Parochiekerk Sint-Martinus

inventaris bouwkundig erfgoed \ bouwkundig relict

Locatie

Provincie West-Vlaanderen
Gemeente Poperinge
Deelgemeente Roesbrugge-Haringe
Straat Haringeplein
Locatie Haringeplein zonder nummer, Poperinge (West-Vlaanderen)
Status Bewaard

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Actualisatie Poperinge (actualisaties: 27-05-2008 - 18-06-2008).
  • Adrescontrole Poperinge (adrescontroles: 12-02-2008 - 14-02-2008).
  • Inventarisatie Poperinge (geografische inventarisatie: 01-01-1989 - 31-12-1989).
Links

Juridische gevolgen

is vastgesteld als bouwkundig erfgoed Parochiekerk Sint-Martinus

Deze vaststelling is geldig sinds 14-09-2009.

is beschermd als monument Parochiekerk Sint-Martinus

Deze bescherming is geldig sinds 13-08-1953.

is deel van de bescherming als stads- of dorpsgezicht, intrinsiek Dorpskern Haringe

Deze bescherming is geldig sinds 16-07-1993.

Beschrijving

* Parochiekerk St.-Martinus Laat-gotische hallekerk met romaanse kruisingtoren, gelegen in de bocht van Haringeplein-Haringestraat, midden een omringend kerkhof; l.g. afgezet door ijzeren hekken met W.-toegangspoort, beuken en kastanjelaars; kerkpad afgeboord met linden.

Vlg. archiefstukken van de St.-Augustinusabdij bij Terwaan, brandde de kerk van Haringe af in 1071, 1123 en 1297, waarna ze tegen 1308 was herbouwd. Het romaans bedehuis waarvan de toren is bewaard, werd vermoedelijk opgericht eind XI, begin XII na de brand van 1071, in de vorm van een basilicale kruiskerk met een normale middenbeuk en twee zijbeuken op halve breedte. Mogelijk bestond hiervoor een oudere bouw -zaalkerk met crypte (?), cf. aanwezigheid van l.g., daterend van cat 1000, voor het hoofdaltaar- welke afbrandde in 1071. De grote transformatieperiode die aan de kerk haar huidig uitzicht bezorgt, dateert van na de beeldenstorm, tussen 1591 en 1600 (cf. jaartallen in koor en schip); toen werd ook de romaanse kruisingtoren verhoogd met klokkenverdieping onder ingesnoerde naaldspits. Toevoeging van Z.O.-sacristie in 1853 cf. gevelsteen. Restauratiewerken o.m. ontpleisteren van scheibogen op de kruising van 19681981 n.o.v. architecten S. Dejaegere (Marke) en A. Bressers (Gent) .

Georiënteerde driebeukige hallekerk met schip van drie trav., een uitspringend transept van één trav. met rechte sluiting, een hoofdkoor van twee rechte trav. met driezijdige sluiting, geflankeerd door soortgelijke zijkoren.

Aansluitende Z.O.-sacristie. Verankerde, gele baksteenbouw. Hergebruikte ijzerzandsteen in onderbouw van transept, N.-zijbeukgevel en W.gevels van N.- en middenbeuk; kruisingtoren van ijzerzandsteen in onregelmatig metselverband; leien zadeldaken en spitsbekroning.

Drie W.-puntgevels voorzien van schouderstukken, geflankeerd door steunberen met versnijdingen; spitsbogige drielichten (baksteen) op afzaat; korfboogdeur in spitsboognis met voorstelling van H. Martinus (witte steen) van 1886-1887 (?).

Zijgevels: sokkel en geprofileerde kroonlijst; steunberen met versnijdingen; spitsbogige tweelichten op afzaat.

Transeptgevels: haaks op elkaar staande hoeksteunberen met versnijdingen; spitsbogig drielicht op afzaat.

Koorpartij: sokkel en geprofileerde kroonlijst; ritmerende steunberen met versnijdingen; spitsbogige drielichten op doorlopende afzaat; rond- en spitsbogig tweelicht onder druiplijstje in N.-koor; O.-koorvensters blind.

