Parochiekerk Onze-Lieve-Vrouw

inventaris bouwkundig erfgoed \ bouwkundig relict

Locatie

Provincie West-Vlaanderen
Gemeente Middelkerke
Deelgemeente Leffinge
Straat Dorpsstraat
Locatie Dorpsstraat zonder nummer, Middelkerke (West-Vlaanderen)
Status Bewaard

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Adrescontrole Middelkerke (adrescontroles: 07-02-2008 - 08-02-2008).
  • Inventarisatie Middelkerke (geografische inventarisatie: 01-01-2002 - 31-12-2002).
Links

Juridische gevolgen

is vastgesteld als bouwkundig erfgoed Onze-Lieve-Vrouwkerk

Deze vaststelling is geldig sinds 14-09-2009.

is beschermd als monument Parochiekerk Onze-Lieve-Vrouw

Deze bescherming is geldig sinds 06-07-1976.

is beschermd als cultuurhistorisch landschap Parochiekerk Onze-Lieve-Vrouw met omgeving

Deze bescherming is geldig sinds 06-07-1976.

Beschrijving

* Dorpsstraat z.nr. Onze-Lieve-Vrouwkerk. Beschermd als monument bij K.B. van 06.07.1976.

Neogotische, georiënteerde basilicale kerk met westtoren gebouwd in 1877-1879 naar ontwerp van architect A. Verbeke (Brugge), ter vervanging van in oorsprong 12de of 13de-eeuws bedehuis. T.o.v. belang en grootte van het dorp, hoge, massieve kerk; omwille van beeldbepalend silhouet "kathedraal van het noorden" genoemd. Gelegen midden in de dorpskern, oorspronkelijk omringd door kerkhof met hoge ijzeren omheining; in 1957 vervangen door nieuwe begraafplaats buiten het dorp.

Oorspronkelijk romaanse, basilicale kerk vermoedelijk uit de 12de of de 13de eeuw, gebouwd in veldsteen: driebeukige kerk met transept en vieringtoren; koor geflankeerd door kapellen. Laat-romaanse uitbreiding van zuidelijke koorkapel, muurbanken in dwarsbeuken en koorkapellen; veldstenen kern met bakstenen afwerking.

Verwoest in 1488, herstelling in het laatste kwart van de 15de of eerste kwart van de 16de eeuw en uitbreiding tot hallenkerk met bakstenen muren.

In de 16de eeuw wordt de kerk waarschijnlijk omgebouwd tot vesting (cf. plannen in Rijksarchief Brussel), eind van de 16de eeuw verwoest.

17de-eeuwse restauratie met afbraak van benedenkerk.

Bouwvallig in de 19de eeuw, i.o.v. bisschop Faict volledig gesloopt in 1857 en vervangen door huidige kerk. Eerste grote herstellingswerken vanaf 1904.

1983: huidige grootschalige restauratiefase gestart o.l.v. Ir. W. Snauwaert (Oostende), met onder meer stabilisatiewerken en blootlegging neogotische beschilderingen.

De plattegrond ontvouwt: een driebeukige basilicale kerk met vierkante westtoren, flankerende vierkante kapellen, schip van vier traveeën, transept van twee traveeën en koor van vier rechte traveeën met driezijdige koorsluiting. Rechthoekige sacristieën in noordelijke en zuidelijke uitbouw.

Bruine baksteenbouw, Savonnières voor omlijstingen en maaswerk van muuropeningen en decoratieve details, rode baksteen voor strekken. Leien bedaking: zadeldaken en lessenaardaken met kleine dakkapellen, veelzijdige torenspits voor westtoren en pinakeltorentjes.

Westtoren van vier geledingen met omlopende waterlijsten. Op elkaar gestelde, versneden steunberen, bovenaan bekroond door vier polygonale hoektorentjes onder naaldspits. Licht vooruitspringend puntgevelportaal in het westen waarin spitsbogige, geprofileerde inkom met zuiltjes met bladkapiteel; oculus in de top, bekronend kruis. Daarboven spitsboogvenster met neogotisch maaswerk en afzaat. Derde geleding met telkens twee spitsboogvensters, vierde geleding met spitsbogige galmgaten. Torenrompbekroning d.m.v. een opengewerkte borstwering, doorbroken door gevelpunten.

Schip van vier traveeën op bakstenen plint, gemarkeerd door steunberen met versnijdingen, waartussen spitsboogvensters met afzaten. Middenbeuk met driezijdig gebogen bovenlichten tussen steunberen. Aanvullende lage travee ter hoogte van kapellen naast toren, hoeksteunberen bekroond met polygonaal hoektorentje. Zijgevels van koor en transept met dezelfde ritmering en hoekafwerking. Zijpuntgevels van transept en koorafsluiting met andere muuropeningen: resp. groot en daarboven klein spitsboogvenster en lancetvensters. Tegen noordelijk transept gepolychromeerd houten Christusbeeld aan kruis uit de 16de eeuw. Gr.m. dezelfde vormgeving voor sacristieën.

