Parochiekerk Sint-Bartholomeus

inventaris bouwkundig erfgoed \ bouwkundig relict

Locatie

Provincie Vlaams-Brabant
Gemeente Bertem
Deelgemeente Korbeek-dijle
Straat Korbeekse Kerkstraat
Locatie Korbeekse Kerkstraat zonder nummer, Bertem (Vlaams-Brabant)
Status Bewaard

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Actualisatie Bertem (actualisaties: 29-05-2006 - 29-05-2006).
  • Adrescontrole Bertem (adrescontroles: 26-06-2007 - 26-06-2007).
  • Inventarisatie Bertem (geografische inventarisatie: 01-01-1969 - 31-12-1969).
  • Project beschermingsdatabank 2013-2016 (beschermingen: 01-01-2013 - 30-06-2016).
Links

Juridische gevolgen

is vastgesteld als bouwkundig erfgoed Parochiekerk Sint-Bartholomeus

Deze vaststelling is geldig sinds 14-09-2009.

omvat de bescherming als monument Parochiekerk Sint-Bartholomeus: orgel
gelegen te Korbeekse Kerkstraat zonder nummer (Bertem)

Deze bescherming is geldig sinds 23-01-1981.

omvat de bescherming als monument Parochiekerk Sint-Bartholomeus: retabel Heilige Stefanus
gelegen te Korbeekse Kerkstraat zonder nummer (Bertem)

Deze bescherming is geldig sinds 19-12-2014.

Beknopte karakterisering

Beschrijving

Kerk in neogotische stijl (1860).

Mobilair: laatgotisch eikenhouten retabel met gesneden taferelen uit het leven van de Heilige Stefanus in het middenvak en zes geschilderde luiken.

Het retabel werd in 1522 door pastoor Egidius Stevens en de Kerkmeesters van Korbeek-Dijle besteld bij de Leuvense schilder Jan Vander Cautheren. De leveringsvoorwaarden van 28 juli 1522 (Leuven, Stadsarchief, Schepenregisters nummer 8182: Schepenregister (1522-1523)). De beschildering van de luiken (monogram I.C. op het linker zijluik binnenzijde) en de polychromie van het beeldsnijwerk worden dan ook met zekerheid aan genoemd schilder toegeschreven. Gezien de waardetekens (passer en schaaf) op de retabelkist, moet deze door een Brusselse schrijnwerker zijn vervaardigd. Het beeldsnijwerk wordt eveneens aan een Brussels atelier toegeschreven daar het middenstuk op de rugzijde het Brusselse waardeteken (de hamer) draagt.

Polychromie en vergulding van 1859 door gebroeders Goyers uit Leuven, die tezelfdertijd verschillende personages volledig vernieuwden en de metsellerie ingrijpend restaureerden. Oorspronkelijke lijst, gemonogrammeerd I.C. (Jan vander Cautheren), hersteld in 1769 door J. van Clevenbergh en ook in 1859 ter gelegenheid van de restauratie het gehele retabel door de gebroeders Goyers.

Het retabel bestaat uit eikenhout, het betreft een rechthoekige kist waarvan het middenvak verhoogd is, en meet 263,5 bij 208 centimeter. De Brusselse waardetekens voor de kist zijn ingeslagen op de twee buitenste zijwanden in het kopshout bovenaan (passer met schaaf), en voor de sculpturale versiering op de rugzijde van het middenpaneel (de hamer). De zes luiken zijn recto verso beschilderd op eik, twee luiken van 70 bij 32 en vier van 113 bij 48 centimeter.

Het figuratieve stelt taferelen voor uit het leven van de protomartyr, van links naar rechts:

  1. Aanstelling en wijding tot diaken
  2. Prediking in Jeruzalem
  3. (Boven) een Triniteit; (Onder) de steniging van Stefanus
  4. Stefanus bezwijkt na de marteling
  5. Verering van zijn relieken

De beschilderde luiken zijn gewijd aan de vinding en de overbrenging van de relieken van Stefanus (binnenzijde) en aan de mirakels door de voorspraak van deze heilige bekomen (buitenzijde). Binnenzijde kleine luiken:

  1. Links: Gamaliël verschijnt aan de priester Lucianus
  2. Rechts: Gamaliël verschijnt aan Johannes, bisschop van Jeruzalem

Binnenzijde grote luiken, van links naar rechts:

  • Ontgraving van het gebeente van de martelaar met voorstelling van de schenker Egidius Stevens
  • Het gouden reliekschrijn wordt aan boord van een schip gebracht
  • Overbenging van de relieken naar Constantinopel
  • Het reliekschrijn wordt in een kerk binnengebracht

Buitenzijde kleine en grote luiken: Beelden voorstellingen af van de wonderbare tussenkomst van Stefanus bij ziekte en dood. De afgebeelde mirakelen komen niet voor in de Legenda Aurea noch in andere geschriften over het leven van de heilige. Mogelijks gaat het het hier om wonderen die zich te Korbeek-Dijle zelf, een oude bedevaartsplaats van de Heilige Stefanus, hebben voorgedaan.

Ondanks de late datering is dit retabel nog volledig (laat)gotisch en is er geen enkel renaissance-element aanwezig. De geschilderde panelen hebben een buitengewone documentaire waarde op het domein van de materiële cultuur van de late middeleeuwen. Het retabel is één van de zeldzame laatgotische retabels in Vlaanderen die nog in een kerk bewaard worden. In de Sint-Bartholomeuskerk zijn ook nog een Passieretabel uit 1520 en een Matheusretabel uit het begin van de 16de eeuw bewaard.

Bron: Beschermingsdossier DB000712

Auteurs: Bergmans, Anna

Datum tekst: 1982

Alle teksten

Aanvullende informatie

Het orgel werd gebouwd circa 1860 door de Mechelse orgelbouwer J. Cappuyns-Ceulemans. Over deze Mechelse orgelmaker is er nog weinig geschreven, hij maakte een aanzienlijk deel van zijn oeuvre in Waals-Brabant. In het neogotische orgel zit een uurwerk verwerkt. Het orgel bevindt zich stilistisch in een overgangsperiode tussen klassieke en romantische orgels.

  • Onroerend Erfgoed Vlaams-Brabant, Beschermingsdossier DB000586, Parochiekerk Sint-Bartholomeus: orgel (S.N., 1981).

Daemen, Caroline (31-03-2016 )

Relaties

Geen afbeelding beschikbaar

maakt deel uit van Korbeek-Dijle

Korbeek-dijle (Bertem)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.