erfgoedobject

Onze-Lieve-Vrouwekapel van Wijnendale

bouwkundig element
ID: 87340   URI: https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/87340

Juridische gevolgen

Beschrijving

Bedevaartskapel en gedachteniskapel voor de familie Matthieu. Opgenomen in het dorpsgezicht van het Kasteel van Wijnendale met onmiddellijke omgeving en beschermd als monument, respectievelijk bij B.V.E. van 22/09/1982 en M.B. van 23/11/1998.

Kapel opgericht ter ere van Onze-Lieve-Vrouw van Wijnendale, een bedevaartsoord dat al in de 15de eeuw vermeld wordt. Een oorsprongslegende verhaalt over een Mariabeeldje in een oude eik dat bij het vellen van de boom naar de kerk van Torhout wordt overgebracht. Omdat het beeldje telkens opnieuw terugkeert naar de plaats van de eik, wordt er een kapel opgericht. Andere legendes vertellen dat de kapel zou gebouwd zijn op de plaats waar Maria van Bourgondië in 1482 van haar paard viel, of op de plaats waar twee kinderen werden vermoord door struikrovers, of dat de kapel reeds in de 12de eeuw werd gebouwd uit dank voor de ontdekking van een bron. Deze laatste legende brengt de kapel in verband met de iets verder op grondgebied Ichtegem gelegen Roopijpfontein (beschermd als monument bij M.B. van 23/11/1998).

De huidige kapel gaat terug op een kapel die reeds aangeduid is op de Ferrariskaart (1770-1778) en de Atlas der Buurtwegen (1846) (aanduiding van dit volume op een mutatieschets van 1857). Volgens een mutatieschets van het kadaster wordt de kapel ca. 1865 vergroot, dit in opdracht van de familie Matthieu, de eigenaars van het aanpalende kasteel van Wijnendale (zie negen arduinen gedenkplaten ter nagedachtenis van overleden kasteelbewoners). Het gesloten kapelgedeelte met apsis gaat wellicht verder terug in de tijd (zie bouwnaden en mutatieschetsen). Kastjes met ex-voto's getuigen van de eeuwenoude verering van het miraculeuze Onze-Lieve-Vrouwebeeldje. De kapel is in 2001 gerestaureerd.

Licht achterin gelegen kapel in groene omgeving, pad en stoep van bakstenen op hun kant. Houten bankjes voor gelovigen aan de voorzijde van de kapel.

Kapel op rechthoekige plattegrond, achteraan afgesloten door halfronde apsis, overstekend zadeldak (leien) met geknikte dakoverstek, roodbeschilderd windbord met kruisbekroning en gootlijst, apsis onder lessenaarsdak (Vlaamse pannen). Witgeschilderde baksteenbouw boven gepekte plint. Puntgevel (circa 1865) met rondboogportaal, aflijnende roodbeschilderde hoekpilasters en rondboogfries; rondboogdeur met dagkanten, strekken evenals die van de rondboogfries wit en rood beschilderd. Roodbeschilderde vleugeldeur, waaiervormig bovenlicht. Verspringende zijgevels met rechthoekige vensters.

Interieur. Witbepleisterde wanden, licht blauw geschilderd tongewelf met ijzeren trekstangen. Tussen publieke kapelgedeelte en het koor, smeedijzeren hekken met IHS-monogram. Koor: altaar met koepelvormig tabernakel met daarin het houten Onze-Lieve-Vrouwebeeldje, verband houdend met de hoger aangehaalde legende, geflankeerd door twee engelenfiguren (mogelijk afkomstig uit een kerk of klooster). Gemarmerde achtergrond, dito beschildering van de absis. Twee brandglasvensters met voorstelling van de 'Boodschap aan Maria' en de 'Geboorte van Christus'. Het publieke gedeelte telt vier brandglasvensters met opschriften in een banderol waarrond plantenmotieven: "HULP DER CHRISTENEN B.V.O.", "GENEZING DER KRANKEN B.V.O.", "MOEDER VAN GOEDEN RAAD" en "TROOSTERES DER BEDRUKTEN B.V.O.". Acht gedenkplaten in witte steen ter nagedachtenis aan overleden kasteelbewoners: "TER ZALIGE GEDACHTENIS VAN MIJNHEER JOSSE PIERRE MATHIEU OVERLEDEN IN HET SLOT VAN WIJNENDALE DEN 4 JUNY 1863 IN DEN OUDERDOM VAN 79 JAREN – GELIEFT EEN GEBED VOOR HEM TE WILLEN STORTEN" (enzovoort).

  • Archief Ruimtelijke Ordening West-Vlaanderen - Onroerend Erfgoed, W/01399, W/00544.
  • Kadaster West-Vlaanderen, 207: Mutatieschetsen, Torhout, 1857/22, 1865/62.
  • BRUNO, Torhout rond 1900, Torhout, 1985, p. 188-189.
  • CORNILLY J., Monumentaal West-Vlaanderen. Beschermde monumenten en landschappen in de provincie West-Vlaanderen. Deel III: Arrondissementen Brugge, Diksmuide, Oostende en Veurne, Brugge, 2005, p. 224.
  • HAELEWYN R., Slot en heerlijkheid van Wijnendale, Torhout, 1959.
  • MESTDAGH M., Torhout. De geschiedenis van een stad, Torhout, 2000, p. 177.
  • NAERT U., 'Hemelse Vrouwe van Wijnendale, dank voor alles', in Carolus Bonus, 20, 1998, p. 17-24.
  • VERLEYEN H., De Roopijp-fontein en haar omgeving aan het slot van Wijnendale, Torhout, s.d., p. 69-71.

Bron     : Vanneste P. met medewerking van Moeykens S. & Callens T. 2007: Inventaris van het bouwkundig erfgoed, Provincie West-Vlaanderen, Gemeente Torhout, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen WVL28, (onuitgegeven werkdocumenten).
Auteurs :  Vanneste, Pol
Datum  : 2007


Relaties

  • Is deel van
    Domein Kasteel van Wijnendale
    Oostendestraat 388, 390, 392, 394, 396 (Torhout)

  • Is deel van
    Fonteinpad
    Fonteinpad (Torhout)

Je kan deze pagina citeren als: Agentschap Onroerend Erfgoed 2019: Onze-Lieve-Vrouwekapel van Wijnendale [online] https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/87340 (Geraadpleegd op 19-09-2019)