Parochiekerk Sint-Brixius

inventaris bouwkundig erfgoed \ bouwkundig relict

Locatie

Provincie West-Vlaanderen
Gemeente Kortrijk
Deelgemeente Marke
Straat Markekerkstraat
Locatie Markekerkstraat zonder nummer, Kortrijk (West-Vlaanderen)
Status Bewaard

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Adrescontrole Kortrijk deelgemeenten (adrescontroles: 28-01-2008 - 01-02-2008).
  • Inventarisatie Kortrijk deelgemeenten (geografische inventarisatie: 01-03-2001 - 31-08-2002).
Links

Juridische gevolgen

is beschermd als monument Parochiekerk Sint-Brixius

Deze bescherming is geldig sinds 28-05-2003.

is vastgesteld als bouwkundig erfgoed Parochiekerk Sint-Brixius

Deze vaststelling is geldig sinds 14-09-2009.

Beschrijving

* Markekerkstraat z.nr. Parochiekerk St.-Brixius. Beschermd als monument bij M.B. van 28.05.2003.

Georiënteerd bedehuis ter vervanging van de 18de-eeuwse parochiekerk. De oudste vermelding van de kerk van Marke dateert van 1243, vermoedelijk gaat het om een houten kapel. In 1267 richtten de kanunniken van het O.-L.-Vrouwekapittel de kerk op. Het betrof waarschijnlijk een kleine Romaanse kruiskerk van ca. 21 meter binnenlengte, met drie beuken van twee traveeën, een rechthoekig, vlak afgesloten koor, twee zijkoren en een centrale vieringtoren met achthoekige bovenbouw. Deze kerk werd in 1756-57 in opdracht van het O.-L.-Vrouwekapittel te Kortrijk gedeeltelijk afgebroken en verbouwd naar ontwerp van J.B. Simoens. De benedenkerk werd o.m. uitgebreid met vijf traveeën in classicistische stijl en de bouw van een vierkante, barokke westertoren. In 1770 volgde een nieuwe verbouwing van de kerk naar ontwerp van Judocus Steyt, met onder andere een verlenging van het koor en de aanbouw van een sacristie. In 1893 maakte J.B. (de) Bethune een ontwerp voor een volledig nieuwe kerk, die het te klein geworden bestaande bedehuis moest vervangen. Kort voor zijn dood vertrouwde (de) Bethune de plannen toe aan de Kortrijkse architect J. Carette onder wiens leiding de kerk in de periode 1900-1901 opgetrokken werd, aansluitend bij de architectuur van de Scheldegotiek. Naast de H. Brixius, patroonheilige van de parochie en aanbeden tegen rampen, werd destijds eveneens de H. Drogo vereerd. De kerk is naast parochiekerk tevens de grafkerk van de familie (de) Bethune. De decoratie en het meubilair van de kerk werden bijna volledig door de familie geschonken en de iconografie van beelden, glasramen, altaren, enz. werd door hen bepaald en uitgevoerd door de beste neogotische kunstateliers uit die periode en bleef tot nu bewaard.

De plattegrond ontvouwt: één midden en twee zijbeuken van vijf traveeën; transepten met armen van één travee en rechte sluiting; koor met vijfzijdige sluiting.

Rode baksteenbouw onder leien bedaking. Verankerde westelijke tuitgevel gemarkeerd door twee versneden steunberen. Bekronend arduinen kruis. Spitsboogvormig portaal onder pseudo-wimberg met hogels en kruisbloem, waarboven drie gedrukte spitsboogvensters. Tegen noordelijke zijbeuk, vijfzijdige doopkapel van 1912 geritmeerd door spitsboogvensters met dievenijzers. Zijgevels geritmeerd door verjongende steunberen waartussen spitsbogige drielichten op afzaat. Lichtbeuk met spitsbogige drielichten onder gekoppelde spitsboognissen. Aflijnende overhoekse muizentandfries. Tegen vijfzijdig koor en zijkoren grafkapellen (o.m. van de familie (de) Bethune) en calvariekruis. Ten noordoosten, ronde traptoren met ingesnoerd kegelvormig leien dak. Aflijnende spitsboogfries. Octogonale vieringstoren onder ingesnoerde spits met uurwerk ingeschreven in dakkapellen met wimberg. De overgang van de vierkante basis naar de octogonale bouwlaag wordt gevormd door een geleding met piramidale afschuiningen. Spitsbogige gekoppelde galmgaten.

Bepleisterd en nu beigegeschilderd interieur, geritmeerd door geprofileerde spitsbogige scheibogen op arduinen zuilen met achtzijdige sokkel en knoppenkapiteel. Schip overwelfd door houten spitstongewelven; smallere zijbeuken onder half spitstongewelf met houten trekbalken. Kruising voorzien van bakstenen kruisgewelf met arduinen ribben.

