Ligging

Geheel aan bunkers en andere militaire constructies uit de Tweede Wereldoorlog, langs de gewestweg N335, die op grondgebied Blankenberge (Uitkerke) Zeebruggelaan wordt genoemd en op grondgebied Brugge (Zeebrugge), Evendijk-West. De constructies liggen tussen 700 en 980 meter van de kustlijn verwijderd. De meeste constructies situeren zich in de omgeving van Zeebruggelaan 171 en 174. Eén bunker ligt bij de hoeve op adres Evendijk-West 58.

Historische achtergrond

Duitse kustbatterij van de landmacht uit de beginjaren van de Tweede Wereldoorlog, die in 1944 ingericht werd tot steunpunt.

HKB 3./769

Zeker vanaf het voorjaar van 1941 (mogelijk ook vroeger) was er op deze locatie een Heeres-Küsten-Batterie (HKB) gelegen, een kustbatterij van de landmacht. Het betrof meer bepaald HKB 3./769. Samen met twee andere batterijen, die opgesteld waren in Den Haan en Wenduine, behoorde deze batterij tot de Heeres-Küsten-Artillerie-Abteilung 769 (HKAA 769), met hoofdkwartier in Wenduine. In het voorjaar van 1942 verhuisde de HKAA 769 naar Frankrijk, in de omgeving van de Somme.
De stelling van HKB 3./769 was uitgerust met vier kanonnen van het type 10,5cm K35 (t). Dit waren veldkanonnen van Tsjechische oorsprong, model 35, die in vier open kanonstellingen waren geplaatst. Daarnaast was de stelling volgens het dagboek van de 306de infanteriedivisie ook voorzien van twee lichte machinegeweren en waren er twee manschappenbunkers, 16 munitieopslagplaatsen, een medische post en een commandopost opgetrokken. Alle constructies waren opgetrokken met bouwsterkte splittersicher, wat scherfvrij betekent, dus niet bestand tegen zware artillerie-inslagen. De stelling was rondom rond voorzien van een hindernis.

Stützpunkt Hindenburg

In de loop van 1944 werd er rond de artilleriestelling een steunpunt ingericht, dat aangeduid werd met Stützpunkt (Stp) of Widerstandsnest (WN) Hindenburg. Dit steunpunt herbergde het hoofdkwartier van het derde bataljon van de Festungstammtruppen 89, een eenheid die in mei 1944 was opgericht. Festungstammtruppen leverden de bemanning voor bunkers van de Atlantikwall, zoals geschutbunkers, mitrailleurbunkers of mortierbunkers.
In het steunpunt werden bestaande constructies van de HKB 3./769 hergebruikt, maar werden er ook nieuwe constructies toegevoegd.

De constructies

Uit de periode van de HKB 3./769, circa 1941, zijn er vandaag onder meer nog van twee van de vier bakstenen open kanonstellingen met aanpalende munitienissen gedeeltelijk bewaard, evenals twee bakstenen constructies voor luchtafweer (zogenaamde FLAK of Flugabwehrkanone), uitgerust met Maschinengewehre 34. In de artilleriestelling werden ook verschillende Wellblech-constructies gebouwd: dit zijn betonnen constructies die aan de hand van golfplaten zijn opgetrokken. Hiervan is één van de twee manschappenonderkomens bewaard. Een Wellblech-constructie bestemd als medische post, is eveneens afgebroken. Er waren drie munitieopslagplaatsen, waarvan er één is bewaard. De artilleriestelling was voorzien van een hoge Befehlstand (commandopost) uit gegoten beton met grote observatiegleuven op de eerste verdieping aan noordelijke zijde en bovenaan een open stelling. Deze Befehlstand was opgetrokken tegen een bestaande woning ter hoogte van huidige Zeebruggelaan 174. Die woning werd later tijdens de oorlog vervangen door een ander bakstenen, maar inmiddels eveneens verdwenen gebouw.

