erfgoedobject

Karmelietessenklooster

bouwkundig element
ID: 6066   URI: https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/6066

Juridische gevolgen

Beschrijving

De hervormde karmelietessen of theresianen zijn afkomstig uit Spanje. In 1612 kwam hun stichteres, Anna van Sint-Bartholomeus met twee medezusters te Antwerpen aan en vestigde zich in een huurhuis in de Sint-Jacobsparochie; de gemeenschap groeide snel aan en er werd uitgekeken naar een geschikter verblijf; de keuze viel op de Rosier. In september 1615 werd de eerste steen van het nieuwe klooster gelegd door de aartshertogen Albrecht en Isabella; het kerkje kwam tot stand tussen 1636 en 1639. In 1783 werd het klooster afgeschaft, de inboedel verkocht en klooster en kerk respectievelijk gebruikt als kazerne en hooimagazijn. In 1801 konden de karmelietessen voorgoed terugkeren, en in 1843 werden ze terug in het bezit gesteld van hun kerk.

Aan de Rosierstraatzijde, portiersgebouwen nummer 20 en 22 en achteruitwijkende kerk nummer 24; de kleine open ruimte ervoor afgesloten met ijzeren hekken naar ontwerp van Van Cuyck waarvoor bouwtoelating van 1854. Op de scheimuur met aanpalend huis nummer 26, gekroond Onze-Lieve-Vrouwebeeld met kind op linkerarm tegen achtergrond van duif in stralenkrans en onder gebogen baldakijn; trapezoïdale sokkel en lichtarm in lelietakvorm; geplaatst in 1852.

Ten zuiden van de portiersgebouwen, binnenplaats met aan de oostzijde de kerk, aan de zuid- en westzijde spreek- en ontvangstkamers. Via poortgebouw, deel uitmakend van laatstgenoemde, bereikt men het slot: een kleine binnentuin, naar het zuiden toe aansluitend bij de grote kloostertuin, is aan de oostzijde afgesloten door de sacristie kerk, de voormalige ziekenzaal en de zogenaamde vleugel van de Infante, verbonden door haakse vleugels die respectievelijk de kleine en de grote pandhof omsluiten; westzijde met bergplaatsen en retraite-huisje.

Heiligen Jozef en Theresiakapel. Eenbeukig kruiskerkje met schip van drie traveeën en recht afgesloten koor van één travee georiënteerd naar het zuiden, te dateren 1636-39. Leien zadeldak met spits klokkentorentje van 1662. De bakstenen lijstgevels zijn van alle versiering verstoken. Alleen het bepleisterde, witgeschilderde gevelfront aan de noordzijde is verrijkt met een barokportaal en twee gevelnissen van 1653; rondboogpoort in hardstenen omlijsting met geprofileerd beloop en sleutel geflankeerd door pilasters met ingediepte schachten onder een hoog entablement; bekronend gebroken en gebogen fronton met nis en Onze-Lieve-Vrouwebeeldje van 1856; de twee deuren in de zijmuren zijn spiegelboogvormig en bekroond met rondboognissen waarin bustes van Sint-Jozef (rechts) en Sint-Theresia (links), eveneens van 1856.

Inwendig: overwelving met kruisgewelven, gescheiden door brede gordelbogen geschraagd door pilasters. Alleen de imposten van de kruising en de omlijstingen van de segmentbogige muuropeningen zijn in een sobere renaissancetrant geprofileerd.

Mobilair: Volledig vernieuwd in de 19de eeuw zie publieke verkoop van de inboedel tijdens de Franse overheersing. Portretten van Albrecht en Isabella, 17de eeuw; schilderij van het hoogaltaar door J. De Keyser, 1851. Tabernakel, 1970; verguld reliekschrijntje met gebeente van de Zalige Anna van Bartholomeus door De Reuck, 1931. Preekstoel en communiebank door Van der Meer, 1790; zijaltaren ontworpen door Van Cuyck als maquette der altaren van de kathedraal, 1856; orgel, 1892.

Klooster Kloostergebouwen uit de 17de eeuw met enkele latere toevoegingen. Voornaamste en oudste gevel met refter, recreatiezalen, cellen gebouwd in 1615 en volgende. Traditionele lijstgevel, zogenaamd de gevel van de Infante, van elf traveeën, twee bouwlagen en leien zadeldak waarin drie dakkapellen. Verankerd bakstenen gebouw met gebruik van zandsteen voor de plint, speklagen, negblokken en holronde daklijst. Op de begane grond, beluikte kruiskozijnen, op de tweede bouwlaag kleine rechthoekige venstertjes. In de zevende travee, rondboogdeur in zandstenen omlijsting met sleutel, imposten en bovenlicht. Zijpuntgevels met schouderstukken en vlechtwerk. Gerestaureerd in 1967 door architect J.L. Stynen.

De overige vleugels met werk- en studeervertrekken, infirmerie, pandhof, en zo meer zijn mogelijk van iets latere datum zie de segmentbogige muuropeningen die ook in de kapel werden toegepast. Eveneens baksteen met sober gebruik van natuursteen.

Gemiddelde hoogte van twee bouwlagen en leien zadeldaken met kapellen. Spreekkamer en ontvangstplaats van 1640, zie datering in makelaar van toegangspoort tot de tweede binnenplaats. Vleugel aan de straatzijde. bijgebouwd in 1653 met blinde recht verankerde voorgevel waarin mooie renaissancepoort van arduin: geblokte rondboog met sleutel en dito rechtstanden met neuten en lijstkapiteel; een gebogen waterlijst bekroont het geheel. In de tuin: retraitehuisje van 1760.

  • Stadsarchief Antwerpen, Bouwdossiers D2, 1854, Modern Archief 20.105/3, dossier 612.
  • Stadsarchief Antwerpen, Bouwdossiers D2, 1852, Modern Archief 20.103/3, dossier 618.
  • Antwerpen die Scone, 1970, nummer 10.
  • Enkele historische gegevens met betrekking tot het klooster en de kapel van de Teresiaanse Karmel, te Antwerpen.

Bron     : De Munck-Manderyck M., Deconinck-Steyaert R. & Plomteux G. met medewerking van Linters A. 1979: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Stad Antwerpen, Bouwen door de eeuwen heen 3NB, Brussel - Gent.
Auteurs : Manderyck, Madeleine, Plomteux, Greet, Steyaert, Rita
Datum  : 1979


Relaties

  • Is deel van
    Rosier
    Rosier (Antwerpen)

Je kan deze pagina citeren als: Agentschap Onroerend Erfgoed 2019: Karmelietessenklooster [online] https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/6066 (Geraadpleegd op 17-06-2019)