Watermolen Liermolen

inventaris bouwkundig erfgoed \ bouwkundig relict

Locatie

Provincie Vlaams-Brabant
Gemeente Grimbergen
Deelgemeente Grimbergen
Straat Vorststraat
Locatie Vorststraat 8, Grimbergen (Vlaams-Brabant)
Status Bewaard

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Adrescontrole Grimbergen (adrescontroles: 23-08-2007 - 23-08-2007).
  • Herinventarisatie Grimbergen (geografische herinventarisatie: 01-01-2001 - 31-12-2004).
  • Inventarisatie Grimbergen (geografische inventarisatie: 01-01-1975 - 31-12-1975).
Links

Juridische gevolgen

is vastgesteld als bouwkundig erfgoed Watermolen Liermolen

Deze vaststelling is geldig sinds 14-09-2009.

is beschermd als monument Watermolen Liermolen met afhankelijkheden

Deze bescherming is geldig sinds 09-07-1980.

is deel van de bescherming als stads- of dorpsgezicht, intrinsiek Maalbeekvallei

Deze bescherming is geldig sinds 09-07-1980.

Beschrijving

Voormalige watergraanmolen van de abdij van Grimbergen gelegen ten noorden van het dorpscentrum, op de noordelijke oever van de Maalbeek. Het woon- en molenhuis met aanpalende stal klimmen op tot de 17de eeuw, werden aangepast in de tweede helft van de 18de eeuw en in de loop van de 19de eeuw uitgebreid met hoevegebouwen. Heden een U-vormig geheel bestaande uit losse bestanddelen en een afgelegen bakhuis.

Opgenomen als beschermd monument binnen het beschermde dorpsgezicht "De Maalbeekvallei" (Ministerieel Besluit van 9 juli 1980).

Oorspronkelijk was de watermolen eigendom van de adellijke familie van Lier die hun heerlijkheid hadden in het gehucht Heyenbeek (Vaartstraat nummerr 25). Zij verkochten de molen in 1341 (J.B. Délestré) of 1342 (A. Wouters en C.L. Spillemaeckers) aan de abdij die er eigenaar van bleef tot het einde van de 18de eeuw toen de Fransen het goed confisqueerden en openbaar verkochten. In 1843 werd de familie d'Overschie eigenaar tot de jaren 1950. De molen werd bewoond tot 1971 en een jaar later door de gemeente aangekocht die er nu nog steeds eigenaar van is.

In het kaartboek van de abdij van 1699 weergegeven als een alleenstaand volume zonder bijgebouwen hoewel er in 1545 reeds sprake was van "des Godshuis watermolen … met een hoefke daarachter". Vanaf de Ferrariskaart (1771-1778) afgebeeld met een tweede vrijstaande constructie op de plaats van de huidige schuur. In 1910 kadastrale optekening van de paardenstal, in 1930 optekening van een varkensstal tegen de paardenstal en van een nieuwe schuur. In het begin van de 20ste eeuw (zie omvang stammen) legde de familie d'Overschie ten westen van het molenhof een kastanjedreef aan om hun kasteeldomein, circa 30 meter noordwaarts , met de watermolen te verbinden.

In 1977 vond een grondige restauratie in opdracht van de gemeente plaats die het huidig uitzicht bepaald. Sinds 1982 museaal gebruikt door het Museum voor de Oude Technieken in het teken van graanteelt (schuur), graan malen (molenhuis) en brood bakken (bakhuis). De voormalige koeienstal werd ingericht als cafetaria.

Heden gekasseid erf met resten van de gedeeltelijk ommuurde mestvaalt, waarrond drie vrijstaande gebouwen: ten zuiden het voormalige molenaars- en molenhuis met aanpalende stal; ten oosten de schuur en ten noorden de paarden- en varkensstallen. Ten noordoosten van het complex, in het achterliggende weiland, het bakhuis.

Parallel aan de Maalbeek gelegen molenaarshuis met aanpalend molenhuis en stal, opklimmend tot de 17de eeuw en aangepast in 1759 (zie gevelsteen beekkant) en 1762 (zie gevelsteen westelijke zijgevel). Langgerekt volume van vier + drie + drie traveeën en anderhalve bouwlaag onder licht geknikt Vlaamse pannen zadeldak gevat tussen aandaken, nok haaks op de straat. De twee meest oostelijke traveeën (woonhuis) dateren niet van de eerste bouwfase, gelet op het ontbreken van de natuurstenen onderbouw, de slechts gedeeltelijke hoekkettingen en de aanwezigheid van twee mozegaten: één aan de voorzijde in de breukstenen plint en één aan de achterzijde in het toegevoegde gedeelte. Verankerde baksteenbouw met gebruik van kalkzandsteen voor onder meer de plint, hoekkettingen, deur- en vensteromlijstingen. Oorspronkelijk gewitte erfgevel op een gepikte plint.

Erfgevel voorzien van zes getraliede en beluikte kloostervensters met uitspringend middenkalf waarboven mansardevensters aangepast tijdens de restauratie van 1977 (zie foto 1972). Centraal kwarthol geprofileerde rondboogdeur met negblokken onder rondboogdruiplijst op gestrekte uiteinden, schrijn- en hangwerk bleven bewaard. In het verlengde houten laadvenster met leien bebording onder ver uitstekend leien zadeldak; voorafgegaan door een houten balkon met recente ijzeren leuning. Ter hoogte van koeienstal twee vlak omlijste kwarthol geprofileerde steekboogdeuren.

