De Hoeve ’t Bergske is in de eerste helft van de 19de eeuw gebouwd als een afhankelijkheid van het aan de overzijde van de Grote Nete gelegen Kasteel Ter Laken (Heist-op-den-Berg). Na jaren van verval werden de gebouwen van de kleine hoeve vanaf 2002 naar het noordwesten verplaatst. Het is dan ook onzeker of en in welke mate de oorspronkelijke terp waarop de woning gebouwd was, bewaard bleef. Het vroegere pittoreske aspect van een eclectische architectuur, beschaduwd door (in 2006 gekapte) monumentale bomen, ging grotendeels verloren bij de reconstructie. De Netebeemden en een deel van het bomenbestand, onder meer langs de toegangsdreef (eiken) en langs de Grote Nete, zijn bewaard.

Historiek en kenmerken oorspronkelijke hoeve

In de jaren 1970-1980 ging de voorganger van het agentschap Onroerend Erfgoed en ook de literatuur uit van een 17de-eeuwse datering van de Hoeve ’t Bergske. Zo bracht M. Goovaerts de bouw ervan in verband met de aankoop in 1681 van het Kasteel Ter Laken (Heist-op-den-Berg) door Jacobus Antonius de Witte, heer van Leverghem, Doorne, Beek enz. en burgemeester van Antwerpen. Deze auteur situeerde de vermoedelijke bouw van de hoeve in opdracht van J.A. de Witte rond 1680. Bovendien baseerde men zich in de jaren 1970 op de vakwerkelementen in de voorgevel van de woning voor een 17de- of 18de-eeuwse datering.

Historische kaarten wijzen echter op een latere bouw van de hoeve in de eerste helft van de 19de eeuw. De benaming “broek bergh” op het Primitief Kadasterplan (1831) en de Atlas der Buurtwegen (1845) verwijst naar de terp, in de beemden ten noorden van de Grote Nete, waarop de woning met aansluitende stal was gebouwd. De kaarten van Vandermaelen (1846-1854) en het Militair Cartografisch Instituut (versies 1873, 1904) vermelden de variant “Berg F(er)me”. De woning met stal lag ten noorden van een begraasd erf. Ten westen was er een schuurtje, ten oosten een in 1901 gebouwd tweeledig bakhuis en een houten wagenschuur met onbekende datering. Mogelijk fungeerde de kleine hoeve, gelegen nabij de “Herenbossen”, ook als jachtopzienerswoning van het Kasteel Ter Laken.

De analyse van de gesloopte hoevegebouwen - gebaseerd op foto’s uit jaren 1970-1990 en op beelden uit de film “Pallieter”, in 1975 deels op ‘t Bergske gedraaid - wijst op een eclectische baksteenarchitectuur uit de 19de eeuw. Deze architectuur is ook kenmerkend voor de uit de tweede helft van die eeuw daterende kasteelhoeve en boswachterswoning van het Kasteel Ter Laken, aan de overzijde van de Grote Nete. Herkenbare elementen bij de hoeve ‘t Bergske waren:

• 19de-eeuws baksteenmetselwerk. Bij de bij de woning aansluitende stal leken heel wat muurdelen zelfs vroeg 20ste-eeuws,
• naast de sporadische verwerking van ijzerzandsteen (plint van de woning) werd natuursteen gesuggereerd in imitatiebeschildering voor plinten, hoekkettingen en sluitstenen. ‘Schijnvakwerk’ werd echter enkel toegepast bij de voorgevel van de woning. De wagenschuur had een volledige houten beplanking, het schuurtje met buitentoilet gedeeltelijk,
• pannen zadeldaken waren afgeboord met sierlijk overstekende dakranden.

De gereconstrueerde gebouwen

Bij de verplaatsing en reconstructie ging het pittoreske karakter van de gebouwen grotendeels verloren. Ze werden herbouwd in nieuwgebakken rustieke baksteen, ook de voorheen houten wagenschuur. Er werden geen oude elementen, zoals ijzerzandsteenblokken, hergebruikt. Evenmin werd de imitatienatuursteen, kenmerkend voor de eclectische architectuur, hernomen. De bij de woning aansluitende stal verloor zijn vroegere functie én herkenbaarheid. Het bakhuis werd niet als een tweeledig gebouwtje herbouwd, maar als een halfopen constructie. Het woonhuis is wel nog op een terp gelegen. De monumentale bomen rond de gebouwen werden gekapt.