Parochiekerk Sint-Pieter met kerkhof

inventaris bouwkundig erfgoed \ bouwkundig relict

Locatie

Provincie Vlaams-Brabant
Gemeente Lubbeek
Deelgemeente Pellenberg
Straat Kerkplein
Locatie Kerkplein 1, Lubbeek (Vlaams-Brabant)
Status Bewaard

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Actualisatie Lubbeek (actualisaties: 21-06-2006 - 21-06-2006).
  • Adrescontrole Lubbeek (adrescontroles: 17-07-2007 - 17-07-2007).
  • Inventarisatie Lubbeek (geografische inventarisatie: 01-01-1969 - 31-12-1969).
  • Project beschermingsdatabank 2013-2016 (beschermingen: 01-01-2013 - 30-06-2016).
Links

Juridische gevolgen

is vastgesteld als bouwkundig erfgoed Parochiekerk Sint-Pieter

Deze vaststelling is geldig sinds 14-09-2009.

is beschermd als stads- of dorpsgezicht, intrinsiek Parochiekerk Sint-Pieter met ommuurd kerkhof

Deze bescherming is geldig sinds 12-10-1994.

omvat de bescherming als monument Parochiekerk Sint-Pieter met kerkhofmuur
gelegen te Kerkplein 1 (Lubbeek)

Deze bescherming is geldig sinds 12-10-1994.

omvat de bescherming als monument Parochiekerk Sint-Pieter: orgel
gelegen te Kerkplein zonder nummer (Lubbeek)

Deze bescherming is geldig sinds 07-10-1981.

Beknopte karakterisering

Beschrijving

De oorspronkelijk romaanse kerk met ingebouwde westtoren (circa 1200), werd in 1780 herbouwd in classicistische stijl met een vier traveeën diepe beuk en een veelhoekig koor geflankeerd door een sacristie in het zuiden. De kerk is gelegen in het centrum van Pellenberg en wordt omringd door een ommuurd kerkhof met enkele waardevolle grafmonumenten.

Historiek

De deelgemeente Pellenberg is gelegen op 7,5 kilometer ten oosten van Leuven, tussen de Diestse- en Tiensesteenweg. De dorpskern is uitgebouwd op het hoogste punt (104 meter) van het Hageland. Door de strategische ligging op een plateau – de kerktoren was een ideale uitkijkpost – werd Pellenberg meermaals, onder meer in 1635 en 1793 verwoest. De parochie Pellenberg was afhankelijk van het kapittel van de Sint-Pieterskerk te Leuven die er het patronaat en het tienderecht bezat. In verband met de stichting van de primitieve kerk opgedragen aan de Heiligen Petrus en Servatius, zijn geen gegevens bekend. Voor de romaanse kerk (circa 1200) blijft enkel de toren over. Het huidige classicistische gebouw dateert uit het einde van de 18de eeuw, wellicht in opdracht van het kapittel. De Sint-Pieterskerk heeft haar originele inplanting te midden van het ommuurde kerkhof bewaard.

Beschrijving

De Sint-Pieterkerk bestaat uit een romaanse toren (circa 1200) die na de verbouwingen in 1780 bewaard bleef, een vier traveeën diepe beuk en een veelhoekig koor met sacristie.

De vierkante westtoren heeft een defensief karakter door haar gesloten en massief, maar toch slanke, uitzicht. De toren heeft vier bouwlagen en is opgetrokken door het afwisselend gebruik van banden witte kalkzandsteen en bruine ijzerzandsteen, een specifiek streekkenmerk. De toren heeft in de westmuur een rond venster; de oostzijde was oorspronkelijk via een rondboog met het schip verbonden. De verdiepingen, met houten zoldering, staan onderling in verbinding met ladders. Er zij geen sporen bewaard die wijzen op een vroegere trap. De drie wanden van de eerste verdieping waren oorspronkelijk voorzien van een lichtspleet of schietgat (nu dicht gemetseld). In de oostwand van de tweede verdieping zijn sporen te zien van het oorspronkelijke galmgat en de kroonlijst. De klokkenverdieping en torenspits dateren van na de verwoesting tijdens de Eerste Wereldoorlog. Links en rechts van de toren werden een twee éénlaagse bijgebouwen opgetrokken: rechts een ingangsportiek met een natuurstenen rondboogpoort met sluitsteen en imposten, ingeschreven in een rechthoekige omlijsting met druiplijst; links een doopkapel opengewerkt met een klein steekboogvenster.

