erfgoedobject

Goed te Axpoele

bouwkundig element
ID: 90395   URI: https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/90395

Juridische gevolgen

  • is aangeduid als vastgesteld bouwkundig erfgoed Goed te Axpoele
    Deze vaststelling is geldig sinds 14-09-2009

Beschrijving

Aaltervoetweg nr. 7. Historische hoeve, z.g. "Goed te Axpoele", voormalige kasteelhoeve van de heerlijkheid Axpoele bij het kasteel van de heren van Axpoele, gesitueerd ten noorden van de hoeve. De heerlijkheid Axpoele, met foncier hier gevestigd, behoorde tot de roede van Tielt in de kasselrij Kortrijk.
Het toponiem Axpoele gaat zeker terug tot de 12de eeuw, wanneer deze als "Hackespul" (1137) wordt vernoemd n.a.v. de slag van Axpoele in 1128 tussen Diederik van de Elzas en Willem van Normandië. Hackespul is te interpreteren als moerasland (poel) in de vorm van een hak of bijl. In de omgeving zijn indertijd poelen aanwezig. Een akte van 1528 vermeldt Jan de Waele als pachter, eigenaar is Willem de Waele, heer van Axpoele. In de tweede helft van de 16de eeuw is jonkheer Heyndric vande Camere, heer van Axpoele en Hansbeke eigenaar van het goed.
Op de "Grenskaart tussen de kasselrijen Kortrijk en de Oudburg" van 1627, geschilderd door landmeter Lodewijk de Bersacques (met aanduiding "Acxpoel") te zien naast het Axpoelekasteel, beiden met omwalling. In 1658 volgt Albert Hubert de Guernoval zijn vader op als heer van Axpoele. Hij laat een leenboek opstellen (ongedateerd, maar in ieder geval van vóór zijn dood in 1668), waarin "Den heere van desen leenhove hout een leen ende manschip van synen hove van Axspoele voornomt ligghende binnen de prochie van Ruyslede groot in eerfven vier hondert roeden luttel min ofte meer gheleghen in diversche partyen, der steene partyen groot ontrent 28 roeden ligghende aende zuytzyde vande oostcautere van Axspoele". Hij leent dus zelf het foncier van zijn heerlijkheid, waaronder "de steene partije", vermoedelijk het stuk waar het (stenen) kasteel op staat. Het kasteel wordt een laatste maal vermeld ca. 1713 en wellicht afgebroken in de loop van de 18de eeuw.
Op een affiche uit 1759 van de verkoop van het "Goet van Axpoele" als volgt beschreven: "Alvooren het Fonsier-Goet van d'heerlykhede van Aixspoele, bestaende in eene wel bebauwde ende beplante hof-stede, groot onder lande, Bosch ende meersch daer mede gaende ontrent de 25 bunderen in pachte gebruikt door Pieter Verhelst … Item eenen Cooren wint-meulen en waeter-meulen, dienende om cooren te maelen ende olie te slagen, met het Meulen-huys, ovenbeur ende ontrent twaelf hondert Hoflandt ende Meersch daer mede gaende, 't saemen in pachte gebruyckt door Carel Bruneel … Item het water-meulen huyseken met den Boomgaert … Item ontrent de 36 bunderen vyvers ende bosschen, (…) in pachte gebruiykt bij d'Heer Jan de Roo ende Carel Bruneel ten 3 pand gr; 's jaers, wiens pacht expireert kers-avont 1759." In 1763 verwerft de familie de Preudhomme d'Hailly (eigenaars van het kasteel van Poeke) via een aankoop de heerlijkheid Axpoele. In het midden van de 18de eeuw wordt het park van het kasteel van Poeke, aangelegd met een stervormig drevenpatroon met uitzicht op de kerk van Ruiselede, de Poekemolen (cf. Poekestraat nr. 108) en het "Goed te Axpoele". Andere dreven bieden zicht op de kerkjes van Aalter, Lotenhulle en Poeke.
In 1839 komt het goed, samen met de wind- en de watermolen en de Eendekooihoeve (cf. nr. 9) in handen van de huidige eigenaars, de familie de Formanoir de la Cazerie.
Op het primitief kadasterplan (ca. 1830) en de Atlas der Buurtwegen (1842) zijn de omwallingen van het kasteel duidelijk herkenbaar. Op de Atlas staat "Tgoed te Axpoele", op de Vandermaelenkaart (ca. 1850) "Goed t' Axpoele". Het kadaster registreert in 1875 een uitbreiding van het woonhuis naar achteren. Op een kadasterkaart van 1880 is de achtvorm van de kasteelomwalling nog duidelijk te zien. Ca. 1890 worden de stallingen, gelegen ten zuiden van het erf, uitgebreid en ten westen van het erf twee nieuwe landgebouwen toegevoegd. Ca. 1929 wordt de woning aan de achterzijde andermaal uitgebreid, op de mutatieschets is nog het zuidelijke deel van de omwallingen getekend.

