Bastion IV

inventaris bouwkundig erfgoed \ bouwkundig relict

Locatie

Provincie Oost-Vlaanderen
Gemeente Dendermonde
Deelgemeente Dendermonde
Straat Leopold II-laan
Locatie Leopold II-laan zonder nummer, Dendermonde (Oost-Vlaanderen)
Status Bewaard

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Inventarisatie Dendermonde (geografische inventarisatie: 01-12-1999 - 31-12-2001).

Juridische gevolgen

is vastgesteld als bouwkundig erfgoed Bastion IV

Deze vaststelling is geldig sinds 20-09-2010.

is beschermd als monument Bastion IV: wal en gracht

Deze bescherming is geldig sinds 04-12-2003.

Beschrijving

Bastion IV, aarden wal en aanpalende hoofdgracht, beschermd als monument bij MB van 04.12.2003.

Tijdens de Hollandse periode maakte de nieuwe vesting Dendermonde deel uit van de Wellingtonbarrière, gerealiseerd onder leiding van Engelse en vooral Hollandse ingenieurs tussen 1816 en 1830 als grensverdediging van de geallieerden (Groot-Brittannië en Nederland) tegen Frankrijk. De vesting Dendermonde kwam tot stand tussen 1822 en 1830 onder leiding van de Nederlandse kapitein-ingenieur Cornelis Alewyn. De vesting was voorzien van een gebastioneerde omwalling met elf saillanten, de meeste met bastions, waardoor 11 fronten gevormd werden, en vier identieke poorten. Op het terreplein, een binnenplein aan de holle vestingzijde, van de bastions werden militaire gebouwen opgericht zoals bomvrije kruitmagazijnen en een laboratorium. Aan de oostelijke en zuidoostelijke zijde van de wallen bleven in tot voor enkele jaren drie kruitmagazijnen bewaard. Naast de twee kleine kruitmagazijnen op de ravelijnen van de Mechelse en Brusselse Poort, was er nog het groot kruitmagazijn van Bastion IV, gesloopt in 2002.

De huizenrij langs de in 1938 aangelegde Leopold II laan sluit het oude 'terreplein' van het bastion volledig af. Dit 'terreplein' wordt nu gedeeltelijk ingenomen door de eveneens in 1938 aangelegde wijk met rijkswachterwoningen ten zuidwesten van het kruitmagazijn.

Het gesloopte kruitmagazijn van 1824 was een massieve bakstenen constructie op een rechthoekig grondplan met de nok loodrecht op de straat. Het tongewelf (1 m dikte) werd gedragen door dikke muren, waar in de achtergevel één venster werd voorzien. Volgens de plattegrond in de ‘Atlas des bâtiments militaires (1836-1914)’ was het kruitmagazijn 21,85 meter lang op 8,00 meter breed en 5,00 meter hoog (onder de sluitsteen). De ruimte was aan de straatzijde voorzien van een ingebouwd portaal.

Het vrijstaande kruitmagazijn was oorspronkelijk volledig omgeven door een omheiningmuur, waarvan een gedeelte behouden bleef en zichtbaar is. Volgens het ‘Plan Ville de Termonde. Projet d’utilisation des terrains militaires, Bauwensch en Zollikofer (?) uit 1899, werd in de periode 1845-1899 tussen de omheiningsmuur en het kruitmagazijn een woning en een bergplaats gebouwd waardoor het kruitmagazijn een kruisvormig grondplan kreeg. In 1949 werd de rechthoekige voorbouw aan de Leopold II laan toegevoegd, bestemd als driegezinswoning (Leopold II laan nr. 64-66-68), een eenvoudige baksteenbouw onder een plat dak, van twee bouwlagen en zeven traveeën. Tegelijkertijd met deze vergroting werd het vloerniveau van het kruitmagazijn met circa 0,98 meter verlaagd en het zadeldak voorzien van Boomse pannen.

Nadat het kruitmagazijn zijn militair nut had verloren werd het verder gebruikt als magazijn, verkoopzaal en recent als Koninkrijkszaal voor de Getuigen van Jehovah. Het gebouw werd tenslotte gesloopt in 2002.

  • Koninklijk Legermuseum Brussel, Kaarten en plannen, nr. 83 Atlas des bâtiments militaires 1836-1914.
  • Koninklijk Legermuseum Brussel, Fonds Versterkingen. Dendermonde. Dictionnaire militaire de la Place de Termonde. Mémoire abrégé sur la partie historique et de ses fortifications ainsi que sur leur état actuel, kap. E. De Man, 1845.
  • Stadsarchief Dendermonde, Modern gemeentearchief Dendermonde, D874.1 1949/78 (bouwaanvraag).
  • Dendermonde vestingstad, getuigen uit het Hollandse en Belgische tijdvak in een groene gordel, Dendermonde, s.d.
  • GILS R., De versterkingen van de Wellingtonbarrière in Oost-Vlaanderen, De vesting Dendermonde, de Gentse citadel en de vesting Oudenaarde, Gent, 2005.
  • STROOBANTS A., Restanten van de Hollandse vesting in Dendermonde, in DE VOS L., Burchten en forten en andere versterkingen in Vlaanderen, Leuven, 2002, p. 178-186.
  • STROOBANTS A., Door het vuur gespaard. Bouwkundige resten van het vooroorlogse Dendermonde, Dendermonde, 1999, p. 22.

Bron: Bogaert C. , Duchêne H. , Lanclus K. & Verbeeck M. s.d.: Inventaris van het bouwkundig erfgoed, Provincie Oost-Vlaanderen, Arrondissement Dendermonde, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 20N, (onuitgegeven werkdocumenten).

Auteurs: Duchêne, Helena & Verbeeck, Mieke

Datum tekst: 2001

Relaties

maakt deel uit van Dendermonde

Dendermonde (Dendermonde)

is gerelateerd aan Arsenaal

Zuidlaan 36, Dendermonde (Oost-Vlaanderen)

is gerelateerd aan Bastion IX, kazemat en patronenfabriek

Sas zonder nummer, 36-38, 39, Dendermonde (Oost-Vlaanderen)

is gerelateerd aan Bastion V, met laboratorium, kazemat en watertoren

Leopold II-laan zonder nummer, 10, Dendermonde (Oost-Vlaanderen)

is gerelateerd aan Bastion VIII

Begijnhoflaan zonder nummer, Nieuw Kwartier 31, 32, 41-43, 44, 47, Dendermonde (Oost-Vlaanderen)

is gerelateerd aan Brusselse Poort

Leopold II-laan zonder nummer, Dendermonde (Oost-Vlaanderen)

is gerelateerd aan Infanteriekazerne met oefenterrein

Noordlaan zonder nummer, Dendermonde (Oost-Vlaanderen)

is gerelateerd aan Mechelse Poort

Leopold II-laan zonder nummer, Dendermonde (Oost-Vlaanderen)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.