erfgoedobject

Abdij van Vlierbeek

bouwkundig element
ID: 42590   URI: https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/42590

Juridische gevolgen

Beschrijving

De priorij werd door de benedictijnen van Affligem gesticht in 1127; oprichting van "stenen" kloostergebouwen vanaf 1158 en voltooiing van de eerste grote kerk in 1170.

Historiek

Tijdens de godsdienstoorlogen vluchtten de monniken naar hun refugium te Leuven; de abdij werd verwoest in 1572. Terugkeer naar de abdij in 1642 en geleidelijke wederopbouw der geteisterde gedeelten: eerste campagne van 1642 af tot circa 1730 (voornamelijk hoofdgebouw, pand, aanhorigheden); tweede bouwcampagne ingezet in 1776 onder leiding van L. B. Dewez (groots opgevat vernieuwingsplan waarvan alleen de kerk en het abtskwartier uitgevoerd werden). Na de opheffing van de kloosters in 1796 werden de benedictijnen in 1797 verdreven; hun goederen werden verkocht in 1798. Rond 1801 (Concordaat) betrokken enkele teruggekomen monniken opnieuw de gebouwen; hieruit volgde echter geen heropbloei van de abdij.

Vlierbeek werd een onafhankelijke parochie in 1829. Sommige kloostergebouwen en aanhorigheden werden, mits wijzigingen, betrokken door particulieren; andere, zonder nieuwe bestemming, werden langzamerhand afgebroken.

Beschrijving

Abdijkerk

(heden parochiekerk)

Merkwaardig homogeen gebouw in classicistische stijl, naar ontwerp van architect L.B. Dewez, 1776-1783 (westportaal van 1837 door A. van Arenbergh). Groots zandstenen monument waarin, zoals voorheen te Averbode, gepoogd wordt het centraal en het basilicaal plan in elkaar te verwerken met analoge, gezochte lichteffecten.

Westpartij in de vorm van een Grieks kruis, bekroond met een blinde koepel met piramidale bedaking; tussen de vrij korte zij-armen, uitkomend op de centrale achthoek, zijn lage, in een vierkant ingeschreven halfronde kapellen gevat. Aan de oostzijde, lang en smal monnikenkoor, aanleunend tegen de oosttoren: gesloten, vierkante romp voorzien van een achthoekige met galmgaten opengewerkte verdiepingen en bekroond met een peerspits die uitloopt op een kleine, slanke lantaarn.

Buitenuit, strenge aaneenschakeling van geometrische volumes zonder enige versiering; alternerend ritme van rechthoekige en halfronde vensters, uitsluitend voorzien van een uitspringende sleutel; nagestreefde perspectiefeffecten door trapezoïdale vensteropeningen.

Klaar en sober interieur getuigend van een stijlvolle, doch ietwat koele waardigheid; de ruimtewerking van de rotonde met de zijkapellen eromheen komt tot leven in het geschakeerde licht dat naargelang van de invalshoek fel of zacht is. Zwaar hoofdgestel op regelmatige afstand gedragen door gekoppelde composietzuilen, in kolossale orde en los van de muur opgesteld; matig gebruik van stucwerk; tongewelf met steekkappen in het koor; vlakke koorsluiting met vooruitspringend portiek.

Mobilair. Twee grote doeken in het koor (18de eeuw), in de noordarm, schilderij van J. van der Baren (1597); grote barokbeelden in het koor door J. Fernande (einde 18de eeuw), Christus aan het kruis in de zuidarm (tweede helft 16de eeuw); Lodewijk XVI-preekstoel (einde 18de eeuw).

Kloostergang

Heropgebouwd tijdens de 17de eeuw (grondvesten van het vroeg-gotische pand 1230). Noord- en oostpanden (1642), zuid- en westarmen voltooid en afgewerkt tijdens de tweede helft van de 17de eeuw en begin 18de eeuw. Overblijvende delen heden in de tuin palend aan de kerk; drie traveeën van de noordvleugel en westvleugel in laatgotische stijl: korfboogramen met vier vensterlichten tussen zware steunberen van bak- en zandsteen.

