Stoktkapel

inventaris bouwkundig erfgoed \ bouwkundig relict

Locatie

Provincie West-Vlaanderen
Gemeente Tielt
Deelgemeente Tielt
Straat Oude Stationstraat
Locatie Oude Stationstraat zonder nummer, Tielt (West-Vlaanderen)
Status Bewaard

Administratieve gegevens

Gebeurtenissen
  • Adrescontrole Tielt (adrescontroles: 08-06-2007 - 08-06-2007).
  • Inventarisatie Tielt (geografische inventarisatie: 03-01-2006 - 31-12-2006).

Juridische gevolgen

is vastgesteld als bouwkundig erfgoed Stoktkapel

Deze vaststelling is geldig sinds 14-09-2009.

Beknopte karakterisering

Beschrijving

Oude Stationstraat z.nr. Stoktkapel, gelegen op een heuvel aan de zuidoostzijde van de straat, gebouwd in 1949 naar oorspronkelijk model daterend uit ca. het begin van de 17de eeuw.

Historiek.
Ca. 1242 sticht Willem van Bethune, heer van Meulebeke, samen met zijn vrouw Elizabeth van Roesbrugge en zijn zoon Gillis, ten westen van de heerlijkheid "Stoct-ten-Daele" een kapel, z.g. "Kapelle-ter-Meersch", afhankelijk van het "Goed ter Meersch" (cf. Abeelstraat nr. 1). Zij zijn tevens de stichters van de "kapelle van Hulswalle" (cf. Schuiferskapelle).
Ofschoon reeds vermeld in een kerkrekening van 1572 wordt de oprichting van de "Stoktkapel" volgens de legende in verband gebracht met een pestepidemie, waarbij een Spaanse edelman ca. 1603 de kapel laat oprichten omwille van zijn behouden terugkeer uit Tielt. Vermoedelijk wordt ze echter herbouwd na de godsdiensttroebelen (cf. z.nr.). In 1616, bij de opening van de eerste onderpastorie van de stad, verheft de Gentse bisschop François Van Der Burch de kapel op het Stokt tot een kapelanie, m.n. van het H. Kruis en aanvankelijk verbonden met de Sint-Pieterskerk. In 1738 wordt de kapel weergegeven op een kaart van de "Hoeberghtiende" in Tielt-buiten met de gronden behorend tot het hospitaal van Oudenaarde, gemaakt door landmeter Franciscus De Bal.
In de tweede helft van de 18de eeuw staat de Stoktkapel gekend als "Kapel-ter-Nood", waarin zich in die periode een miraculeus Mariabeeld bevindt dat nog tot ca. 1830 veel bedevaarders aantrekt.
In 1799 wordt het meubilair van de Stoktkapel aan dokter François Strack verkocht, een van de stromannen die ook het meubilair van de Sint-Pieterskerk voor rekening van de kerkfabriek opkoopt.
In 1804 wordt de kapel gesloten op bevel van burgemeester Joseph Mulle nadat er zonder autorisatie kerkdiensten in gehouden worden.
In 1897 wordt de Stoktkapel volledig gerestaureerd met financiële middelen van o.m. verffabrikant Arthur Robberecht-Laleman (cf. nr. 131A) en ijzergieter Désiré De Coster-Vandevelde (cf. Klijtenstraat). Zij laten een historische schets van het kapelletje opmaken door de toenmalige stadsarchivaris Désiré De Somviele en in een fles onder de tegels voor het altaar inmetselen.
In 1943 graaft men de oostzijde van de heuvel waarop de kapel staat af om een nieuw kantoorgebouw op te trekken voor de "SA Etablissements Textiles Emile Maes Fils" (cf. nrs. 136, 144).
In 1949 wordt de bouwvallige Stoktkapel afgebroken en naar oorspronkelijk model herbouwd. Op 11 september van dat jaar volgt de inwijding door pastoor-deken Josephus Destrooper. Tijdens de bouwwerkzaamheden komt de historische nota van De Somviele opnieuw aan het licht.

