Hof van Coudenborn

inventaris bouwkundig erfgoed \ bouwkundig relict

Locatie

Alternatieve naam Hof ter Caude Borne; Hof van Koudenborn
Provincie Oost-Vlaanderen
Gemeente Moerbeke
Deelgemeente Moerbeke
Straat Heirweg
Locatie Heirweg zonder nummer, Moerbeke (Oost-Vlaanderen)
Status Bewaard

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Ad hoc-beschermingen 2016 (beschermingen: 01-01-2016 - 31-12-2016).
  • Adrescontrole Moerbeke (adrescontroles: 01-11-2008 - 01-11-2008).
  • Inventarisatie Moerbeke (geografische inventarisatie: 01-01-1993 - 31-12-1993).
Links

Juridische gevolgen

is vastgesteld als bouwkundig erfgoed Hof van Koudenborn

Deze vaststelling is geldig sinds 14-09-2009.

is beschermd als monument Ruïne hof van Coudenborn

Deze bescherming is geldig sinds 18-09-2017.

is deel van de bescherming als stads- of dorpsgezicht, intrinsiek Hof van Coudenborn en omgeving

Deze bescherming is geldig sinds 23-02-1979.

Beschrijving

De site die bekend staat als het hof van Coudenborn maar in geschreven bronnen voorkomt als het hof De Fonteyne is een vroegere bezitting van de verdwenen cisterciënzerabdij Boudelo in Klein-Sinaai (Stekene). De ruïne van het hof omvat de resten van een kleine noordvleugel uit de 17de eeuw aan de straatzijde en, daarachter, een grote zuidvleugel die minstens uit de 16de eeuw dateert. Tussen de twee vleugels staat het overblijfsel van een vierkante traptoren. De ruïne wordt aan de straatzijde afgesloten door een lage bakstenen muur met de resten van een poort (hekpijler).

Historiek

De oudste afbeelding van het hof is op de kaart van de dorpen langs de Moervaart door F.R. Horenbault (1560-1576). Op de brug van de Heirweg over de Oostvaart staan de twee raderen van een sluis. Rechts daarvan staat een gebouw onder zadeldak, evenwijdig aan de Heirweg. De dwarsgevels zijn uitgewerkt als trapgevels. Mogelijk is hier de grote zuidvleugel van het hof afgebeeld. Literatuur plaatst de bouw van de zuidvleugel in de 16de eeuw, maar de afmetingen van de bakstenen zijn ook verenigbaar met een datering in de 15de eeuw. In welke mate het hof werd beschadigd tijdens de plundering van de Boudeloabdij door de Gentse calvinisten in 1575 is onduidelijk. De kleine noordvleugel op de hoek van de Oostvaart en de Heirweg was een uitbreiding uit de eerste helft tot het derde kwart van de 17de eeuw. Tijdens deze bouwcampagne werd de traptoren gebouwd om de verdiepingen van de twee vleugels te bedienen. Op de westelijke puntgevel van de noordvleugel was een jaaranker ‘1676’ aangebracht.

Een gebruik van het hof als tiendschuur kan archivalisch niet worden onderbouwd en is ook architecturaal-typologisch moeilijk verdedigbaar. Gezien de vele vensteropeningen kan de zuidvleugel oorspronkelijk geen schuur zijn geweest. Ook de noordvleugel, waar een ruime doorgang ontbreekt, werd wellicht niet als schuur gebouwd. Een functie als watermolen is uitgesloten – zoals vermeld behoorden de twee raderen op de brug over de Oostvaart op de kaart van Horenbault tot een sluis. Het hof kan wel ten dele een sluisgebouw zijn geweest, met ruimte voor de opslag en overslag van goederen die via de Oostvaart werden vervoerd. In het begin van de 17de eeuw was het hof van Coudenborn een hoeve. Het fundatieboek van de Boudeloabdij uit 1601-1625 maakt op de plaats van het hof melding van een hofstede […] ghenaempt de fonteijne. Dat het hof ook dienst deed als herberg en afspanning is mogelijk maar niet archivalisch onderbouwd.