Polygonaal traptorentje in Z.O.-oksel: markerende hoekbanden; -asemgaten, -oculus en -rondboogdeur.

Romaanse kruisingtoren op vierkante basis; gevels voorzien van centraal tweelichtvenster (blind) -gekoppelde rondbogen ingeschreven in een grotere rondboog- aan weerszijden geflankeerd door een smalle rondboognis (blind). Hierboven horizontale reeks van zes rechth. muuropeningen (oorspronkelijke galmgaten) met monoliet verdeelzuiltje voorzien van sokkel en kubuskapiteel. Twee uitkragende stenen in O.- en Z.-gevel, bovenvermelde galmgaten, vertonen primitieve zoömorfe kenmerken.

Aanpalende Z.O.-sacristie in aansluitende bouwtrant. Aanbouwsel onder platdak met o.m. rondboogdeur, tegen N.-gevel. Interieur verdeeld door bakstenen, spitsbogige scheibogen op bakstenen zuilen met achtzijdige sokkel en - kapiteel. Overdekking d.m.v. houten spitstongewelf voor beuken, koren en transept; vlakke zoldering voor de kruising en inkom.

Torenvoet: massieve ijzerzandstenen pijlers; dito rondboog in W.-gevel, bakstenen spitsboog in Z.-, O.-, en N.-gevel.

Voor het huidige koor: crypte (confessio) opgetrokken uit ijzerzandsteen, daterend van ca. 1000; afdekkend tongewelf; twee kleine rondboogvenstertjes en -deur; deels bewaarde muurschildering.

Mobilair. In Z.-transept: "Engelbewaarder begeleidt een kind op zijn weg door het leven" (doek), 1771, door Desremaux van Rijsel. In N.-transept: "Transverberatio van H. Theresia van Avila" (doek), 1772, door Desremaux van Rijsel. In N.-beuk: "Kruisafneming" (paneel), XVII, copie naar P.P. Rubens. In N.-beuk: "Kristus op de Koude Steen" (gepolychromeerd hout), 1699. In middenbeuk: "H. Augustinus van Hippo" (hout), XVIII. In N.-transept: "H. Catharina van Siëna" (hout), XVIII; "H. Thomas van Aquino" (hout), XVIII. In Z.-transept: "H. Andreas" (hout), ca. 1725; "H. Petrus" (hout), ca. 1725. In hoofdkoor l.: "H. Dominicus Guzman" (lindehout), voor 1743. In N.-koor: "H. Eligius" (hout), XVIII. In Z.-koor: "H. Nikolaas van Myra" (hout), XVIII. Tegen Z.W.-kruisingpijler: "O.-L.Vrouw van Zeven Smarten" (gepolychromeerd hout), ca. 1700; "H. Barbara" (hout), ca. 1700; tegen Z.O.-kruisingpijler: "O.-L.Vrouw van Smarten" (hout), vermoedelijk herkomstig van Calvarie, XVIII; tegen N.W.-kruisingpijler: "H. Apollonia" (hout), ca. 1700; "H. Rochus van Montpellier" (gepolychromeerd hout), ca. 1700 (?); tegen N.O.-kruisingpijler: "H. Ambrosius van Milaan" (gepolychromeerd hout), ca. 1700. In hoofdkoor: H. Martinusaltaar (eik), gedateerd 1758: altaartafel naar tekening van Paul Lateur, 1955. In N.-koor: altaar van O. -L.-Vrouw van de Rozenkrans (hout), cat 1700. In Z.-koor: altaar van H. Kruis (hout), cat 1700. In N.-beuk: biechtstoel (eik), begin XVIII. In N.- en Z.-transept: biechtstoel (eik), 1702 (?). Communiebank (smeedijzer en mahonie), 1775, door P.-J. De Wachter van Veurne en J. B. Avo van Veurne. In N.- en Z.-beuk: koorgestoelte (eik), 1782. Kansel (hout), gedateerd 1628; busses op de panelen en trapleuning van cat 1850. Lambrizering (elk en sparrehout), XVIII; lambrizering onder doksaal (eik), 1778; kast deeluitmakend van lambrizering (eik), XVIII. Binnendeur van ingangsportaal (eik), XVI; binnendeur van doopkapel (eik) XVIII; twee kleine panelen daterend van 1781. Balustrade van doksaal (eik), ca. 1778. Doopvont (marmer), 1778. Baldakijn (hout), 1769. Antependium (witte damastzijde met gestulpt goud- en zijdeborduurwerk), gedateerd 1627; centrale cartouche met voorstelling van Pinkstermysterie in lazuursteek en wapenschilden van de schenkers Bultheelde Cortewyle. Antependium (rood fluweel met gestulpt goudbordunrwerk), gedateerd 1698, door de kloosterzusters van O.-L.-Vrouw ten Bunderen uit Moorslede; centraal medaillon met H. Agatha en wapenschild van schenker Jacobus Theodorus de Coninck. Uniek barokorgel (drie klavieren en aangehaakt pedaal met trommen en vogelenzang in oorspronkelijke bouw en samenstelling bewaard), gedateerd 1778, door P. van Peteghem en zoon Lambert Benoit; orgelkast -Lodewijk XV-buffet en snijwerk- (eik), gedateerd 1778 en gesigneerd Jan Elshoecht van Sint-Winoksbergen.

