Teksten van Sluistoren en watermolen met omgeving

https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/41029

Sluistoren en watermolen met omgeving ()

Overblijfsel van een middeleeuwse sluistoren die deel uitmaakte van de eigenlijke watermolen en dateert uit de laatste jaren van de 13de of begin 14de eeuw, gebouwd op een sterke bocht van de Zenne. Deze toren met watermolen werd gebouwd op de plaats waar de getijdenwerking op de rivier ophield. Hij kon permanent draaien en was belangrijk voor de ruime regio. Wegens het rechttrekken van de Zenne is het site nu in de beemden gelegen, iets ten westen van de huidige Weerdebrug.

Een goedkeuringsakte van hertog Jan van Brabant in 1297, van de verkoop van een watermolen door Wouter van Hollaken aan Boudewijn van Echove en Daniël Bouchout, vermeldt het voorrecht een sluis op de Zenne te bouwen; naderhand worden de Bouchouts alleen eigenaars en in 1360 wordt de molen met sluis door Jan Wijtvliet aan de abdij van Grimbergen geschonken; circa 1500 verkoopt deze ze aan de stad Brussel.

Tot circa 1900 toont de iconografie een vierkante, door steunberen gestutte toren van zandsteen afgedekt met een steil tentdak (leien).

Beschrijving op basis van inventarisatie uitgevoerd in 1975:

De stuw bestaat uit twee doorlaatopeningen waarvan er een overspannen wordt met een boogvormige constructie, waaraan een toren verbonden was. De tweede doorlaatopening is waarschijnlijk van recentere datum en was vroeger zelfs nog eens in twee verdeeld. Deze opening, die in de rechteroever gelegen is, werd mogelijk achteraf gebouwd omdat de eerste niet voldoende debiet doorliet.

De sluistoren is opgebouwd in zandsteen in vrij klein regelmatig verband. Heden staat slechts één gevel overeind en van het overige rest de onderbouw. Bij de linkerarmoevers bevinden zich bewaarde muren met sleuven voor de sluisdeuren, en een waterpoort: afgeschuinde rondboog met geprofileerde gestrekte puilijst over de hele lengte. In de bovenbouw zijn een centraal gotisch drielobvenstertje, afgewerkt met een spitsboogvormig druiplijstje, een vierkant venstertje, steigergaten en een geprofileerde kroonlijst herkenbaar.

Iets meer stroomafwaarts bevinden zich met groen begroeide ruïnes van de watermolen die erbij hoorde.

Op de Kabinetskaart van de Ferraris liggen sluistoren en molen ten zuidwesten van Weerde, op een aftakking van de Zenne waardoor tussen de twee armen een eilandje ontstond. In de 19de eeuw leidden verschillende voetwegen naar de sluis en molen waaronder de Molenweg op de linkeroever die deels parallel liep met de Zenne. Begin 20ste eeuw wordt de bocht rechtgetrokken en verliezen de sluis en molen hun functie. De afgesneden bocht verlandt en verdwijnt. Vandaag is de voormalige rivierbocht nog herkenbaar in het wegtracé zoals de Hauwlandvoetweg en de Watermolenstraat.

  • Archief Onroerend Erfgoed Vlaams-Brabant, DB000512, Ruïne van sluistoren op de Oude Zenne, briefwisseling.
  • Kabinetskaart van de Oostenrijkse Nederlanden voor Zijn Koninklijke Hoogheid de Hertog Karel Alexander van Lotharingen, Jozef Jean François de Ferraris, Koninklijke Bibliotheek van België, uitgegeven in 1770-1778, schaal 1:11.520 herleid naar 1:25.000.
  • Atlas van de Buurtwegen, opgesteld naar aanleiding van de wet op de buurtwegen van 10 april 1841, schaal 1:2.500 (overzichtsplannen schaal 1:10.000).
  • DE MAEGD C. & VAN AERSCHOT S. 1975: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Vlaams-Brabant, Halle-Vilvoorde, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 2N, Gent.

Auteurs:  Verdurmen, Inge; Mortier, Sophie
Datum:
De tekst wordt ter beschikking gesteld door: Agentschap Onroerend Erfgoed (AOE)


Je kan deze tekst citeren als: Verdurmen I. & Mortier S. 2026: Sluistoren en watermolen met omgeving [online], https://id.erfgoed.net/teksten/454702 (geraadpleegd op ).


Sluistoren en watermolen ()

Overblijfsel van een middeleeuwse sluistoren uit de laatste jaren van de 13de of begin 14de eeuw, gebouwd op een sterke bocht van de Zenne. Een goedkeuringsakte van hertog Jan van Brabant in 1297, van de verkoop van een watermolen door Wouter van Hollaken aan Boudewijn van Echove en Daniël Bouchout, vermeldt het voorrecht een sluis op de Zenne te bouwen; naderhand worden de Bouchouts alleen eigenaars en in 1360 wordt de molen met sluis door Jan Wijtvliet aan de abdij van Grimbergen geschonken; circa 1500 verkoopt deze ze aan de stad Brussel.

Tot circa 1900 toont de iconografie een vierkante, door steunberen gestutte toren van zandsteen afgedekt met een steil tentdak (leien). Heden staat slechts één gevel overeind en van het overige rest de onderbouw. Met klimop begroeide zandsteenbouw in vrij klein regelmatig verband.

Bij de linkerarmoevers, bewaarde muren met sleuven voor de sluisdeuren, en waterpoort: afgeschuinde rondboog met geprofileerde gestrekte puilijst over de hele lengte; in de bovenbouw, een centraal gotisch drielobvenstertje, afgewerkt met een spitsboogvormig druiplijstje, een vierkant venstertje, steigergaten en een geprofileerde kroonlijst.

Iets meer stroomafwaarts, met groen begroeide ruïnes, van de watermolen die erbij hoorde.

Bron: DE MAEGD C. & VAN AERSCHOT S. 1975: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Vlaams-Brabant, Halle-Vilvoorde, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 2n, Gent.
Auteurs:  De Maegd, Christiane; Van Aerschot, Suzanne
Datum:
De tekst wordt ter beschikking gesteld door: Agentschap Onroerend Erfgoed (AOE)


Je kan deze tekst citeren als: De Maegd C. & Van Aerschot S. 1975: Sluistoren en watermolen [online], https://id.erfgoed.net/teksten/41029 (geraadpleegd op ).