Vlaaikensgang

inventaris bouwkundig erfgoed \ bouwkundig relict

Locatie

Provincie Antwerpen
Gemeente Antwerpen
Deelgemeente Antwerpen
Straat Oude Koornmarkt, Pelgrimstraat
Locatie Oude Koornmarkt 16/1-5, 16/8, 16/10-11, Pelgrimstraat 4, Antwerpen (Antwerpen)
Status Bewaard

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Actualisatie Antwerpen (actualisaties: 05-01-2006 - 05-01-2007).
  • Adrescontrole Antwerpen (adrescontroles: 23-07-2007 - 23-07-2007).
  • Inventarisatie Antwerpen (geografische inventarisatie: 01-01-1976 - 31-12-1992).
Links

Juridische gevolgen

is vastgesteld als bouwkundig erfgoed Beluik Vlaaikensgang, elf achterhuizen

Deze vaststelling is geldig sinds 14-09-2009.

is beschermd als monument Vlaaikensgang: gevels en bedakingen

Deze bescherming is geldig sinds 05-01-1973.

is beschermd als cultuurhistorisch landschap Vlaaikensgang: gevels en bedakingen

Deze bescherming is geldig sinds 05-01-1973.

Beknopte karakterisering

Beschrijving

De Vlaaikensgang is een schilderachtig steegje opklimmend tot de tweede helft van de 16de eeuw. De L-vormige, gekasseide doorgang, bestaande uit elf achterhuizen met oude kern in traditionele bak- en zandsteenstijl, wist grotendeels zijn oorspronkelijk uitzicht te bewaren. De naam 'Vlaaikensgang' is jonger dan gang zelf.

Historiek

De gang dateert van het jaar 1591, maar voordien was deze plaats al toneel van belangrijke Antwerpse historie. Waar zich nu de verbreding bevindt, stonden de stallingen en woningen van een gasthof uit de 15de eeuw, genaamd De Roode Schild. De beroemde waard van dit gasthof was in 1453 Niklaas Rockox en zijn echtgenote Margareta de Brueckere. Zij waren de overgrootouders van Niklaas Rockox, de bekende burgemeester en vriend van Rubens.

De naam Vlaaikensgang is jonger dan de gang zelf. Twee versies van een anekdote menen de naamgeving te verklaren. Beide versies verwijzen naar een vlaaien- of wafelhuis dat hier in de gang van de schoenmakers en de klokkenluiders zou hebben bestaan. Meer precies duidt de tweede versie de rijstpelderij aan, gevestigd in het aanpalende pand Hoogstraat 15. De Vlaaikensgang liep immers naar de westkant door tot dit pand, de Groten Gulden Schildt, dat sinds 1561 bestond, ooit eigendom van de Legrelles en Moretussen.

In de jaren 60 van de 20ste eeuw bestonden er plannen om dit idyllische steegje te slopen en er een parking neer te zetten. De Vlaaikensgang werd in 1969 van de ondergang gered toen antiquair Axel Vervoordt dit historische stukje Antwerpen kocht en herwaardeerde als typisch Antwerpse stadswijk.

Beschrijving

De Vlaaikensgang kan worden betreden via de ingang van de Oude Koornmarkt 14.

Het eerste binnenplaatsje wordt gekenmerkt door gewitkalkte en gepekte gevels van twee bouwlagen onder lessenaarsdaken met een onregelmatige travee-indeling. Aan de oostzijde betreffen het lijstgevels van twee bouwlagen met een insteek. Huis nummer 1 heeft een rondboogdeur met een diamantsluitsteen en -imposten. Ten noorden van de deur zit een getralied stenen kloosterkozijn, ten zuiden een houten kelderluik. Bovenaan wordt de gevel gekenmerkt door een overhoekse muizentand en drie dakvensters waarvan het meest noordelijke een recente trapgevel heeft. De noordzijde wordt bepaald door de achtergevel van het pand Oude Koornmarkt nummer 14. Het betreft hier een puntgevel van drie bouwlagen met twee traveeën op eerste bouwlaag en een op bovenverdieping. De muuropeningen zijn verbouwde rechthoekige vensters met houten lateien en een gerestaureerd topvenster met zandstenen negblokken, latei en onderdorpel. De tweede travee van de begane grond heeft een rechthoekige doorgang naar Oude Koornmarkt. Aan de westzijde van dit eerste binnenplaatsje staan de huisjes met nummers 9, 10 en 11. Ze tellen elk twee traveeën en hebben rechthoekige vensters en deuren. Nummer 11 heeft een rechthoekige deur met waterlijst op consoles en bovenlicht. Alle gevels zijn voorzien van muurankers aan alle gevels. De zuidzijde telt drie bouwlagen en één travee onder een lessenaarsdak, boven een onregelmatige geprofileerde doorgang. Deze gevel heeft rechthoekige vensters en een venster op de bovenverdieping met kwarthol geprofileerde negblokken en waterlijst. Hogerop zit een luik.

Via doorgang, waarboven een Christusbeeld prijkt, bereikt men een overdekt binnenplaatsje waarop aan noordzijde een rechthoekige deur uitgeeft. Aan de zuidzijde zit er in de hoek een houten trap die leidt naar de woonvertrekken op de verdieping. De oostzijde geeft uit op een volgende binnenplaats.

De volgende binnenplaats is omringd door lijstgevels. Aan de west- en zuidzijde gaat het om gevels van drie bouwlagen met respectievelijk drie en twee traveeën. De westgevel met bak- en zandstenen parement, wordt door gevelankers gedateerd "1591" en heeft doorlopende kordons en muurankers. In de eerste travee zitten kloosterkozijnen onder een wigvormig ontlastingssysteem met uitspringende tussendorpels en gerestaureerde stenen kruiskozijnen. De witgekalkte zuidgevel met muurankers heeft rechthoekige vensters met lekdrempels op derde bouwlaag. De eerste travee van de begane grond is breder en wordt volledig ingenomen door een korfboogvormige doorgang van baksteen met sluitsteen, neerkomend aan de rechterzijde op een geprofileerde kraagsteen. Langs deze doorgang komt men via een smalle gang bij de gerestaureerde koffiebranderij aan de Pelgrimstraat. Het rechthoekig venster naast deze doorgang draagt nog sporen van een kwarthol geprofileerde omlijsting en negblokken.

De witgekalkte noord- een oostgevels tellen twee bouwlagen en twee traveeën met rechthoekige vensters en muurankers, steigergaten aan noordzijde en een tandlijst aan de oostgevel. Voor de noordelijke gevel staat een lage aanbouw onder een lessenaarsdakje met een rechthoekige ingang aan westzijde.

Bron: -

Auteurs: Goossens, Miek & Plomteux, Greet

Datum tekst: 2015

Alle teksten

Relaties

maakt deel uit van Oude Koornmarkt

Oude Koornmarkt (Antwerpen)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.