In de tweede helft van de 18de of het begin van de 19de eeuw werd ten oosten van de lange zuidvleugel een groot vierkant gebouw met poort opgetrokken, aansluitend met een omheiningsmuur aan de Heirweg. In het zuidwesten, aan de Oostvaart, werd een kleine stal gebouwd. Het oostelijke deel van de zuidvleugel werd verbouwd tot schuur en wagenhuis. Het grote vierkante gebouw met de poort aan de Heirweg werd vóór 1925 afgebroken. Vanaf 1930 werd het hof niet meer bewoond. Een deel van de gebouwen werd gebruikt als stal terwijl op de onbebouwde delen van het terrein aan zandwinning werd gedaan. In 1930 stortte de oostelijke trapgevel van de zuidvleugel in waarna deze met hergebruik van de bakstenen als een puntgevel werd heropgebouwd. Op 23 februari 1979 werd het hof van Coudenborn beschermd als monument omwille van de historische en artistieke waarde. Op 8 maart stortte het gebouw in. De site werd in 1979 aangekocht door de gemeente Moerbeke, tot op heden eigenaar van het monument.

Van 1993 tot 1995 werden onder leiding van Alfons De Belie (1926-2013), bezieler van de opgraving (1971-1986) van de vlakbij gelegen Boudeloabdij, archeologische opgravingen uitgevoerd. Ondanks verstoringen door zandwinning in de 19de en 20ste eeuw bevatte de ondergrond nog diverse archeologische sporen.

Beschrijving

Vandaag is het meest herkenbare restant van het hof de door klimop overwoekerde romp van de vierkante traptoren. Aansluitend op de traptoren staat een deel van de noordelijke langsgevel van de zuidvleugel, met sporen van twee verdwenen kruisvensters. Naast de traptoren is een deuropening intact bewaard. De deuropening met omlijsting in Ledesteen bezit een later met tegels opgevuld bovenlicht met middenstijl in Ledesteen. Aan de Oostvaart bevindt zich het overblijfsel van de bakstenen kelder onder het westelijke deel van de zuidvleugel. Bewaard zijn de keldermuren (met rondboognis in de oostmuur), de scheidingsmuur tussen de twee kelderruimten en de aanzetten van de tongewelven. Boven de kelder is een deel bewaard van de zuidelijke langsgevel en de hoek van de westelijke dwarsgevel van de zuidvleugel. Van de noordvleugel herkent men de hoeken van de gevels.

Verspreid op de site liggen diverse bakstenen en natuurstenen bouwmaterialen en bouwfragmenten, alle afkomstig van het hof.

  • DE BELIE A. 2001: Boudelo op Koudenborm te Moerbeke, Sint-Niklaas.
  • DE SCHEPPER G. 1994: Het Hof van Coudenborm, een mysterie?, Tijdschrift Heemkundige Kring Moerbeke-Waas 2.2., 4-9.
  • DEWULF M. 1974: Archeologische, geschied-, volks- en heemkundige mengelingen. I. Het raadsel van het hof van Koudenborn te Moerbeke (Waas), Annalen van de koninklijke oudheidkundige kring voor het Land van Waas 77.3-4, 188-193.
  • HESTERS P. 2002: Hofstede “de Fonteyne” te Moerbeke-Waas, Tijdschrift Heemkundige Kring Moerbeke-Waas, 10.2, 12-26.
  • LANCLUS K. & VERBEECK M. 1993: Provincie Oost-Vlaanderen. Arrondissement Gent. Kantons Evergem-Lochristi, Bouwen door de eeuwen heen. Inventaris van het cultuurbezit in België. Architectuur. Deel 12n4, Turnhout, 294-295

Bron: Onroerend Erfgoed, beschermingsdossier 4.001/44045/102.1: ruïne van het hof van Coudenborn, monument.

Auteurs: Debonne, Vincent

Datum tekst: 2017

Alle teksten

Relaties

Geen afbeelding beschikbaar

maakt deel uit van Heirweg

Heirweg (Moerbeke)

maakt deel uit van Hof van Coudenborn en omgeving

Heirweg 53-63, 74-78, Heirweg zonder nummer, Koudenbormtragel zonder nummer, Oostvaart 2-6A, 3-13 (Moerbeke)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.