Parochiekerk Sint-Jan de Doper

inventaris bouwkundig erfgoed \ bouwkundig relict

Locatie

Provincie Limburg
Gemeente Tongeren
Deelgemeente Tongeren
Straat Minderbroedersstraat
Locatie Minderbroedersstraat 24, Tongeren (Limburg)
Status Bewaard

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Adrescontrole Tongeren (adrescontroles: 12-11-2007 - 12-11-2007).
  • Inventarisatie Tongeren (geografische inventarisatie: 01-01-1990 - 31-12-1990).
  • Project beschermingsdatabank 2013-2016 (beschermingen: 01-01-2013 - 30-06-2016).

Juridische gevolgen

is vastgesteld als bouwkundig erfgoed Parochiekerk Sint-Jan de Doper

Deze vaststelling is geldig sinds 01-02-2018.

is beschermd als monument Parochiekerk Sint-Jan de Doper

Deze bescherming is geldig sinds 30-07-1986.

omvat de bescherming als monument Parochiekerk Sint-Jan de Doper: kerkhofmuur
gelegen te Sint-Jansstraat zonder nummer (Tongeren)

Deze bescherming is geldig sinds 16-12-1999.

is deel van de bescherming als stads- of dorpsgezicht, intrinsiek Parochiekerk Sint-Jan de Doper met omgeving

Deze bescherming is geldig sinds 30-07-1986.

Beschrijving

Na de Onze-Lieve-Vrouwekerk en de thans verdwenen Sint-Niklaaskerk was de Sint-Janskerk de derde parochiekerk van de stad, waarschijnlijk gesticht voor de leerlooiers, die dit stadskwartier betrokken. De kerk vindt haar oorsprong in een kapel die reeds in 1390 bestond. In 1606 is de kerk, die deze kapel verving, bouwvallig geworden; de toren stort in. In 1615 wordt de kerk hersteld en de toren wederopgebouwd (jaartal op de toren). In het midden van de 18de eeuw is het schip opnieuw vervallen; het wordt in 1752 afgebroken. Bouw van een nieuw schip, dat in 1770 wordt ingewijd. In 1797 wordt de kerk gesloten, vervolgens een tijd lang gebruikt als vergaderplaats voor de gemeenteraad. In 1836 als parochiekerk in gebruik genomen. Bouw van het portaal voor de toren in 1855. In 1888 worden koor, transept en zijbeuken vervangen door de huidige, naar ontwerp van M. Christiaens.

In zijn huidige vorm een classicistisch schip met toren in Maaslandse renaissancestijl; neoromaans koor, transept en zijbeuken. Het gebouw is gelegen op een hoogte, het straatbeeld dominerend.

De plattegrond beschrijft een driebeukig schip van vier traveeën met transept van één travee en een koor van een rechte travee met halfronde sluiting, geflankeerd door zijkoren, en met een sacristie ten oosten. Thans ingebouwde, vierkante zuidwesttoren met voorgeplaatst portaal.

De toren van 1615 is een bakstenen constructie van drie (?) geledingen, waarvan de onderste schuilgaat achter recentere aanbouwsels; klokvormige bekroning (leien). De geledingen zijn van elkaar gescheiden door mergelstenen waterlijsten. Mergelstenen hoekbanden en speklagen. Gesmeed ijzeren muurankers: .615. De bakstenen muurpanden tussen de speklagen zijn druk bezet met kleine mergelstenen cartouches (waaronder één met datering 1615) en gestileerde bloemmotieven. In de tweede geleding twee mergelstenen rondbooglisenen. In elke zijde van de derde geleding, rondboogvormig galmgat in een geprofileerde mergelstenen omlijsting met negblokken en bakstenen ontlastingsboog. Later toegevoegd, neoclassicistisch portaal.

De middenbeuk, daterend van 1770 is van baksteen met een geprofileerde mergelstenen kroonlijst, bakstenen rondboogvensters en een zadeldak (leien). De neoromaanse delen zijn van gebouchardeerde hardsteen; rondboogvensters; rondbooglisenen aan koor en zuidwestgevel.

De toren is overwelfd door middel van een bepleisterd kruisgewelf. Volledig bepleisterd interieur met fraai Lodewijk XV-stucwerk. Rondboogvormige scheibogen op mergelstenen zuilen met ronde, hardstenen sokkel. Kruisgewelf tussen brede, rondbogige gordelbogen, gedragen door een breed entablement. Kruisribgewelven boven de zijbeuken. Houten zoldering boven kruising en transept, en een houten tongewelf boven het koor.

Mobilair: Sint-Rochusbeeld, gepolychromeerd hout, gotisch (16de eeuw); Sint-Margriet, eik, gotisch (15de eeuw); Christus-op-de-Koude-Steen, gepolychromeerd hout (16de eeuw); Sint-Servaas (?), eik (eind 16de eeuw); Sint-Jan de Doper, linde, barok (eind 17de eeuw); Piëta, gepolychromeerd hout (eind 16de eeuw).

Eiken preekstoel, Lodewijk XV; twee classicistische biechtstoelen; eiken kerkbanken, Lodewijk XV. Orgel door Pereboom & Leyser, Maastricht (1857).

  • Archief van de K.C.M.L., onuitgegeven gegevens.
  • BAILLIEN H., Tongeren, België's oudste stad, Tongeren, 1948, p.74.
  • DRIESEN W., Mathieu Christiaens, ingenieur-architect te Tongeren (1865-1934), (Het Oude Land van Loon, 40, 1985, p.43-67).
  • PAQUAY J., Eglise Saint Jean Baptiste, (Bulletin de la Société scientifique et littéraire du Limbourg, 31, 1913, p.58-63).
  • PAQUAY J., Tongres. Monographie illustrée, (Bulletin de la Société scientifique et littéraire du Limbourg, 31, 1913, p.58-63).
  • PERREAU A., Tongres et ses monuments, Tongeren, 1849, p.165-166.
  • ROOSE P., inspecteur B.M.L., onuitgegeven gegevens.
  • THYS C., Le Chapitre de Notre-Dame à Tongres, III, Antwerpen, 1889, p.70-92.

Bron: Schlusmans F. met medewerking van Vanthillo C. 1990: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie Limburg, Arrondissement Tongeren, Kantons Riemst - Tongeren, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 14N1, Brussel - Turnhout.

Auteurs: Schlusmans, Frieda

Datum tekst: 1990

Aanvullende informatie

Het voormalige kerkhof was omgeven door een kerkhofmuur, waarvan een gedeelte bewaard bleef langs de Sint-Jansstraat. Hier bevindt zich een toegangstrap naar de kerk en de pastorietuin. De kerkhofmuur is opgetrokken in baksteen en afgedekt met een kalkstenen deksteen.

Declercq, Daan (06-06-2016 )

Relaties

maakt deel uit van Sint-Jansstraat

Sint-Jansstraat (Tongeren)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.