De Swaluwe en het Steenken

inventaris bouwkundig erfgoed \ bouwkundig relict

Locatie

Provincie Antwerpen
Gemeente Antwerpen
Deelgemeente Antwerpen
Straat Kaasstraat
Locatie Kaasstraat 11, Antwerpen (Antwerpen)
Status Bewaard

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Actualisatie Antwerpen (actualisaties: 05-01-2006 - 05-01-2007).
  • Adrescontrole Antwerpen (adrescontroles: 23-07-2007 - 23-07-2007).
  • Herinventarisatie stad Antwerpen (geografische herinventarisatie: 10-02-2010 - 31-12-2018).
  • Inventarisatie Antwerpen (geografische inventarisatie: 01-01-1976 - 31-12-1992).

Juridische gevolgen

is vastgesteld als bouwkundig erfgoed Huis de Swaluwe en het Steenken

Deze vaststelling is geldig sinds 14-09-2009.

is deel van de vaststelling als bouwkundig erfgoed Gildehuizen

Deze vaststelling is geldig sinds 14-09-2009.

Beknopte karakterisering

Beschrijving

Traditioneel diephuis met trapgevel, genaamd “de Swaluwe” en “het Steenken”, te dateren omstreeks 1580-1600, met een voorgeschiedenis die op basis van archiefstukken teruggaat tot de 14de eeuw. Het pand werd samen met de drie aanpalende huizen “Het Prieel van Roosen”, “De Lelie” en “Rattenborch” gerestaureerd door de Stad Antwerpen, als onderdeel van het nieuwe Etnografisch Museum met hoofdgebouw aan de Suikerrui, dat hier gevestigd was van 1988 tot 2009. Architect Roger Verdun tekende in 1979 voor het ontwerp van de ingrijpende restauratie, die in 1982-1988 werd uitgevoerd. Het project beoogde de reconstructie van de voor- en achtergevels naar het oorspronkelijke beeld, deels op basis van de nog aanwezige bouwsubstantie, deels als vrije interpretatie. Inwendig werden de vier panden samengevoegd en heringedeeld aangepast aan de nieuwe functie, met behoud van nog aanwezige interieuronderdelen als balkenzolderingen. Samengevoegd met de gebouwen van het vroegere Volkskundemuseum in de Gildekamersstraat, onderging het complex in 2016-2018 een grondige renovatie in opdracht van de Provincie Antwerpen, tot het DIVA, het nieuwe museum voor diamant, juwelen en edelsmeedkunst.

Van de vier aanpalende panden was "de Swaluwe” en “het Steenken” vóór de restauratie van 1982-1988 het best bewaard. De gedecapeerde trapgevel vertoonde enkel op de eerste verdieping een in de 19de eeuw volledig vernieuwd parement en aangepaste rechthoekige vensters met lekdrempels. De hardstenen pui met insteekverdieping, en het bak- en zandsteenparement van de tweede verdieping en de geveltop waren intact, inclusief de weliswaar sterk verweerde waterlijsten, kruiskozijnen, drielichten, luiken en dekstenen. De restauratie hield de reconstructie in van de eerste verdieping, het herstel van het bak-en zandsteenparement met overvloedige steenvervanging, en de vernieuwing van kozijnen, waterlijsten en dekstenen. De achtergevel, vóór de restauratie een verankerde, gecementeerde tuitgevel met aandak en aangepaste rechthoekige vensters, onderging een gelijkaardige ingreep met reconstructie van de getrapte geveltop en de kozijnen.

Diephuis van vijf traveeën, drie bouwlagen en een insteekverdieping, onder een zadeldak (nok loodrecht op de straat, leien). De trapgevel van dertien treden met een overhoeks topstuk is opgetrokken in bak- en zandsteenbouw verankerd door smeedijzeren muurankers, op een markante pui met insteekverdieping in Antwerpse renaissancestijl, uit blauwe hardsteen. Deze laatste onderscheidt zich door een skeletstructuur van gekoppelde vensters in drie registers en vijf geledingen, gemarkeerd door waterlijsten en pilasters. De geprofileerde kroonlijst steunt op trigliefconsoles met wortelmotief, die de pilasters van de insteekverdieping versieren. Het onderste register is voorzien van smeedijzeren diefijzers. De oorspronkelijke ordonnantie wordt in de twee linker traveeën verstoord door een jongere, eveneens hardstenen rondboogpoort in régencestijl uit de eerste helft van de 18de eeuw. De geprofileerde archivolt met sluitsteen en imposten rust op vlakke rechtstanden, vlechtwerk met rozetten siert de zwikken, en een gestrekte, gekorniste waterlijst vormt de bekroning. Op de eerste en tweede verdieping, registers van gekoppelde kruiskozijnen vanaf waterlijsten, zoals de kozijnen van de geveltop met druiplijsten, kwarthol geprofileerde posten en negblokken. De drieledige, door waterlijsten gemarkeerde geveltop, wordt in het eerste register geopend door een rechthoekig drielicht waarvan het middenluik met een latei op korbelen wordt geflankeerd door kruiskozijnen; een rechthoekige drielicht met lager middenluik doorbreekt de tweede en een rechthoekig luik met balkgat de derde geleding.

Achtergevel: gelijkaardige trapgevel in verankerde bak- en zandsteenbouw, met kruiskozijnen op de begane grond, tweede en derde verdieping, bolkozijnen op de insteekverdieping, een deur met gedeeld bovenlicht en een kloosterkozijn in de rechter travee. Eveneens drieledige geveltop, het drielicht van het eerste register met flankerende kloosterkozijnen.

  • Stadsarchief Antwerpen, dossier MA#68192, plannen 326#7950-7956.

Bron: -

Auteurs: Braeken, Jo

Datum tekst: 2018

Alle teksten

Relaties

maakt deel uit van Kaasstraat

Kaasstraat (Antwerpen)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.