De bronzen beeldengroep “Fontein der Geknielden” werd in 1937 centraal op het Emile Braunplein geplaatst, tussen het Belfort en de Sint-Niklaaskerk. Deze beeldengroep is een iconisch werk van George Minne (1866-1941) dat teruggaat tot een eerste concept uit 1898 en door Minne in verschillende materialen werd vormgegeven. De fontein bestaat uit vijf geknielde jongelingen rondom een waterbassin, daarmee verwijzend naar de mythe van Narcissus en naar de bron des Levens zoals afgebeeld op het Lam Gods in de Sint-Baafskathedraal.

Historische achtergrond

De Fontein der Geknielden

De Fontein der Geknielden kan beschouwd worden als het meest gekende werk van beeldhouwer George Minne. De kunstenaar George Minne was een Belgische kunstenaar en wordt beschouwd als een van de belangrijkste vertegenwoordigers van het symbolisme en de eerste Latemse School. De stad bestelde de beeldengroep bij George Minne. De Fontein der Geknielden werd centraal op het Emile Braunplein ingehuldigd op 19 juli 1937 bij het begin van de Gentse feesten, samen met een gedenkteken met gedenkplaat voor Emile Braun.

Het concept voor de beeldengroep dateert uit 1898. De literatuur gaat er vanuit dat de fontein door Minne geconcipieerd werd voor een liturgische context. De beeldengroep bestaat uit vijf bronzen beelden van knielende jongens die met gebogen hoofd naar hun eigen reflectie kijken in het water van een rond waterbassin. Dit thema verwijst naar de Griekse mythe van Narcissus. Minne zou zich voor de knielende figuren geïnspireerd hebben op de beeldhouwkunst die de gotische architectuur typeert. In voorstudies van Minne vond men terug dat hij het idee van waterbassin linkt aan het thema van de Bron des Levens, die op het Lam Gods van de gebroeders van Eyck als een fontein is afgebeeld.

George Minne creëerde verschillende versies van het werk in verschillende materialen, zoals gips, marmer en brons. Deze eerste versie toont hij bij de kunstkring La Libre Esthétique in Brussel. In 1900 toont Minne een tweede versie in de Wiener Secession. Deze versie maakt sinds 1905 deel uit van de collectie van het Museum voor Schone Kunsten van Gent. Minne kreeg rond deze tijd de opdracht het ontwerp in witte marmer te vervaardigen voor de Duitse kunstverzamelaar Karl Ernst Osthaus. Dit exemplaar zit momenteel in de collectie van het Folkwang museum in het Duitse Essen.

De Gentse beeldengroep in brons dateert uit de jaren 1930. Dit exemplaar was eerst te bezichtigen op de Wereldtentoonstelling van 1935 in Brussel. Een gelijkend exemplaar staat in de tuin van het parlementsgebouw in Brussel; daar zijn de beelden ingewerkt in de sokkel van de fontein.

Ook van het waterbassin, dat de sokkel vormt voor de beeldengroep, bestaan verschillende versies. Het oorspronkelijke waterbassin had hoekige vormgeving en was uitgevoerd in zwarte marmer.

Het Emile Braunplein en de heraanleg vanaf 2009

Het Emile Braunplein werd gecreëerd in 1918 en vernoemd naar toenmalig burgemeester baron Emile Braun. Het plein was het resultaat van de afbraak van een reeks rijhuizen, wat de binnenstad en de historische monumenten op die plek, meer ruimte moest geven. Het plein is omgeven door historische topmonumenten zoals het Belfort, de Sint-Niklaaskerk en het stadhuis.

In 2009 haalde men de beeldengroep weg voor de heraanleg van het plein, met centraal de nieuwe stadshal naar ontwerp van Robbrecht & Daem en Marie-José Van Hee architecten. De Fontein der Geknielden stond initieel dichter bij het Gentse Belfort, maar kreeg een nieuwe plaats in het ontwerp iets meer naar het westen. Men maakte van deze gelegenheid gebruik om de beeldengroep te restaureren. Het waterbassin is bij de restauratie vernieuwd in basalt. Het kreeg toen een ronde vorm naar voorbeeld van het gipsmodel dat zich in Museum voor Schone Kunsten in Gent bevindt. Het gedenkteken voor Emile Braun verdween; enkel de gedenkplaat werd ingewerkt in een zijwand van het plein. De beeldengroep werd in 2012 teruggeplaatst.

De beeldengroep, op een centrale plek in het historische hart van Gent, is een iconisch kunstwerk, zowel bij Gentenaars als bij toeristen die Gent bezoeken. Toen het kunstwerk ingehuldigd werd in 1937, vond het Gentse publiek de naakte beelden onzedelijk. Wellicht kreeg het in Gent daarom de bijnaam de ‘Pisserkes’ of de ‘Pietjesbak’. Ondertussen is het een gewaardeerd en heel populair kunstwerk in de openbare ruimte. In de wereldwijde traditie van het bijgeloof rond het aanraken van beelden, wordt ook hier de eeuwige jeugd beloofd aan zij die de voeten van de jongelingen aanraken.

Beschrijving

De Fontein der Geknielden is ingeplant te midden van het heraangelegd Emile Braunplein. Het is een ontwerp van beeldhouwer George Minne uit de jaren 1930. De beeldengroep bestaat uit vijf bronzen beelden van geknielde jongeren die neerkijken naar het water in het bassin. Het recente (2012), ronde waterbekken, uitgevoerd in basalt, vormt de sokkel van de beeldengroep, waarom de jongens knielen. De binnenkant van het waterbassin is bekleed met koper. Centraal is een kleine fontein ingewerkt.

De beelden sluiten aan bij het symbolisme. Het thema van de geknielde, in zichzelf gekeerde jongeling, typeert jarenlang het werk van George Minne. De vijf geknielde jongens zijn fragiele figuren, geknield, met gebogen hoofd en voor de borst gekruiste armen. De Fontein der Geknielden is het resultaat van zijn zoeken naar een strakke, gestileerde lijnvoering.