehonderd voertuigen waren betrokken. De zichtbaarheid was zeer slecht door een mistbank die zich opeens had gevormd. Het slechte zicht zorgde voor extra moeilijkheden voor de hulpdiensten. Al snel ontstond er een brand die nog meer chaos veroorzaakte. Met 30 lichtgewonden, 56 gewonden en tien dodelijke slachtoffers is deze kettingbotsing de één na zwaarste van Europa. Naar aanleiding van dit drama werd 27 februari in Oost-Vlaanderen een jaarlijkse “Verkeersveilige Dag”. In 2012 werd in de nacht van 6 december het gedenkteken, ontworpen door Juliaan Lampens en Luc De Vos, geplaatst. Het was een initiatief van de Vlaamse overheid, de provincie Oost-Vlaanderen en de gemeente Nazareth-De-Pinte.

Juliaan Lampens was een Belgisch architect die hoofdzakelijk in Oost-Vlaanderen werkte. Vanaf 2009 groeide de belangstelling voor zijn oeuvre sterk, ook internationaal. Hij eigende zich een persoonlijke ontwerptaal toe die hij ontwikkelde na Expo ‘58, waarin hij inspiratie haalde uit onder meer Japanse en Scandinavische architectuur, Le Corbusier en Mies van der Rohe. Hij was gedurende zijn carrière docent en later hoogleraar aan het Hoger Architectuurinstituut Sint-Lucas in Gent en hij won in 1995 de grote architectuurprijs. Luc De Vos is een van de architecten van het gouden afstudeerjaar van 1974 van architectuurschool Sint-Lucas in Gent met onder meer Marie-José van Hee, Paul Robbrecht en Christian Kieckens. Na zijn studies deed hij zijn stage bij Juliaan Lampens, waar hij later ook een medewerker was in het bureau. Hij zet zich sinds 2002 ook in voor de Juliaan Lampens vzw.

Beschrijving

“Chaos kettingbotsing 1996” is een monumentaal, opvallend gedenkteken dat ontworpen is als visueel baken op de E17. Het is een fluogeel geschilderde metalen constructie van 30 meter lang en is 4,5 meter hoog. De metaalconstructie is gemaakt en geplaatst door het bedrijf Anmeco uit Zwijndrecht. Het gedenkteken staat licht schuin op de middenscheiding van de brug over de E17 en is het beste te beschouwen vanop de E17, in beide rijrichtingen. Het gedenkteken oogt als een uniform geheel en bestaat uit een driehoekig balkvolume waar grillige vormen in plaatmateriaal uitsteken.

Het werk is een vrij atypisch werk binnen het oeuvre van Juliaan Lampens, die als gepassioneerd tekenaar, meubelontwerper en architect vooral bekend werd om zijn woningen en totaalontwerpen. Naast architectuur ontwierp Lampens immers ook meubelen en interieurs, waarbij hij steeds vertrok vanuit dezelfde sobere, krachtige vormentaal. Tekenen en schilderen vormden daarbij een essentieel onderdeel van zijn creatieve praktijk; hij beschouwde dit als een soort “zuurstofkuur” voor zijn architectuur. Typerend voor zijn oeuvre zijn de talloze aquarellen en schetsen op bierkaartjes van uiteenlopende formaten, die hij zijn hele leven bleef maken. Zijn vrije tekenoefeningen fungeerden vaak als embryonale architectuurschetsen en vormden een blijvende inspiratiebron voor zijn ontwerpen. Ook het monument ontstond aanvankelijk als een schetsmatige oefening op geheel abstracte manier. Omwille van kleur en vormgeving wordt het gedenkteken in de volksmond ‘de frietjes’ genoemd.