Synagoge

inventaris bouwkundig erfgoed \ bouwkundig relict

Locatie

Provincie West-Vlaanderen
Gemeente Oostende
Deelgemeente Oostende
Straat Filip Van Maestrichtplein
Locatie Filip Van Maestrichtplein 3, Oostende (West-Vlaanderen)
Status Bewaard

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Adrescontrole Oostende (adrescontroles: 11-10-2007 - 13-10-2007).
  • Inventarisatie Oostende (geografische inventarisatie: 01-01-2005 - 31-12-2005).

Juridische gevolgen

is beschermd als monument Synagoge

Deze bescherming is geldig sinds 19-02-2002.

is vastgesteld als bouwkundig erfgoed Synagoge

Deze vaststelling is geldig sinds 14-09-2009.

Beknopte karakterisering

Typologiesynagogen
Stijlneoromaans
Dateringvóór WO I
Betrokken personen

Beschrijving

* Filip Van Maastrichtplein nr. 3. Synagoge gebouwd in 1910-1911 naar ontwerp van architect J. De Langhe (Antwerpen). Beschermd als monument bij M.B. van 19/02/2002.

Historiek.
In 1873 staat de Belgische Staat een terrein aan de Euphrosina Beernaertstraat af voor de bouw van een synagoge, gericht op de grote toestroom van Joodse toeristen tijdens het seizoen. Project komt nooit van de grond. 1904: Israëlitische gemeente van Oostende wordt erkend. 1906: stad stelt een nieuw bouwterrein ter beschikking aan de Sportstraat; project naar ontwerp van architect J. De Langhe wordt opgeschort. De Joodse Gemeenschap gaat zelf over tot de aankoop van bouwgrond aan het Filip van Maastrichtplein, waarop een vereenvoudigd ontwerp van De Lange wordt gebouwd door aannemer Ed. Brys. Inwijding op 29 augustus 1911. Ontheiliging en plundering tijdens oorlogsjaren.