Sterk gerestaureerde watergevel grotendeels opgetrokken uit breuksteen, met uitzondering van de twee meest oostelijke traveeën. De vlak omlijste steekboogdeur vergezeld van een dito venster werden zoals de jaarsteen aangeeft, in 1759 toegevoegd. Bij de restauratie in 1977 reconstrueerde men in het woonhuis de drie beluikte kruisvensters onder dubbele ontlastingsboog waarboven men drie dakkapellen met leien bebording onder een afgesnuit leien zadeldak met loden piron toevoegde; in de stal werd een modern venster aangebracht. Het houten waterrad werd in 1934 vervangen door een metalen exemplaar (zie datum in het beton [19]34).

Westelijke zijgevel met hoekkettingen, aan de erfzijde afgerond; aandak; vlechtingen in gesinterde baksteen en overhoeks top- en schouderstukken op geprofileerde consoles. Een groot steekbogig laadvenster met negblokken, oorspronkelijk beluikt en met een trapeziumvormige sluitsteen, werd in 1977 voorzien van een druiplijst. Erboven een totaal verweerde gevelsteen onder druiplijst waarop te lezen stond "ANNO/1762" (zie tekening Van Heusden).

Oostelijke zijgevel met gedeeltelijke hoekkettingen, vlechtingen, top- en schouderstukken, twee kelder- en twee topvensters met negblokken en een in 1977 toegevoegde steekboogdeur met dagkanten van hergebruikt materiaal.

Interieur. De kelder onder het woonhuis is bereikbaar via een trap in blauwe hardsteen en bestaat uit twee ruimten onder een tongewelf waarvan de eerste een waterput bevat. Woonkamer met drie kwarthol geprofileerde natuurstenen deuromlijstingen en een oorspronkelijke 17de-eeuwse barokke schouw opgebouwd uit zwartmarmeren schouwwangen waarop een zwart geschilderde houten geprofileerde schouwbalk.

De molenuitrusting die voor circa 75% bewaard was gebleven, werd in 1977 gerestaureerd en aangevuld waardoor de molen opnieuw maalvaardig werd.

Tweebeukige langsschuur van drie traveeën onder rood pannen zadeldak, nok haaks op de straat, aan weerszijden uitgebreid met lagere volumes onder lessenaarsdak, geregistreerd op het kadaster in 1930. Gerestaureerd in de 1977 waarbij men onder meer de rechthoekige openingen van het aanpalende karrenhuis aangepast heeft tot steekbogen.

Paarden- en varkensstal. Rechthoekig bakstenen volume met getoogde muuropeningen onder verspringende rode pannen zadeldaken, nok haaks op de straat, respectievelijk opgetrokken circa 1910 en circa 1930. De paardenstal heeft een laadvenster met leien bebording onder een afgesnuit leien zadeldak met loden piron van 1977.

Volledig gerenoveerd bakhuis uit het begin van de 20ste eeuw. Verankerde baksteenbouw op rechthoekige plattegrond onder een Vlaams pannen zadeldak, nok parallel aan de straat. Rechthoekige muuropeningen onder houten lateien. Herstelde oven.

  • Administratie Ruimtelijke Ordening, Huisvesting en Monumenten & Landschappen, Afdeling Ruimtelijke Ordening, Huisvesting en Monumentenzorg Vlaams-Brabant, Monumenten en Landschappen, beschermingsdossier: "de Maalbeekvallei" bij Ministerieel Besluit van 9 juli 1980.
  • Kadaster Vlaams-Brabant, mutatieschetsen Grimbergen: 1910/19 en 1930/24.
  • Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen. Inventaris van het cultuurbezit in België. Architectuur, deel 2n, Vlaams Brabant. Halle-Vilvoorde, Gent, 1977, p. 197-199.
  • DELESTRE, J.B., Uit het verleden van Grimbergen, bewerkte en geannoteerde uitgave onder leiding van H. DE SCHEPPER, deel II, Grimbergen, 1987, p. 69-76.
  • DUBOIS, D. en J. LEMERCIER, Grimbergen in oude prentkaarten, Zaltbommel, 1974, nummers 54 en 55.
  • VAN HEUSDEN M., La région nord de Bruxelles. Les caractères naturels et spirituels. Le paysage, Brussel, 1946, p. 39-41 en 52.

Bron: Van Damme M. met medewerking van Debacker I. & Boekstal P. 2005: Inventaris van het bouwkundig erfgoed, Provincie Vlaams-Brabant, Gemeente Grimbergen, Deelgemeenten Grimbergen, Beigem, Humbeek en Strombeek-Bever, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen VLB4, (onuitgegeven werkdocumenten).

Auteurs: Van Damme, Marjolijn

Datum tekst: 2005

Alle teksten

Relaties

Geen afbeelding beschikbaar

maakt deel uit van Vorststraat

Vorststraat (Grimbergen)

omvat Schaduwhazelaar bij Liermolen

Vorststraat 8 (Grimbergen)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.