erfgoedobject

Parochiekerk Sint-Jan-Baptist

bouwkundig element
ID: 51068   URI: https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/51068

Juridische gevolgen

Beschrijving

Parochiekerk St.-Jan-Baptist Deels ommuurd georiënteerd bedehuis, ten Z. en ten N. resp. palend aan de Marktplaats en het G. Gezelleplein. Ten Z. van de kerk, oorlogsmonument, van 1953, voor de militaire en burgerlijke slachtoffers van W.O. I en II n.o.v. R. Rombaux (Soignies). Arduinen hoog-reliëf met afbeelding van treurende vrouw; opschriften "Voor God en Vaderland" en "Staden aan zijn oorlogsslachtoffers" en namen van de gesneuvelden.

In het Z.-portaal, gedenksteen van 1959 i.v.m. de begrafenis van Edward Van Den Bussche in 1858, waarover G. Gezelle (1830-1899) het gedicht 'Kerkhofblommen' schreef.

XVI en XVII: herstelling van de laatgotische hallenkerk met achtzijdige kruisingstoren op vierkante basis en met bakstenen spits mogelijk uit XV of XVI A, dit na de beeldenstorm en na een brand in 1658.

1751: afbraak van de O.-koorpartij en vervanging door een W.-koor; hierdoor komt de toren nu ten O. te staan. Interieur: bepleisterde classicistische kerk met rondbogige scheibogen op Toscaanse zuilen.

In 1880: verruiming van het W.-koor n.o.v. P. Croquison (Kortrijk). Vanaf 1908 is het door huizen omsloten kerkhof met slechts enkele toegangen buiten gebruik.

W.O. I: vanaf 27 juli 1917 treffen Engelse bommen de kerk; toren gedynamiteerd door de Duitse bezetter begin 1918.

1920-1922: heropbouw n.o.v. bouwmeester T. Nolf (Torhout), als een georiënteerde drievoudige hallenkerk met W.-toren en transept, aansluitend bij de regionale baksteengotiek. Verschuiving naar het O. van de met 8 m ingekorte kerk. Onteigening van de (vernietigde) huizen rondom en ontruiming van het kerkhof zodat een markt- of kerkplein ontstaat.

W.O. II: in de nacht van 30 op 31 juli 1943 wordt de dorpskom van Staden met brandbommen bestookt - of ze uit Engelse of Duitse vliegtuigen werden gedropt is niet geweten -; de kerk brandt volledig uit, doch de muren blijven overeind.

1945 : eerste wederopbouwplan van de te klein geachte kerk n.o.v. architect W. Nolf (Torhout); basilicale kerk met een forse uitbreiding van het transept en maximaal behoud van de oude muren om financiële redenen. De adviesverlenende Provinciale Commissie voor Monumenten en Landschappen heeft echter problemen met de vormelijke verschillen tussen de te bewaren zijbeukmuren (in de lijn van de laatgotiek van XVI) en de nieuwe bovenlicht- en transeptmuren in de lijn van de 'primitieve Doornikse gotiek', alsook met de hoge en brede middenbeuk die de galmgaten van de toren verbergt.

1952-1953:uiteindelijke bouw van de nieuwe kerk, na allerlei problemen: afbraak van de zijbeukmuren en uitwerking van het nieuwe schip en transept (met lagere nok) in een neoromaanse vormentaal; behoud van de van een nieuwe spits voorziene toren, de koren en de dienstgebouwen van 1920-1922. Geen integratie van de oude koren en de nieuwe kerk, binnenin visuele scheiding. Arduinen wederopbouwsteen in het Z.-transept: "Geweld vernielde / Geloof bouwde weder op / 1943-1952 / Z.H. Exc. Magr. De Smedt Bisschop / Z.E.H. J. Mulier Pastoor / Sen. R. Desmedt burgemeester / Arch. W. Nolf / Aann. A. Cottyn".

1998: restauratie van de toren. De huidige plattegrond ontvouwt: een voorgeplaatste vierkante W.-toren, met traptorentje ten Z.W. (1920-1922); een driebeukig basilicaal schip van vijf trav.; ter hoogte van de vijfde trav., haakse portalen met armen van twee trav.; een recht afgesloten transept met armen van drie trav. (1952-1953); hoofd- en zijkoren van één rechte trav. en resp. vijf- en driezijdige sluiting en flankerende dienstgebouwen (1920-1922).

Gele baksteenbouw, muurankers in de dienstgebouwen. Afdekking d.m.v. leien zadel- en lessenaarsdaken.

W.-toren van vier geledingen met achtzijdige naaldspits (leien). Aansluitend bij de regionale baksteengotiek cf. de borstwering met spitsboogfries en de haaks op elkaar gestelde hoeksteunberen met versnijdingen en vlechtingen, uitlopend op veelzijdige hoektorentjes met bakstenen spits. Eveneens typerend zijn het korfboogportaal in een geprofileerde omlijsting met witstenen druiplijst en kruisbloem, het maaswerk van het spitsbogige drielicht erboven en van de gekoppelde smalle spitsboognissen in de derde geleding, en de spitsbogige galmgaten in de vierde geleding.