Op de toren sluit het in 1780 gebouwde kerkgebouw aan, opgetrokken bak- en kalkzandsteen en afgedekt met een natuurleien zadeldak. Het éénbeukig schip van vier traveeën is overdekt met een stucgewelf met steekkappen boven de lunetvormige vensters. Deze zijn waaiervormig onderverdeeld. Het wandvlak wordt geritmeerd door Toscaanse pilasters die via een hoofdgestel de gordelbogen van het gewelf opvangen. De sacristie, met lessenaarsdak, sluit aan de zuidzijde aan op het polygonaal afgesloten koor.

Interieur

Het meubilair dateert voornamelijk uit het einde van de 18de eeuw, van bij de bouw van de huidige kerk.

  • Portiekaltaar, geschilderd hout, tweede helft 17de eeuw, barok; met altaarstuk waarop Primaat van Petrus.
  • Doksaal, steen en hout, einde 18de eeuw.
  • Koorgestoelte en biechtstoel, eik, 18de eeuw (?).
  • Orgel beschermd als monument bij Koninklijk Besluit van 7 oktober 1981.

De Sint-Pieterskerk van Pellenberg bezit bovendien een rijke verzameling gotisch en barokke beeldsnijwerk daterend van circa 1500:

  • Tronende Maria met Kind
  • Heilige Barbara
  • Heilige Catharina van Alexandrië
  • Heilige Hubertus
  • Heilige Servatius
  • Heilige Petrus
  • Heilige Antonius
  • Triomfgroep: gekruisigde Christus, Heilige Maagd en Heilige Johannes
  • Gekruisigde Christus
  • Christus op de koude steen

De tegelvloer in het schip is recent; het koor is nog voorziene van de oude zwart-witte marmeren vloer.

Kerkhof

De begraafplaats is omringd door een bakstenen muur.

Op het ommuurde kerkhof zijn enkele waardevolle grafmonumenten bewaard:

  • negen gietijzeren grafkruisen.
  • witstenen grafkruis van Henrdik Luyckx (+ 1709);
  • witstenen grafkruis van Maria Huygens (+ 1700);
  • blauwhardstenen grafsteen onder meer B. Corthout (+ 1788);
  • blauwhardstenen grafsteen van pastoor Petrus Meulemans (+ 1784);
  • blauwhardstenen grafsteen van Petrus-Laurentius Vanden Plas (+ 1793), meier van Pellenberg en zijn echtgenote M.-M. De Cock (+ 1812);
  • monumentale neogotische grafsteen met wapenschild aan de zuidoostzijde van het koor. Mogelijk gaat het om het familiegraf van de familie Maurissens, eigenaars van het kasteel van Pellenberg tot in 1949. Ook het wapenschild van Pellenberg wordt hier afgebeeld.

Omgeving dorpskern Pellenberg

De Sint-Pieterskerk is niet alleen door haar vormgeving, maar ook door haar ligging op het hoogste punt van het Hageland sterk beeldbepalend. Enerzijds als centrum van het dorp, anderzijds als referentiepunt in de ruimere omgeving. De landelijke dorpskern van Pellenberg wordt naast de kerk en het kerkhof bepaald door de kasseibestrating, de holle toegangsweg met haar dwars ingeplante bebouwing, de Kerksteeg, relicten van basisbebouwing en de oude dorpsschool.

  • Onroerend Erfgoed Vlaams-Brabant, Beschermingsdossier DB000807, Sint-Pieterskerk en kerkhofmuur (PAESMANS G., 1994).
  • Onroerend Erfgoed, Digitaal beschermingsdossier DB002116, Dorpskern van Pellenberg (PAESMANS G., 2000).

Bron: -

Auteurs: Paesmans, Greta

Alle teksten

Aanvullende informatie

Het orgel werd gebouwd aan het eind van de 17de of begin 18de eeuw, door een onbekende orgelmaker. Het instrument is afkomstig uit de Onze-Lieve-Vrouwkerk te Tremelo en werd in 1830 door Th. Smet naar Pellenberg overgebracht.

Het barokke meubel is in zijn grondstructuur bewaard gebleven en bevat een belangrijke hoeveelheid historische pijpwerk. Het orgel werd verschillende malen onderhouden onder meer door L. Dryvers circa 1850-1867, door L. Van de Plas circa 1869-1880 en door J. Billion in 1881. F. Vos uit Zichem transformeerde in 1933 het instrument door het bijbrengen van een reciet; Fa. A. Thunus uit Malmédy voerde in 1960 verschillende vernieuwingen uit.

  • FAUCONNIER A. & ROOSE P. 1977: Het historisch orgel in Vlaanderen, deel IIb. Brabant arrondissement Leuven, Brussel, 429-436.

Daemen, Caroline (06-04-2016 )

Relaties

maakt deel uit van Dorpskern Pellenberg

Ganzendries, Kerkplein, Kerkweg, Lostraat, Schuttersstraat (Lubbeek)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.