Parochiekerk Sint-Martinus

inventaris bouwkundig erfgoed \ bouwkundig relict

Locatie

Provincie Limburg
Gemeente Voeren
Deelgemeente Sint-Martens-Voeren
Straat Kerkstraat
Locatie Kerkstraat 1, Voeren (Limburg)
Status Bewaard

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Adrescontrole Voeren (adrescontroles: 12-07-2007 - 12-07-2007).
  • Inventarisatie Voeren (geografische inventarisatie: 01-01-1992 - 31-12-1992).
Links

Juridische gevolgen

is vastgesteld als bouwkundig erfgoed Parochiekerk Sint-Martinus

Deze vaststelling is geldig sinds 01-02-2018.

is beschermd als monument Parochiekerk Sint-Martinus

Deze bescherming is geldig sinds 11-04-1984.

is beschermd als stads- of dorpsgezicht, intrinsiek Parochiekerk Sint-Martinus met omgeving

Deze bescherming is geldig sinds 11-04-1984.

omvat de bescherming als monument Parochiekerk Sint-Martinus: kerkhofmuur
gelegen te Kerkstraat 1 (Voeren)

Deze bescherming is geldig sinds 11-04-1984.

Beschrijving

Classicistische kerk met romaanse toren, gelegen op een met een boomgaard beplante heuvel even ten noorden van het dorpscentrum, en omringd door het ommuurde kerkhof; langsheen de kerkhofmuur stroomt de Voer. De heuvel, waarop de toren zich bevindt, is kunstmatig: bij boringen ter plaatse kwam een circa 1 meter dikke puinlaag bovenop een brandlaag aan het licht; een ouder gebouw ging dus de romaanse toren vooraf.

Vroegromaanse toren uit de 12de eeuw, gerestaureerd in 1650 (gevelsteen op de zuidzijde). Schip en koor werden gebouwd in opdracht van deken Dael in 1728 (sluitsteen portaal)-1730.

De plattegrond beschrijft een driebeukig schip van vier traveeën met voorstaande, vierkante westtoren, zuidportaal tussen schip en toren, en een koor van één rechte travee met driezijdige sluiting en zuidelijk de sacristie.

Vierkante, gesloten westtoren; breuksteen (kwartsiet) in onregelmatig verband, verankerd door middel van gesmeed ijzeren muurankers; aan de zuid- en noordzijde kleine getoogde galmgaten; het oorspronkelijke, vroeg-romaanse oostelijk galmgat gaat thans schuil achter het dak van het schip. Ingesnoerde naaldspits (leien).

Pseudo-basilicaal, bakstenen schip op een hoge, breukstenen plint, reikend tot de onderdorpels der vensters, en van het bakstenen gedeelte gescheiden door een kalkstenen band; dito band onder de dakrand. Rondboogvensters met op regelmatige afstanden geplaatste kalkstenen negblokken. Fragmenten van grafkruisen ingemetseld in de zuidwand. Zadeldak (leien) boven de middenbeuk en lessenaarsdaken boven de zijbeuken.

Bakstenen koor met in de rechte traveeën twee hoge, getoogde vensters, afgewerkt zoals die der zijbeuken. Bakstenen sacristie met rechthoekige kalkstenen venstertjes met diefijzers. Bakstenen zuidportaal in de hoek tussen toren en schip; korfboogpoort in een kalkstenen omlijsting met uitspringende imposten en dito sluitsteen met datering ANNO/ 1728; de poort is geflankeerd door twee baksteenpilasters, elk bovenaan voorzien van een korfboognis met neuten, imposten en sluitsteen; in de nissen bevinden zich reliëfs, links Onze-Lieve-Vrouw Kroning, rechts Sint-Michaël, beide van gepolychromeerde zandsteen; in de zuidgevel een reliëf van hardsteen met voorstelling van Sint-Martinus; al deze reliëfs zijn mogelijk afkomstig van zuilen van een ouder gebouw.

Bepleisterd interieur; de beuken zijn van elkaar gescheiden door middel van een rondboogarcade op kalkstenen zuilen met rechthoekige sokkel en lijstkapiteel. Rondboogvormige doorgang tussen toren en schip. Boven de middenbeuk, kruisribgewelven tussen rondbooggordelbogen, geschraagd door gesculpteerde consoles; kruisgewelven tussen gelijkaardige gordelbogen boven de zijbeuken. Kruisribgewelf boven de rechte koortravee en straalgewelf met brede ribben boven de koorsluiting.