Schip en transept opgevat als een gestileerde interpretatie van de historische baksteenarchitectuur cf. zijpunt- en -tuitgevels met aandak, ritmering d.m.v. versneden steunberen, gekoppelde rondboogvensters . verspringende vijflicht in de transeptsluitingen - en decoratieve baksteenfriezen. Bas-reliëfs van 1953 n.o.v. M. Vandemeulebroucke (Sint-Denijs) in de Z.-geveltop en in het Z.-timpaan, resp. met afbeelding van Johannes de Doper en Christus' doopsel door Johannes. In het N.-timpaan, alfa-, omega- en Christusmonogrammen. In O.-geveltop van de hoofdbeuk, jaartal "1952" van rode baksteen.

Koren aansluitend bij de regionale baksteengotiek cf. versneden steunberen, en spitsbogige lancetvensters en tweelichten met bakstenen tracering.

Interieur van de nieuwe kerk. Sobere bepleisterde en witbeschilderde basilicale kerk, geritmeerd door rondbogige gordel-, muraal- en scheibogen op vierkante bakstenen pijlers. Schip- en transeptarmen overkluisd met betonnen tongewelven (betonstudie door H. Van Besien, Tiegem), de kruising met een kruisribgewelf. De zijbeuken zijn per trav. opgevat als een aparte 'kapel' onder dwars tongewelf. Accentuering van het (nieuwe) koor (in de kruising van schip en transept) door een ondiepe apsisnis met rechte afsluiting. Doorkijk naar de oude koren, enkel via rooster van kunstsmeedwerk in de apsisnis en rondboogportalen in de transepten.

Overwelving van de oude koren met spitsbogige straalgewelven van beton. Het hoofdkoor, in gebruik als doop- en weekdagkapel, werd in 1998 heringericht n.o.v. binnenhuisarchitect H. Geldof (Staden) o.m. verlaagd plafond. In N.- en Z.-koor, resp. altaren voor O.-L.-Vrouw en de H.Jozef (175, 176).

Mobilair. In Z.-transept, natuurstenen beeld van Johannes de Doper van 1980 n.o.v. Willem Vermandere (Steenkerke). In transeptarmen en zijbeuken, houten lambrizering met vier ingewerkte biechtstoelen; in hoofdkoor en rond pijlers, marmeren lambrisering. Altaar op halfrond verhoog met marmeren communiebank. Anneessens-orgel van 1968 op houten doksaal.

Referentie(s)

Afdeling ROHM West-Vlaanderen, Cel Monumenten en Landschappen, Archief, nr. 1151.

Archief A.M.L.-Brussel, plannenfonds K.C.M.L., provincie West-Vlaanderen, Staden, parochiekerk Staden (1877, vergrotingswerken van de kerk).


DEBAERE M., Omtrent de bouwgeschiedenis van het Anneessens-orgel in de Sint-Jan-Baptistkerk te Staden (1952-1968), (het Gebied van Staden, IV, 1999, p. 195-240).

DEMEULENAERE N., Hoe het marktplein van uitzicht veranderde, (het Gebied van Staden, IV, 1997, p. 46-64).

Id., 1923-1953: twee kerken in dertig jaar, (het Gebied van Staden, IV, 1998, p. 133-192).

DEVLIEGHER L., De Sint-Jan-Baptistkerk te Staden, (Handelingen van het Genootschap voor Geschiedenis, CXIX, 1-2, 1982).

JACOBS M., Zij die vielen als helden... Inventaris van de oorlogsgedenktekens van de twee wereldoorlogen in West-Vlaanderen, Deel 2, p. 375-376.

MUYLAERT F. (o.l.v.), Kerken in West-Vlaanderen, dl. I, Decanaat Staden Sint-Jan-Baptist, s.d., s.l., p. 71-75.
ROOSE-MEIER B., Fotorepertorium van het meubilair van de Belgische bedehuizen, Provincie West-Vlaanderen, Roeselare en Torhout, Kanton Ieper I, Brussel, 1976-1978, p. 25-27.
VANHEULE M., De Parochiekerk Sint-Jan de Doper te Staden 1752-1880, (het Gebied van Staden, II, 1984, p. 401-422).
Id., De Parochiekerk Sint-Jan de Doper te Staden 1880-1920, (het Gebied van Staden, II, 1988, p. 503-524).


Bron     : De Gunsch A., Metdepenninghen C. & Vanneste P. met medewerking van  Tansens A. 2001: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie West-Vlaanderen, Arrondissement Roeselare, Kantons Hooglede - Izegem - Lichtervelde, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 17N2, Brussel - Turnhout.
Auteurs :  De Gunsch, Ann, Metdepenninghen, Catheline, Vanneste, Pol


Relaties

Je kan deze pagina citeren als: Agentschap Onroerend Erfgoed 2019: Parochiekerk Sint-Jan-Baptist [online] https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/51068 (Geraadpleegd op 16-10-2019)