Mortiersmolen met molenaarswoning

inventaris bouwkundig erfgoed \ bouwkundig relict

Locatie

Provincie West-Vlaanderen
Gemeente Zwevegem
Deelgemeente Zwevegem
Straat Twee Molensstraat
Locatie Twee Molensstraat 25, Zwevegem (West-Vlaanderen)
Status Bewaard

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Adrescontrole Zwevegem (adrescontroles: 15-02-2008 - 18-02-2008).
  • Inventarisatie Zwevegem (geografische inventarisatie: 01-04-2005 - 31-12-2005).
Links

Juridische gevolgen

is vastgesteld als bouwkundig erfgoed Mortiers Molen met molenaarswoning

Deze vaststelling is geldig sinds 14-09-2009.

omvat de bescherming als monument Windmolen Mortiersmolen
gelegen te Twee Molensstraat 25 (Zwevegem)

Deze bescherming is geldig sinds 04-04-1944.

Beknopte karakterisering

Beschrijving

Houten standaardmolen zogenaamd "Mortiers Molen". Beschermd als monument bij B.S.G. van 4 april 1944 en R.B. van 9 februari 1946.

Houten staakmolen met teerlingkot (gesloten voet) vermoedelijk opgetrokken op het einde van de 18de eeuw. De molen wordt voor het eerst afgebeeld op de Ferrariskaart (1770-1778) als "Moulin Stamkot". De oudste inscriptie in de molen is "1617 DEVOS", maar is waarschijnlijk afkomstig van een andere molen. Ander inscripties zijn: "1789" op de steenlijst en "VB/ MAELE/ 1826" op de steenbalk.

De molen die één van de laatste houten molens is met volledig verdekkerde wieken, werd in 1935 als één van de eerste molens in Vlaanderen, voorzien van dekkerwieken. De wieken werden verdekkerd om de weerstand ten opzicht van de wind te verminderen en zodoende meer energie uit de wind te halen. Het gebruik van zeilen wordt hierdoor ook overbodig. De verdekkering werd aangebracht op de bestaande Van Vynckeroeden. Na de Eerste Wereldoorlog bevindt de molen zich in slechte toestand waarbij onder meer de molenkast zinkt in haar hoekstijlen. In opdracht van Leon Leander Bekaert wordt de molen door Charles Soetens opnieuw in elkaar getrokken door het aanbrengen van ijzeren profielen en trekhaken. Bij de restauratie in 1990 worden deze herstellingen verwijderd en vervangen door verborgen trekstaven. In 1948 worden zware I-profielen op de berriebalken geplaatst. In datzelfde jaar breekt de buitenroede tijdens het draaien een stuk van de molenkap af. De gebroken Van Vynckeroede wordt vervangen door een nieuwe Verhaegheroede uit Ruddervoorde. In 1960 wordt de molen stilgelegd en raakt hij volledig in verval. Het molenhuis en de mechanische maalderij worden in 1962 afgebroken. In 1993-1994 wordt de molen volledig gerestaureerd en opnieuw maalvaardig gemaakt. De molenkap wordt vernieuwd en bedekt met donkere kunstleien. De dekkerwieken worden wegens hun industrieel-archeologische waarde behouden. Na de restauratie wordt de molen overgedragen aan de vzw Mortiers Molen. In 2000-2001 ondergaat de molen een nieuwe restauratiebeurt.

Standaardmolen op vier bakstenen teerlingen binnen een gesloten ondergedeelte of teerlingkot. Eén van de weinige driezoldermolens in West-Vlaanderen. Deze driezoldermolen is ontstaan door het ontdubbelen van de eerste (of onderste) zolder in een onderzolder met geringe hoogte en daarboven een meelzolder, waar de haverpletter hangt en waar de zakken graan en meel worden opgeslagen. De derde zolder is de steenzolder, waar de twee koppels stenen liggen.

Verticale beschieting op de voor- en linkerzijkant; de rechterzijkant is beslagen met zinken platen. Windveeg en gebroken kap bedekt met kunstleien. Verdekkerde Van Vynckeroeden; vlucht van circa 24 meter. Vangwiel met 56 kammen en kamwiel met 16 kammen; voorwiel met 44 kammen en kamwiel met 14 kammen.

Ten noorden van de molen, woning met schuur op L-vomige plattegrond. Molenaarswoning van circa 1935, zie oude prentbriefkaart. Bakstenen volume op nagenoeg vierkante plattegrond; plat dak. Lijstgevel vroeger bekroond door balusterbalustrade, zie oude prentbriefkaart. Enkelhuis van vier traveeën en twee bouwlagen; gecementeerde plint. Rechthoekige muuropeningen onder doorgetrokken latei; vernieuwd schrijnwerk. Doorgetrokken arduinen onderdorpels. Zijgevel met muurnisje bekroond door kruis. Gelijke achtergevel. Dwarse, lage langgestrekte schuur. Beschilderde verankerde baksteenbouw onder overkragend pannen zadeldak. Aangepaste muuropeningen.

  • Afdeling Ruimtelijke Ordening, Huisvesting en Monumentenzorg West-Vlaanderen, Cel Monumenten en Landschappen, archief W/00717.
  • BATAILLE J., DEMEULENAERE H., VROMAN S., DELOOF J., Onze molens nu en toen. Heestert, Moen, Otegem, Sint-Denijs en Zwevegem, Kortrijk, 1994, p. 13-22.
  • CORNILLY J., Monumentaal West-Vlaanderen. Beschermde monumenten en landschappen in de provincie West-Vlaanderen. Deel 1. Arrondissementen Ieper, Kortrijk, Roeselare, Tielt, Brugge, 2001, p. 242.
  • DENEWET L., Vijf goedgekeurde West-Vlaamse molenprojecten in 1999, in Mededelingenblad Werkgroep West-Vlaamse Molens, 15, 1999, p. 68-75.
  • DEVLIEGHER, L., De molens in West-Vlaanderen, in Kunstpatrimonium van West-Vlaanderen, deel 9, Tielt-Weesp, 1984, p. 430-431.
  • DEVYT, C., West-Vlaamse windmolens. Inventaris volgens de toestand op 1 januari 1965, Brugge, 1966, p. 122. Oud Sweveghem, Zwevegem, 1977, afbeelding 20.
  • VROMAN S., Mortiers molen te Zwevegem is weer maalvaardig, in Molenecho's, 23, 1995, p. 15-19.

Bron: De Gunsch A. & De Leeuw S. met medewerking van Callens T. 2006: Inventaris van het bouwkundig erfgoed, Provincie West-Vlaanderen, Gemeente Zwevegem, Deelgemeenten Zwevegem, Heestert, Moen, Otegem en Sint-Denijs, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen WVL26, (onuitgegeven werkdocumenten).

Auteurs: De Gunsch, Ann & De Leeuw, Sofie

Datum tekst: 2006

Relaties

Geen afbeelding beschikbaar

maakt deel uit van Zwevegem

Zwevegem (Zwevegem)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.