In de periode van de III./Festungstammtruppen in 1944 (Stp Hindenburg) werden er nog een aantal constructies toegevoegd waaronder een aangepaste Regelbau 668 met watertank. Een Regelbau is een standaardtype bunker. Regelbau 668 was een klein, eenvoudig type bunker, een zogenaamde Kleinststand, bedoeld als schuilplaats voor zes man, dat vanaf maart 1943 veelvuldig werd opgetrokken in de Atlantikwall. Vaak werd dit type voorzien van een aanpalende Tobruk, een open waarnemings- en mitrailleurpost. In dit geval was de R668 behalve met een aanpalende Tobruk ook uitgebreid met een extra ruimte waarin een tank van 1700 liter voor drinkwater werd geplaatst.
In 1944 werden er ook drie manschappenverblijven met muren uit betonblokken van één meter dikte toegevoegd, waarvan er vandaag twee bewaard zijn. De bouwsterkte van dergelijke constructies werd aangeduid met verstärkt feldmässig (VF). Er werd ook een sanitair gebouw uit betonblokken opgetrokken, die vandaag bewaard is. Het geheel van verdedigingswerken in de omgeving van Zeebruggelaan 171 – 174 was grotendeels omgeven door een hindernis, aldus historische luchtfoto’s. Er waren ook mitrailleursnesten en opslagpostjes ingericht (vandaag verdwenen).

Het is onduidelijk wanneer de bewaarde observatiepost werd opgetrokken. Ook van enkele, inmiddels verdwenen constructies is niet duidelijk wanneer ze werden opgetrokken, zoals een bakstenen gebouw naast de hoger vermelde commandopost en een opslagpostje op de hoeve Zeebruggelaan 171. De muren en daken van de hoevegebouwen van Zeebruggelaan 171 en een intussen verdwenen woning aan de overzijde van de straat waren in de loop van de oorlog met betonblokken en gegoten beton versterkt.

Er werd veel aandacht besteed aan camouflage. Bunkers werden onder meer als bakstenen gebouwen met pannen daken gecamoufleerd, zoals bij enkele bewaarde bunkers nog zichtbaar is.

Beschrijving bewaarde constructies

Twee constructies voor luchtafweer

De twee meest zuidelijk gelegen constructies zijn bakstenen constructies voor luchtafweer (FLAK). Deze constructies, opgetrokken in de periode van de HKB 3./769 zijn op identieke wijze opgetrokken.
De meest westelijke constructie van de twee, 477 x 367cm groot, bestaat uit een gelijkvloers gedeelte met daarop een kleiner open deel waar de mitrailleur voor luchtafweer werd geplaatst. Aan zuidelijke zijde is het gelijkvloerse deel voorzien van een deur- en vensteropening, met bewaard houtwerk. Binnenin zijn er sporen van een toegangssas en een gemetste schouw die bovenaan op het dak in een buis uitmondt. Tegen het plafond zijn vezelachtige platen aangebracht, die vervolgens bepleisterd werden. Het ommuurde bijna vierkante FLAK-gedeelte bovenaan is aan westelijke buitenzijde via bewaarde klimijzers en handgrepen bereikbaar. Bovenaan is een ronde betonnen sokkel bewaard, waarop de luchtafweer werd geplaatst.
De oostelijke FLAK-constructie is grotendeels ingesloten door aanbouwen.

VF-constructies uit betonblokken

In de weide ten noorden/noordwesten van de twee FLAK-constructies, ten oosten van de hoeve Zeebruggelaan 171, net ten zuiden van de N335 is een constructie uit betonblokken bewaard, uit de periode van Stp Hindenburg. Dit type bunker werd naar het einde van de oorlog vaak gebouwd, zoals ook elders in Blankenberge (zie bijvoorbeeld WN Tross-Trompet).
Op de buitenmuren zijn nog restanten van de camouflage zichtbaar, met name beschildering in een rode baksteenmotief op een gecementeerde laag. Aan oostelijke zijde zit een toegang die beschermd wordt door een L-vormige muur. Aan westelijke zijde zit een opening, die naderhand grotendeels dichtgemetseld is (nooduitgang). Deze opening wordt aan buitenzijde door een bijkomende, losstaande muur beschermd. In de camouflagebeschildering boven deze opening lijkt er behalve het baksteenmotief een gele band geschilderd te zijn. In de noordelijke muur en oostelijke muur zitten er kleine openingen. De bunker was binnenin verdeeld in een toegangsruimte en een binnenruimte. Er zijn onder meer sporen van elektriciteitsvoorzieningen terug te vinden. De binnenmuren waren beschilderd.
Ten oosten van Zeebruggelaan 174 is een gelijkaardige VF-constructie uit betonblokken bewaard, met toegang aan oostelijke zijde. Ernaast ligt nog een constructie uit betonblokken, die als sanitaire post was opgetrokken, met drie grote en twee kleinere rechthoekige openingen aan westelijke zijde. Achter deze twee constructies zijn er nog bakstenen muren van een kanonbedding uit de periode van de HKB 3./769.