Hoofdgebouw

Ruime vleugel met twaalf traveeën en twee verdiepingen; opbouw aan de linkerzijde aangevat in 1642. Strenge gevelopstand volgens classicistisch getint barokschema: traveeën gescheiden door smalle pilasters, in kolossale orde, en verbonden door middel van een geornamenteerde fries onder de daklijst oorspronkelijk traditionele kruisvensters. Zeven rechte traveeën opgebouwd in 1727 (bouwopschrift) en voorzien van een fraai barokdeurtje met zandsteenomlijsting (bossage, gebroken fronton, druiplijst, en navolging van "rolwerk"). Wijzigingen in 1726 en 1776: onder meer wegbreken van de kruiskozijnen en vergroten der vensters, bepleisteren der bakstenen partijen.

Nieuw abtskwartier

Streng classicistisch, L-vormig gebouw opgericht in 1776, naar ontwerp van L. B. Dewez. Kleine, rijk versierde kapel op de bovenverdieping.

Oud abtskwartier

Poort met zandstenen omlijsting uit de 18de eeuw. Veelvuldig veranderd traditioneel gebouw met 16de-eeuwse kernen (deel van kelder- en benedenverdieping); bovenverdieping gedateerd 1662 (onder kroonlijst). Wijziging van de vensteropeningen tijdens de tweede helft van de 18de eeuw.

Prieel in de moestuin

Vierkant gebouwtje, afgedekt met een tentdak uit de 17de eeuw. Zandstenen rondboogdeur met ovaalrond bovenlicht; bouwopschrift op de imposten: P.P. ANNO/ 1724; rococo stucplafond van circa 1750. Sinds 1963 als kapel gebruikt.

Aanhorigheden

Palend aan de westelijke afsluitingsmuur, vrij traditioneel gebouw van dertien traveeën uit de tweede helft van de 18de eeuw; aangepast voor privé-woningen: 19de eeuw.

Wagenhuis (1761); arduinen met blokwerk verrijkte bogen rustend op ronde zuilen; tot woning verbouwd bij het begin van deze eeuw.

Tegen de noordelijke omheining: hoevegebouwen uit de 17de eeuw, (bakkerij en brouwerij) in traditionele bak- en zandsteenstijl (ijzerzandstenen sokkel); gewijzigde muuropeningen.

Noordelijke poort

Poort aan de P. Alberdingk Thijmlaan. Behorend tot de 17de eeuw en voorheen voorzien van een ophaalburg (bewaard ijzerwerk).

Westerpoort en portierswoning

Gelegen aan de Abdijlaan. Bak- en zandstenen gebouw opgetrokken tijdens de 16de eeuw. Brede, overkluisde doorgang voor rijtuigen en korfboogpoortje voor voetgangers; fraaie renaissancenissen met schelpvulling, geflankeerd door pilasters en bekroond met een driehoekig fronton. Herstellingswerken tijdens de tweede helft van de 18de eeuw. Aanpalend doch enigszins gewijzigde bijbouw uit laatstgenoemd tijdperk.


Bron     : Genicot L.F., Van Aerschot S., de Crombrugghe A., Sansen H. & Vanhove J. 1971: Inventaris van het cultuurbezit in Vlaanderen, Architectuur, Provincie Brabant, Arrondissement Leuven, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 1, Luik.
Auteurs : Genicot, Luc, Sansen, Hadewych, Van Aerschot, Suzanne, Vanhove, Jacqueline, de Crombrugghe, Anne
Datum  : 1971


Relaties

Je kan deze pagina citeren als: Agentschap Onroerend Erfgoed 2019: Abdij van Vlierbeek [online] https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/42590 (Geraadpleegd op 25-05-2019)