is deel van de aanduiding als beschermd cultuurhistorisch landschap Heverleebos en Meerdaalwoud
Deze bescherming is geldig sinds
De Tomberg is een heuvel van natuurlijke oorsprong (restheuvel of getuigenheuvel) in Meerdaalwoud die op zijn hoogste punt 105m is. Vroeger noemde men deze plaats ook Tomme, naar analogie met grafheuvels of tumuli, die vaak als tomme bekend stonden. Door zijn ovale vorm van ruwweg 230 op 200m riep hij in het verleden onterecht associaties met een grafheuvel op. In dit geval gaat het dus niet om een grafheuvel, maar om een natuurlijke hoogte. Door die hogere ligging was de Tomme in het verleden een aantrekkelijke plek als verblijfplaats voor de prehistorische mens uit het middenneolithicum (4300 en 3500 vC) én opnieuw in de middeleeuwen als locatie voor de woudrechtbank.
Omdat deze plek in het bos opviel, werd het één van de plaatsen voor de zitting van de woudrechtbank van Meerdaalwoud en Heverleebos. In de late middeleeuwen reisde deze rechtbank nog rond. Uit een tekst van 1601 kunnen we afleiden dat de Tomme één van de locaties voor de zitting van de woudrechtbank was. Rechtspraak in openlucht was zeker op het platteland niet ongewoon. Maar om toch niet altijd in weer en wind te moeten zitten, stond er boven op de Tomme een houten constructie met in zwart en wit geschilderde zuiltjes, waar de rechters beschutting vonden. Ze is goed te zien op één van de oudste historische kaarten uit 1600. Daarnaast zetelde de woudrechtbank ook in het kasteel van Arenberg.
Vier keer per jaar vonnisten de rechters (ook gezworen kooplieden genoemd) op de Tomme overtredingen op de regelgeving voor het bosbeheer of de jacht. Daarvoor baseerden ze zich op de ‘keuren en breuken van Meerdaalwoud’ (soort wetboek), dat grotendeels met het keurboek van het Zoniënwoud overeenkwam. Daarnaast regelden ze ook de openbare verkopingen van het hakhout en de bomen op stam. Samen met de afschaffing van het feodale systeem ging deze rechtbank op het einde van de 18de eeuw op de schop.
Recent blies het agentschap Natuur en Bos de plek nieuw leven in door een etagelinde als gerechtsboom op de Tomme te planten. De boom verwijst naar de locatie van de vroegere woudrechtbank. Door de zandige bodem is de heuvel aan de randen vooral met naaldhout beplant. De ‘top’ wordt open gehouden ten voordele van heidevegetatie.
Auteurs: Verboven, Hilde
Datum:
De tekst wordt ter beschikking gesteld door: Agentschap Onroerend Erfgoed (AOE)