Mobilair. Neogotisch mobilair: hoofdaltaar van 1901 door Bressers-Blanchaert (Sint-Denijs-Westrem) geïnspireerd op Heilig-Sacramentsaltaar in Saint Jacqueskerk (Doornik) en altaar in de kerk van Geel-Bel, beide naar ontwerp van J.B. Bethune; altaar van Onze-Lieve-Vrouw van 1901 (linker zijkoor); zijaltaar ter ere van H. Brixius van Tours en H. Drogo van 1901 door Bressers-Blanchaert (Sint-Denijs-Westrem). Neogotische preekstoel van 1905 door Blanchaert (Sint-Denijs-Westrem) naar ontwerp van J.B. Bethune. Doopvont van 1910 uitgevoerd door J. Lelan-Declerck (Kortrijk) met neogotisch koperen deksel naar ontwerp van J.B. Bethune; twee neogotische biechtstoelen van 1910 door J. Lelan-Declerck (Kortrijk). Neogotische communiebank, koorgestoelte en stoelen van hoogkoor naar ontwerp van J. Boute (Kortrijk).Twee neogotische biechtstoelen van 1935 door M. Maes (Marke). Orgel geplaatst in 1937, afkomstig uit de kapel van de zusters van de H. Juliana te Brussel. Dienstaltaar van 1965 door "De Dry Swaenen" (Jabbeke).

Schilderijen: Kruisafneming, kopie van de Kruisafneming van P.P. Rubens van ca. 1800; O.-L.-Vrouw met kind schenkt aan H. Dominicus Guzman de rozenkrans van de heer de Tracy (Gent) van 1888; Triptiek van het H. Hart naar ontwerp van J.B. Bethune uitgevoerd door atelier Bressers-Blanchaert (Sint-Denijs-Westrem); polychromie van plafond en koorkolommen door L. Bressers (Gent) van 1931, grotendeels overschilderd in jaren 1950, met uitzondering van de twaalf apostelen en de polychromie van de colonetten; Icoon Onze-Lieve-Vrouw van Altijddurende Bijstand (1938); Icoon van de Nederdaling ter Helle (Xus in Limbo) als gedenkbord van de overledenen.

Beelden: Neogotisch gepolychromeerd beeld van de H. Drogo van ca. 1900. Houten gepolychromeerd beeld van St.-Jozef ca. 1901; gepolychromeerd beeld van Onze-Lieve-vrouw met kind op maansikkel (ontwerp 1888); beeld van de H. Antonius van Padua van 1901 (ontwerp 1888) allen naar ontwerp van J.B. Bethune, uitgevoerd door Bressers-Blanchaert (Sint-Denijs-Westrem). Calvariekruis naar ontwerp van J.B. Bethune, afkomstig uit de kerk van de gedurige aanbidding (Salazar) te Brussel. Beeld van de H. Agatha van 1901 door Bressers-Blanchaert (Sint-Denijs-Westrem). Kruisweg met XIV staties van Alouis Debeule (Gent).

Brandramen door J. Casier (Gent): drielicht in neogotische stijl met fragmenten uit het leven van O.-L.-Vrouw; zeven neogotische lancetvensters van 1907 met voorstellingen uit het leven van Jezus en Maria; rozet boven Brixiusaltaar van 1907 met tronende "Beau Dieu d'Amiens"; brandramen in het Brixiuskoor van 1908; H. Teresia, H. Maria, H. Jozef van 1910. Drielicht (linker zijbeuk) van 1962 door Olivier Ganton (Gent) met H. Jacobus, H. Johannes, H. Fransiscus.

ARCHIEF A.M.L.-BRUSSEL, plannenfonds K.C.M.L., provincie West-Vlaanderen, Kortrijk, Marke, Sint-Brixiuskerk.
DEBRABANDERE P., De neogotische bouwkunst in Kortrijk, in De Leiegouw, jg. 39, nr. 1, 1997, p. 57, 59.
DE KEYSER B. (o.l.v. J. DE NAYER en L. VERPOEST), De ingenieuze neogotiek. Techniek en kunst 1852-1925, Leuven, 1997.
De St.-Brixiuskerk van Marke - Kerk van de maand oktober 1999.
Neogotiek in het Kortrijkse, 11de neogotiekseminarie van het KADOC, Kortrijk, 30 september 1995.

Bron: WVL5

Auteurs: De Gunsch, Ann; De Leeuw, Sofie & Metdepenninghen, Catheline

Relaties

Geen afbeelding beschikbaar

maakt deel uit van Markekerkstraat

Markekerkstraat (Kortrijk)

Geen afbeelding beschikbaar

omvat Orgel parochiekerk Sint-Brixius

Marke (Kortrijk)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.