BRUNEEL W., Haringe en zijn kerk. Een brokje geschiedenis, Langemark, 1961.
DECLERCQ J., Kleine vondsten uit de opgravingen gedurende de eerste fase van de herstellingswerken aan de vieringstoren van de monumentale Sint-Martinuskerk te Haringe (Aan de Schreve, VII, 1977, 3, p. 1-12).
[DE SMIDT F.], De Romaansche Kerkelijke Bouwkunst in West-Vlaanderen, (Gent), 1940, p. 236-240.
DEVLIEGHER L., Vondsten in de Sint-Martinuskerk te Haringe (Poperinge) (Archeologie, 1978, 1, p. 21).
ENGLISH M., Romaanse Bouwkunst in West-Vlaanderen, Brugge, 1939, p. 61-62.
R.A.B., De kerk van Haringe (De IJzerbode, III, 1972).
ROOSE-MEIER B., VERSCHRAEGEN H., Fotorepertorium van het meubilair van de Belgische bedehuizen, Provincie West-Vlaanderen, Kanton Poperinge, Brussel, 1977, p. 47-52.

Bron: Delepiere A.-M. & Huys M. 1989: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie West-Vlaanderen, Arrondissement Ieper, Kanton Poperinge, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 11N2, Brussel - Turnhout.

Auteurs: Delepiere, Anne Marie & Huys, Martine

Aanvullende informatie

Tegen de gevel van de Sint-Martinuskerk, op het kerkhof, bevindt zich een hardstenen gedenkplaat voor militaire slachtoffers van de Eerste Wereldoorlog. In het midden is een kruisvormige bronzen reliëfplaat aangebracht, met een voorstelling van Christus van het Heilig Hart met een getroffen soldaat ondersteund door een engel. Uitgevoerd door Bressers uit Gent.

Naast de gedenkplaat bevindt zich een grafkruis voor Maurice Florent Cappoen en een platte grafsteen voor Remi Corneille Cappoen, Belgische militairen.

  • DECOODT H. & BOGAERT N. 2002-2005: Inventarisatie van het Wereldoorlogerfgoed in de Westhoek, project in opdracht van de provincie West-Vlaanderen, "Oorlog en Vrede in de Westhoek", en Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, Afdeling Monumenten en Landschappen.

Marchand, Sofie (19-04-2017 )

Relaties

maakt deel uit van Haringeplein

Haringeplein (Poperinge)

omvat Orgel kerk Sint-Martinus (Haringe)

Roesbrugge-Haringe (Poperinge)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.