Watermolen Langerenmolen

inventaris bouwkundig erfgoed \ bouwkundig relict

Locatie

Provincie Limburg
Gemeente Maaseik
Deelgemeente Neeroeteren
Straat Grotlaan
Locatie Grotlaan 33A, Maaseik (Limburg)
Status Bewaard

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Adrescontrole Maaseik (adrescontroles: 12-06-2007 - 12-06-2007).
  • Inventarisatie Maaseik (geografische inventarisatie: 01-01-2005 - 31-12-2005).
  • Project beschermingsdatabank 2013-2016 (beschermingen: 01-01-2013 - 30-06-2016).
Links

Juridische gevolgen

is vastgesteld als bouwkundig erfgoed Watermolen Langerenmolen

Deze vaststelling is geldig sinds 01-02-2018.

is beschermd als monument Watermolen Langerenmolen

Deze bescherming is geldig sinds 21-01-1987.

is beschermd als stads- of dorpsgezicht, intrinsiek Watermolen Langerenmolen met omgeving

Deze bescherming is geldig sinds 21-01-1987.

Beschrijving

De zogenaamde 'Langerenmolen' werd in de 16de eeuw opgericht als volmolen, maar werd later omgebouwd tot oliemolen en graanmolen. De houten constructie van de molen getuigt van een zeldzaam geworden en streekgebonden fase in de technologische evolutie van de watermolenbouw in Limburg.

Historiek

In 1551 kreeg Guert van Meuwen, burger van Maaseik en gewezen schout van de prins-bisschop de toestemming om in Neeroeteren een volmolen te bouwen. De toestemming werd hem bij octrooi verleend door prins-bisschop Georges van Oostenrijk op 20 januari van dat jaar. Jaarlijks moest de molenaar een cijns van vijf Karolusgulden betalen aan de rentmeester te Stokkem. De oprichter bleef eigenaar tot na 1566.
In 1730 werd de molen gekocht door Jacob Thys, abt van de Sint-Jozefsbroeders te Achel voor 3400 gulden. Volgens een legende was de Langerenmolen op het eind van de 18de eeuw inderdaad eigendom van de abdij Van Achel. Omdat de paters wilden voorkomen dat de Fransen de molen tijdens de revolutie in beslag zouden nemen, lieten zij een verkoopsakte opmaken waardoor de molen formeel in het bezit zou komen van een zekere 'X'. Na de Franse Revolutie wilde deze laatste de molen echter niet aan de paters teruggeven. Als straf daarvoor zou 'X' een tijdlang moeten rondspoken in de molen.
De molen staat aangeduid op de Ferrariskaart (1771-77). Op deze kaart ligt hij volledig afgezonderd. Het gebied was op dat ogenblik namelijk nog onontgonnen en bestond uit de vochtige beemden van de vallei van de Bosbeek. De molen was met een weg verbonden met de huidige Schootsheidestraat. In 1792 kocht Lambert Pipers de molen voor 635 Carolinen of 8890 gulden. De molen staat op dezelfde wijze afgebeeld in de Atlas van de Buurtwegen (1845), al is er een aantal gebouwen bijgekomen ten noorden van de molen en een bakhuis ten oosten. De molen wordt op deze kaart de 'Pypermolen' genoemd, naar de toenmalige eigenaar Pipers. De bijgebouwen zijn ondertussen terug verdwenen.

Voor 1807 werd de molen omgevormd tot oliemolen. De Bestendige Deputatie van de provincie Limburg keurde op 14 juni 1848 de vastgestelde pegelhoogte van 0,600 meter goed. De toenmalige eigenaar was Jean Pipers-Lalieu.

In 1860 werd de molen herbouwd in steen en ingericht als graan- en oliemolen. Later werd het enkel een graanmolen.

In 1971 werd het gebouw ingericht als woonhuis. Van het houten onderslagrad blijft niets meer over. De houten wateras steekt nog door de muur, verscholen achter het struikgewas. Het binnenwerk is nog gedeeltelijk aanwezig, zoals het gietijeren spoorwiel.

Beschrijving

De Langerenmolen op de Bosbeek is een rechthoekig gebouw van één bouwlaag onder een mank zadeldak van mechanische pannen. Het bakstenen gebouw heeft waarschijnlijk gewijzigde muuropeningen. De zijgevels hebben aandaken en vlechtingen.

Op het moment van de bescherming was er nog een aantal waardevolle gedeelten aanwezig:

  • het sluiswerk: bestaande uit een houten sluisdeur met houten staart die op en neer bewoog via een hefboomsysteem en een houten maalgeul;
  • het waterrad: het betrof een houten rad dat via een eikenhouten as op een traditionele, houten buitenconstructie draaide. Het gebruik van dergelijke constructies kwam in andere streken niet of weinig voor;
  • ander roerend werk: enkel het gietijzeren putwiel, het spoorwiel met houten kammen en een gietijzeren conisch wiel bleven nog over. Binnenin draaide de grote as op een ijzeren lagering.

Inmiddels is het molenrad verdwenen.

Omgeving van de molen

De watermolensite is zeer oud. Niet enkel de molen met de voornamelijk houten molenuitrusting, maar ook de onmiddellijke omgeving en het molenhuis getuigen van een streekgebonden fase in de technologische evolutie van de watermolenbouw in Limburg.

De watermolen bevindt zich op de Bosbeek, plaatselijk ook de Molenbeek genoemd. De bedding van deze beek werd vermoedelijk tijdens de 13de-14de eeuw aangelegd om enkele watermolens te laten werken en de stadswallen van Maaseik van water te voorzien. De Langerenmolen wordt omgeven door enkele bospercelen. Langs de Bosbeek staat een enkele bomenrij.

  • Archief Onroerend Erfgoed Limburg, DL000322, Langerenstraat 28 : Langerenmolen (watermolen) (met houten sluiswerk, houten maalgoot, houten waterrad, houten as, houten constructie waar as op rust, roerend werk (3 raderen en staande as) in molen), beschermingsdossier (J. De Schepper, 1984).
  • GEYSKENS B., BATS H. & VAN DEN BROECK M. 2001: Ankerplaats ‘De Tösh, Langeren en Wurfeld’. Landschapsatlas, A70040, Agentschap Onroerend Erfgoed, Brussel.
  • SCHLUSMANS F. 2005: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Provincie Limburg, Arrondissement Maaseik, Kantons Bree - Maaseik, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 19N1, Brussel - Turnhout.

Bron: -

Alle teksten

Relaties

Geen afbeelding beschikbaar

maakt deel uit van Neeroeteren

Neeroeteren (Maaseik)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.