Beschrijving.
Exterieur. Kapel gelegen op de top van een beboomde heuvel. Toegang via rechte natuurstenen trap tussen bakstenen muurtjes met gefrijnde natuurstenen afdekstenen en voorzien van een buisleuning, die een hoog ijzeren hekken, geplaatst in de eerste helft van de 20ste eeuw, vervangt. In de treden zijn de data van de restauratie van de oudere kapel en van de heropbouw gebeiteld: "ANNO 1897" en "ANNO 1947".
Georiënteerde kapel op rechthoekig grondplan met klein driezijdig afgesloten koor onder lagere nok. Verankerde rode baksteenbouw onder leien zadeldak met houten dakoverstek; opengewerkt klokkentorentje met klokje onder leien spits. Verwerking van zandsteen voor o.m. hoekblokken, kraagstenen, console (beeldnis), geblokte deur- en vensteromlijstingen en druiplijstjes. Tudorboogvormige muuropeningen in zijgevels en dito deur met gedeeltelijke beglazing achter houten balusters. Erboven, rondboognis met beeld van O.-L.-Vrouw en Kind. Natuurstenen trap (drie treden).
Interieur. Eenbeukige kapel met gepleisterde en witgeschilderde binnenafwerking onder houten gewelf. Figuratieve glasramen met voorstelling van de legende van de Spaanse edelman die gespaard wordt van de pest die de stad teistert en vervolgens de kapel laat bouwen, met begeleidende teksten in banderol. Verwijderde schilderijen met o.m. taferelen uit het leven van Sint-Antonius.
Rood tegelvloertje met afgeronde natuurstenen trede als overgang naar het kleine koor. Gemetst altaar in bak- en natuursteen waarboven natuurstenen rondboognis onder gebogen kroonlijst met gestrekt uiteinde waarin voorheen een oud Mariabeeldje geplaatst is, thans naar verluidt bewaard in de O.-L.-Vrouwekerk.

ARCHIEF R-O WEST-VLAANDEREN - ONROEREND ERFGOED, Fotoarchief.
DEXIA-ARCHIEF, Prentkaartencollectie, Brussel.
HEEMKUNDIGE KRING DE ROEDE VAN TIELT, Fototheek.
BRYS J., Geschiedenis der O.L.Vrouwparochie te Tielt (1913-1963), s.l., s.d., p. 60-61.
DE GRYSE P., Tielt graag gezien, Aarsele-Kanegem-Schuiferskapelle-Tielt, Tielt, 2003, nrs. 127-128.
DE NEVE G.; TITECA L., Pastoor Rooryck jubileert, Tielt, 1976, p. 11-12.
Dit is West-Vlaanderen, deel 3, Brugge, 1962, p. 1850, 1855.
OSTYN R., Historische stedenatlas van België, Tielt, Brussel, 1993, p. 40, 82-83, 118-119.
Parkenpromenade, Proeven van kunst, onuitgegeven brochure Bezoekerscentrum Huis Mulle de Terschueren, Tielt, augustus 2006, s.p.
Ruim 750 jaar al siert een kapel de Waaiberg, in Het Volk, 26 september 1997.
Tielt - Open Monumentendag 2003, onuitgegeven tekst bij dia's, 2003.
VANDEPITTE P., Tielt. Speuren naar heden en verleden van Tielt, Aarsele, Kanegem en Schuiferskapelle, Tielt, 1985, p. 109.
VANDEPITTE P., Van Thielt tot Tielt, Tielt, 1975, nr. 36.
VERBRUGGE J., Kerken, kapellen, veldkapellen en devotiekruisen in Tielt, Tielt, s.d.

Bron: Callaert G. & Santy P. met medewerking van Boone B., Devooght K. & Moeykens S. 2007: Inventaris van het bouwkundig erfgoed, Provincie West-Vlaanderen, Gemeente Tielt, Deel I: Stad Tielt (straten A-R), Deel II: Stad Tielt (straten S-Z), Deelgemeenten Aarsele, Kanegem en Schuiferskapelle, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen WVL29, (onuitgegeven werkdocumenten).

Auteurs: Callaert, Gonda & Santy, Pieter

Relaties

maakt deel uit van Oude Stationstraat

Oude Stationstraat (Tielt)

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.