Mobilair: beelden van Sint-Petrus en Paulus, aan weerszijde van het hoofdaltaar, gepolychromeerde eik (eerste helft 18de eeuw); beeld van Sint-Martinus te paard, gepolychromeerd hout (18de eeuw); beeld van Sint-Blasius, gepolychromeerd hout (eind 17de eeuw); processiemadonna (19de eeuw); aan de westelijke buitengevel, Calvarie, gepolychromeerd hout (18de eeuw).

Barok hoofdaltaar met geschilderde voorstelling van Onze-Lieve-Heer Hemelvaart (1665); gelijkaardige zijaltaren, ten noorden met Onze-Lieve-Vrouwebeeld, ten zuiden met Sint-Jozef met Kind (eerste helft 18de eeuw). Koorgestoelte, eik, renaissance (16de eeuw); preekstoel met voorstelling van de Evangelisten, eik (gedateerd 1630); drie biechtstoelen, eik, rococo (gedateerd 1750, 1750, 1777). Orgel van Kaesmaker, Henri-Chapelle (gedateerd 1853). Hardstenen gesculpteerde doopvont, romaans (13de eeuw). Eiken kast, régence (eerste helft 18de eeuw). Kerkbanken (eerste helft 18de eeuw). 19de-eeuwse glasramen.

Enkele grafstenen in de kerk (midden 18de eeuw) en een groot aantal grafkruisen op het kerkhof, daterend van de eerste helft van de 17de eeuw tot begin 20ste eeuw; één van deze kruisen is het "Teunissenkruis", daterend uit de Oostenrijkse Successieoorlog, met opschrift: HIER OVER IS DEN EERSAEMEN/ THOMAS TEUNISSEN WILLENDE UYT/ LIEFDE DE NAEBUREN TE HULPE KOMEN/ VAN FRANSCHE MARODEURS JAMERLYCK/ DOODTGESTEECKEN DEN 10 APRIL/ DES JAERS 1748 BIDT GODT VOOR ZYN/ ZIELE; een gotisch kruis, ingemetseld in de kerkmuur (15de eeuw); in de piëtakapel aan de buitenzijde: graf van pastoor Veltmans.

  • AUSSEMS J., Op ontdekkingstocht vlak bij huis, in Voersprokkels, 13, 1982, 1, pagina 25-26.
  • BELONJE J., Genealogische en heraldische gedenkwaardigheden in en uit de kerken der provincie Limburg, Maastricht, 1961, pagina 435-437.
  • DODEMONT A.-M., onuitgegeven nota's.
  • DUBOIS F., Notices historiques sur Fouron-Saint-Martin, Aubel, s.a.
  • GEUKENS B., Fotorepertorium van het meubilair van de Belgische bedehuizen. Provincie Limburg. Kanton St.-Martens-Voeren. Brussel, 1975, pagina 17-19.
  • LEVAUX J., Croix anciennes des églises et cimetières du Pays de Herve, 1975, pagina 85-87.
  • NACKAERTS F., Het Teunissenkruis te St.-Martens-Voeren, in Kapel en Beeld, 27, 1975, 2, pagina 9-10.
  • NIJSSEN J., De kerk van St.-Martensvoeren , in Pastoor Veltmans Gedenkboek, Leuven, 1957, pagina 134-138.
  • NIJSSEN J., Een oorlogsslachtoffer in Sint-Martensvoeren, 240 jaar geleden , in Voersprokkels, 19, 1988, 2, pagina 24-29.
  • NIJSSEN J., De ondergrond van de kerkheuvel van Sint-Martensvoeren , in D'r Koeenwoof, 1990, 3, pagina 34-39.
  • NIJSSEN J., Vijf verwante gotische grafkruisjes , in Heem, 15, 1-6, pagina 50-59.
  • SIMENON G., Visitationes archidiaconales archidiaconatus Hasbaniae in dioecesi leodiensi ad anno 1613 ad annum 1763., Luik, 1939, pagina 219-222.
  • S.N.De kerk van Sint-Martens-Voeren, Heemkring Voeren, 1991.
  • TIMMERS J.J.M., De kunst van het Maasland, Assen, 1971, pagina 155.

Bron: Schlusmans F. 1992: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie Limburg, Arrondissement Tongeren, Kanton Voeren, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 14N2, Brussel - Turnhout.

Auteurs: Schlusmans, Frieda

Datum tekst: 1992

Relaties

maakt deel uit van Sint-Martenstraat en Kerkstraat

Kerkstraat, Sint-Martenstraat (Voeren)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.