Interieur. Basilicale kerk: driebeukig schip, transept en koor overspannen door kruisribgewelven. Doksaal ingewerkt in toren en afgescheiden van schip door grote spitsboog. Drieledige wandopstand: spitsbogige scheibogen op zuilen steunend tegen bundelpijlers, kapitelen met druiventrossen; daarboven blind triforium en driezijdig gebogen vensters. Koor met blindnissen in de plint en lancetvensters. Constructie volledig in baksteen, met uitzondering van krijtsteen voor de gordelbogen in de viering. Interieur bepleisterd en oorspronkelijk volledig beschilderd; gedeeltelijk nog zichtbaar bij aanvang werken, gedeeltelijk vrijgekomen bij restauratie. Wanden van transept en schip met vast patroon: hoge rode plint met imitatievoegen, afgeboord door band met bijbelfragmenten in gotische letters, daarboven sjabloonschilderingen. Onder triforium per travee een schild met handgeschilderd tafereel, onder meer 'fons vitae', waaronder banderol; band met sjabloonmotieven onder waterlijst. Gewelven in blauwgroene kleur met florale sjabloonmotieven rond sluitsteen. Afwerking koren meer gedetailleerd: nissen in hoofdkoor met gordijnimitatie, zijkoren met banderollen. Gevarieerd kleurgebruik, vnl. rood, olijfgroen, geel en blauw.

Mobilair. Schilderijen. Zeven panelen uit de 17de eeuw, in reeks "Zeven Werken van Barmhartigheid"; "Tenhemelopneming van Maria", uit de 18de eeuw, op doek. Houten beelden uit de 16de en de 17de eeuw "Jezus aan het kruis", exterieur.

19de-eeuwse doopvont op marmeren 18de-eeuwse voet. Eikenhouten preekstoel, door Louis De Lessue, 1773. Twee eikenhouten biechtstoelen, door S. Winsdau Sr., 1770. Neogotisch hoofdaltaar, koorgestoelte en communiebank.

Glasramen uit het laatste kwart van de 19de eeuw in het hoogkoor naar ontwerp van A. Verhaegen (Gent). Drie lancetvensters met twee panelen, afbeelding van heiligen in architecturale nis: Franciscus Xaverius, H. Jozef, H. Hart van Christus, Onze-Lieve-Vrouw Onbevlekt Ontvangen, H. Anna en Maria en H. Barbara. Daarboven drie kruisvormige rosetvensters met Lam Gods, Hostiedragende Kelk en Pelikaan.

Drie bronzen klokken door M. Michiels (Doornik), één van 1922, twee van 1956. Orgel van ca. 1920-1925, uitgevoerd door J. Anneessens (Menen).

SAB., Catalogus van kaarten en plannen, nr. 139 en 140.

AFDELING ROHM WEST-VLAANDEREN, Cel Monumenten en Landschappen, archief nr. 451.

BARRA J., De kathedraal van het Noorden, in Graningate, 2, 1981, nr. 2, p. 83-93.

BARRA J., De huisjes rond de kerk van Leffinge 1892, in Graningate, 12, 1992, nr. 47, p. 85-114.

DE KEYSER A., De 16de-eeuwse kerk van Leffinge, in Graningate, 2, 1982, nr. 6, p. 140-156.

DE VOS K., Geschiedkundige schets van de gemeente Leffinghe, Brugge, 1884.

FAUCONNIER A, ROOSE P., Het historische orgel in Vlaanderen, deel IV a (arondissementen Brugge en Oostende), Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, Bestuur voor Monumenten en landschappen, 1986, p. 564-566.

RAMBAUT A., gegevens onderzoek glasramen.

ROOSE-MEIER B., H. VERSCHRAEGEN, Fotorepertorium van het meubilair van de Belgische bedehuizen. Provincie West-Vlaanderen, Kanton Oostende II, p. 21-22.

SNAUWAERT W., SNAUWAERT O., gegevens van resp. onderzoek muurschilderingen en datum eerste herstellingen (1904).

VAN EENHOOGE D., Verslag archeologisch onderzoek.

Bron: Huys M., Kerrinckx H. & Vanneste P. 2005: Inventaris van het bouwkundig erfgoed, Provincie West-Vlaanderen, Gemeente Middelkerke, Deelgemeenten Leffinge, Lombardsijde, Mannekesvere, Schore, Sint-Pieterskapelle, Slijpe, Westende en Wilskerke, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen WVL10, (onuitgegeven werkdocumenten).

Auteurs: Huys, Martine; Kerrinckx, Hans & Vanneste, Pol

Relaties

Geen afbeelding beschikbaar

maakt deel uit van Dorpsstraat

Dorpsstraat (Middelkerke)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.