Beschrijving.
De synagoge volgt een eenvoudig typologisch model, aangepast aan de beperkte ruimte en de onregelmatige afmetingen van het bouwperceel, dat volledig wordt benut. De plattegrond ontvouwt een voorportaal met centrale halfronde nis voorzien van een cirkelvormig wasbekken met links en rechts de gescheiden ingangen resp. voor mannen en vrouwen en de aansluitende vestiaires; rechts leidt een trap naar de damesgalerij boven het voorportaal. L.g. sluit via een knik aan bij de langgerekte, éénbeukige gebedsruimte uitlopend op een apsis met een halfronde nis; de resterende ruimte rechts wordt ingenomen door een bescheiden "MIKVA"-ruimte voor ritueel baden -, een kleine vergaderzaal en sanitair.
Voorportaal en gebedsruimte zijn afgedekt met een zadeldak, de lage, kleine zijruimten met een plat dak; de vergaderzaal beschikt over een daklicht dat geopend wordt op het Loofhuttenfeest.
Exterieur. Neoromaanse vormentaal, geïnspireerd op de toenmalige synagogenarchitectuur: de voorgevel is een exacte kopie in gereduceerde vorm van het middenfront van de orthodoxe synagoge van Frankfurt. Punten van vergelijking zijn: de portiek die de inkom overluifelt, de blinde geleding van de geveltop met rondboognissen die doorloopt over het door oculi omringende radvenster en het ronde wasbekken in de hal, dat hier voor het eerst in de Belgische synagogenbouw een architecturale uitwerking krijgt.
Gecementeerde puntgevel met schijnvoegen, licht inspringend ten opzicht van de pleinwand, verlevendigd met plastische accenten en een grafische belijning. Beperkte ornamentiek: nauwelijks aan het muurvlak ontspringende friezen, kapitelen en casementen met gestileerd blad- en rankwerk naar Byzantijns en vroegromaans model. De inkomportiek met twee rondbogen en twee rondboogdeuren en een centrale oculus met Davidster, wordt gedragen door tien, twee aan twee gekoppelde zuiltjes. Een doorlopend ijzeren hek markeert de rooilijn. In een vroeger gevelontwerp voorzag De Lange twee neoromaanse bekroonde zijtorentjes en een dwerggalerij boven de centrale inkom. Het dubbeltorenfront, een verwijzing naar "YAKHIN" en "BOAZ", de twee zuilen voor de ingang tot de Tempel van Jeruzalem, was gedurende de 19de eeuw een wezenskenmerk van de synagogentypologie.
Interieur. Bepleisterd en recent wit-beigebeschilderd interieur waarvan de ornamentiek - in tegenstelling tot het eerste ontwerp - beperkt blijft tot elementen die de krachtlijnen van de architectuur onderschrijven. Voorportaal: mozaïekvloer afgelijnd met golvend meandermotief, marmeren sokkellambrisering, vermeld wasbekken en inhuldigingssteen met opschrift "INAUGURATION DE LA SYNAGOGUE. 5 ELOUL 5671 - 29 AOÛT 1911. ADMINISTRATEURS-FONDATEURS E. FRIDLENDER, MINISTRE OFFICIANT. M. BLOCH, PRÉSIDENT. R. NATAN, TRÉSORIER. C. CERF, SÉCRETAIRE, B. FELDBERG." Witbetegelde MIKVA. Zenithaal verlichte gebedsruimte onder een tongewelf op gordelbogen opgevangen door consoles; voor de rest volledig blind bovenste register van de zijwanden. Getoogde muraalbogen en een acanthusfries geven reliëf aan het onderste register. Zuilen met acanthuskapiteel ondersteunen de damesgalerij en de rondboog van de apsis. De mozaïekvloer is afgelijnd met een cirkelmotief. De aron maakt als een versteend portiek integraal deel uit van dit overigens spaarzame architecturale decor. De eenvoudige houten bima met hoekkandelabers was oorspronkelijk gepland in de apsis, maar kreeg later een meer centrale opstelling in de gebedsruimte, te midden van de eveneens houten bankenrijen; dito gestoelte voor de rabijn. Uitzonderlijk is het bewaarde liturgisch bad. Het meest opvallend waren ongetwijfeld de kleurrijke, sober uitgewerkte glas-in-loodramen van de bovenlichten in het gewelf en van het roosvenster in de voorgevel; l.g. verbeeldde het zegel van Salomon. Verloren in de Tweede Wereldoorlog. In het roosvenster prijkt nu de Davidster. Kroonluchters en lichtarmen dateren mogelijk van na de Tweede Wereldoorlog.

AFDELING ROHM WEST-VLAANDEREN, Cel Monumenten en Landschappen, Archief nrs. DW002179, W/01766 en W/01767.
BRAEKEN, J., Beth Haknesset. Synagogen in België. 1865-1914, in Monumenten en Landschappen, 12, 1, 1993, p. 13-45.
DRATWA D., De synagoge in België: geschiedenis en cultuur, in Monumenten en Landschappen, 12, 1, 1993, p. 8-12.
Joodse sporen in Oostende, tentoonstellingscatalogus, Oostende, 2000.

Bron: Callaert G., Delepiere A.-M., Hooft E., Kerrinckx H. & Vanneste P. met medewerking van Santy P. & Snauwaert L. 2005: Inventaris van het bouwkundig erfgoed, Provincie West-Vlaanderen, Gemeente Oostende, Deel IA: Stad Oostende, Straten A-M, Deel IB: Stad Oostende, Straten N-Z en wijken Haven, Hazegras, Opex, Deel II: Deelgemeenten Mariakerke, Raversijde, Stene en Zandvoorde, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen WVL6, (onuitgegeven werkdocumenten).

Auteurs: Callaert, Gonda; Delepiere, Anne Marie; Hooft, Elise & Kerrinckx, Hans

Relaties

Geen afbeelding beschikbaar

maakt deel uit van Filip Van Maestrichtplein

Filip Van Maestrichtplein (Oostende)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.