Observatiepost

De meest zuidwestelijk bewaarde constructie, op de zuidwestelijke hoek van het perceel van Zeebruggelaan 171, betreft een kleine, dunwandige betonnen observatiepost. De constructie heeft min of meer de vorm van een druppel, met gebogen deel over de zuidelijke hoek. Bovenaan tegen het betonnen dak loopt een gleuf over de ganse boog. Op circa één meter hoogte zijn er drie kleine gleuven. Smalle verticale gleuven aan de voorzijde dienden mogelijk voor de bevestiging van camouflage. Toegang aan noordelijke zijde, met enkele bakstenen treden. Het is onduidelijk wanneer deze observatiepost is opgetrokken.

Wellblech-constructie als onderkomen voor manschappen

Ten westen van Zeebruggelaan 172, haaks op de straat, ligt een langwerpige, min of meer rechthoekige bunker, een zogenaamde Wellblech-constructie die in principe binnenin een plafond uit golfplaten bevat. De toegang aan zuidoostelijke zijde is echter dichtgemetseld, de bunker kon niet betreden worden. Aan de zuidwestelijke hoek zijn bakstenen restanten zichtbaar, die vermoedelijk verwijzen naar camouflage als bakstenen huis met pannen dak. Op het dak, met brede afgeschuinde randen die bijna een zadeldak vormen, liggen namelijk nog dakpannen. Aan de noordelijke zijde is een lagere betonnen aanbouw in twee delen, met een lage toegang aan oostelijke zijde in het eerste deel, en een opening in het dak in het tweede deel, dat eveneens met de binnenruimte verbonden was (nooduitgang). Deze constructie uit gegoten beton werd opgetrokken in 1941, de periode van de HKB 3./769.

Regelbau 668 met extra ruimte voor watertank en Tobruk, gebouwd binnen een bakstenen kanonbedding

Tussen de hierboven beschreven Wellblech en huisnummer 172 ligt een meerhoekige constructie uit gegoten beton, met afgeschuinde dakranden. Het betreft een Regelbau 668, met een toegang (aan zuidwestelijke zijde, dichtgemetseld) en een gassluis en één rechthoekige binnenruimte, met nooduitgang. In dit geval werd er echter een aanpalende ruimte gecreëerd voor het plaatsen van een Wasserbehälter, een watertank voor 1700 liter. In de noordwestelijke hoek werd nog een offener Beobachter (of Tobruk) opgetrokken, een open observatie- (en mitrailleurs)post, met aparte toegang (nu dichtgemetseld).
Deze aangepaste R668, ook wel aangeduid met R668 SK (= Sonder Konstruktion) werd opgetrokken in 1944, ten tijde van Stp Hindenburg), ter hoogte van één van de vier bakstenen kanonbeddingen van de HKB 3./769. Aan noordelijke zijde van de betonnen constructie is nog een lagere bakstenen muur van deze bedding bewaard, die gecementeerd was.

Munitiebunker

Bij de hoeve op adres Evendijk-West 58 ligt een bunker uit gegoten beton, die als munitiebunker is opgetrokken in de periode van de HKB 3./769., samen met twee andere, nu verdwenen munitiebunkers. Het betreft een rechthoekige constructie, met over de ganse lengte langs zuidelijke zijde een gang die aan weerszijden betreden kon worden. De oostelijke toegang werd later dichtgemetseld. Het plafond van deze gang is versterkt met stalen balken en platen. Vanuit deze gang konden de twee binnenruimtes (H. 200 x Br. 500 x D. 300cm respectievelijk H. 200 x Br. 400 x D. 300cm) betreden worden. Het betreft een type munitiebunker, die ook in andere kustbatterijen van de landmacht uit 1941 werd opgetrokken.