erfgoedobject

Tomberg

landschappelijk element
ID
310288
URI
https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/310288

Juridische gevolgen

  • is deel van de aanduiding als beschermd cultuurhistorisch landschap Heverleebos en Meerdaalwoud
    Deze bescherming is geldig sinds

Beschrijving

De Tomberg is een heuvel van natuurlijke oorsprong (restheuvel of getuigenheuvel) in Meerdaalwoud die op zijn hoogste punt 105m is. Vroeger noemde men deze plaats ook Tomme, naar analogie met grafheuvels of tumuli, die vaak als tomme bekend stonden. Door zijn ovale vorm van ruwweg 230 op 200m riep hij in het verleden onterecht associaties met een grafheuvel op. In dit geval gaat het dus niet om een grafheuvel, maar om een natuurlijke hoogte. Door die hogere ligging was de Tomme in het verleden een aantrekkelijke plek als verblijfplaats voor de prehistorische mens uit het middenneolithicum (4300 en 3500 vC) én opnieuw in de middeleeuwen als locatie voor de woudrechtbank.

Omdat deze plek in het bos opviel, werd het één van de plaatsen voor de zitting van de woudrechtbank van Meerdaalwoud en Heverleebos. In de late middeleeuwen reisde deze rechtbank nog rond. Uit een tekst van 1601 kunnen we afleiden dat de Tomme één van de locaties voor de zitting van de woudrechtbank was. Rechtspraak in openlucht was zeker op het platteland niet ongewoon. Maar om toch niet altijd in weer en wind te moeten zitten, stond er boven op de Tomme een houten constructie met in zwart en wit geschilderde zuiltjes, waar de rechters beschutting vonden. Ze is goed te zien op één van de oudste historische kaarten uit 1600. Daarnaast zetelde de woudrechtbank ook in het kasteel van Arenberg.
Vier keer per jaar vonnisten de rechters (ook gezworen kooplieden genoemd) op de Tomme overtredingen op de regelgeving voor het bosbeheer of de jacht. Daarvoor baseerden ze zich op de ‘keuren en breuken van Meerdaalwoud’ (soort wetboek), dat grotendeels met het keurboek van het Zoniënwoud overeenkwam. Daarnaast regelden ze ook de openbare verkopingen van het hakhout en de bomen op stam. Samen met de afschaffing van het feodale systeem ging deze rechtbank op het einde van de 18de eeuw op de schop.

Recent blies het agentschap Natuur en Bos de plek nieuw leven in door een etagelinde als gerechtsboom op de Tomme te planten. De boom verwijst naar de locatie van de vroegere woudrechtbank. Door de zandige bodem is de heuvel aan de randen vooral met naaldhout beplant. De ‘top’ wordt open gehouden ten voordele van heidevegetatie.

  • KULeuven Universiteitsarchief, Domein van het hertogdom Aarschot (Arenberg), nr. 1216: Besogné over de werken die de hertogvan Arenberg liet uitvoeren in het hertogdom Aarschot, jaartal 1601 f° 17.
  • Algemeen Rijksarchief, Kaarten en plattegronden in handschrift, reeks 1, tweede aanvulling, nr. 3195: Kaart van Meerdaalwoud en westelijke grens van Mollendaalbos, in opdracht van Charles de Croÿ, schaal: 1:8059, rond 1600, Agatha [online], https://agatha.arch.be/nl/data/images/510/510_0002_000_03195_000/0_0001 (geraadpleegd op 8 juni 2026).
  • BAETE H., DE BIE M., HERMY M., VAN DEN BREMT P. (red.) 2009: Miradal. Erfgoed in Heverleebos en Meerdaalwoud, Leuven.
  • DE FRAINE P. 1963: Het woudgerecht van het vrijwoud van Meerdaal (Inleidende archiefstudie), Standen en Landen, 27, 1963.
  • MINNEN B. 1984: Inventaris van het archief van het Arenbergkasteel te Heverlee. Supplement, onuitgegeven inventaris KULeuven universtiteitsarchief, Leuven.
  • MINNEN B. (red.) 1993: Albums de Croÿ. Het hertogdom Aarschot onder Karel van Croÿ (1595-1612), kadasters en gezichten, Brussel.
  • VERBOVEN H. 2000: Woudgerecht en woudbeheer in Brabant (12de eeuw-1795), De gewestelijke en lokale overheidsinstellingen in Brabant en Mechelen tot 1795 (deel 1), Algemeen Rijksarchief, Brussel, 221-231.

Auteurs: Verboven, Hilde
Datum:
De tekst wordt ter beschikking gesteld door: Agentschap Onroerend Erfgoed (AOE)


Relaties

  • Is deel van
    Meerdaalwoud - Heverleebos - Mollendaal - Zoet Water

  • Is deel van
    Oud-Heverlee


Je kan deze pagina citeren als: INVENTARIS ONROEREND ERFGOED 2026: Tomberg [online], https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/310288 (geraadpleegd op ).

Beheerder fiche: Agentschap Onroerend Erfgoed

Contact

Heb je een vraag of opmerking over deze fiche? Meld het ons via het contactformulier.