Hoeve met losse bestanddelen rond een begraasd erf. Het boerenhuis met oude kern, wellicht opklimmend tot de 18de eeuw en eventueel nog ouder, ligt ten noorden van het erf. Verankerde, witbeschilderde baksteen onder zadeldak (Vlaamse pannen) en boven een gepekte plint. Dubbelhuis met zeven traveeën, de twee linkse traveeën zijn later toegevoegd. Lage korfboogdeur, recentere rechthoekige vensters oorspronkelijk met luiken cf. duimen. In de achtergevel een opkamertravee. Zuidelijke zijgevel met vlechtingen en boven het kleine, rechthoekige venster een brede ontlastingsboog en dichtgemetselde oculus. Stoep aan de voorzijde met bakstenen klinkers, aan de achterzijde met cementtegels.
Dwarsschuur met wagenhuis en geïncorporeerde stalling in de zuidoosthoek van het erf. Verankerde baksteenbouw onder zadeldak (Vlaamse pannen), 19de-eeuws uitzicht.

KADASTERARCHIEF WEST-VLAANDEREN, 207: Mutatieschetsen, Ruiselede, 1875/11, 1890/5, 1929/16.
RIJKSARCHIEF BRUGGE, Gemeentearchief Ruiselede, nr. 5.
BRAET A., Ruiselede in moeilijke tijden (1550-1600). Sociaal-economische schets, in Oud Ruysselede. Heemkundig Tijdschrift Doomkerke, Kruiskerke, Ruiselede, jg. 18, nr. 3, 2001, p. 120.
BRAET M., De heerlijkheid Axpoele en haar heren en vrouwen, in Oud Ruysselede. Heemkundig Tijdschrift Doomkerke, Kruiskerke, Ruiselede, jg. 20, nr. 1, 2003, p. 31-40.
BRAET M., Rusleda 900 jaar. Een kroniek 1106-2006, in Oud Ruysselede. Heemkundig Tijdschrift Doomkerke, Kruiskerke, Ruiselede, jg. 23, nr. 4, 2006, p. 163-164.
DEGUFFROY G., DEPREDOMME J., Ruiseleedse plaatsnamen, in Oud Ruysselede. Heemkundig Tijdschrift Doomkerke, Kruiskerke, Ruiselede, jg. 10, nr. 4, 1993, p. 167.
DEMYTTENAERE A. en VAN CAENEGHEM R., De moord op Karel de Goede, Leuven, 1999.
DEPREDOMME J., Rond Axpoele en zijn kruis, in Oud Ruysselede. Heemkundig Tijdschrift Doomkerke, Kruiskerke, Ruiselede, jg. 8, nr. 3, 1991, p. 99-104.
DEPREDOMME J., Ruiseleedse gebouwen en plaatsnamen op de Grenskaart van 1627, in Oud Ruysselede. Heemkundig Tijdschrift Doomkerke, Kruiskerke, Ruiselede, jg. 2, nr. 2, 1985, p. 87-92.
HIMPE K., Historisch-Landschappelijke relictwaarden uit het kasteeldomein van Poeke: aandachtspunten voor een creatief parkbeheer, in Monumenten en Landschappen, jg. 10, nr. 4, 1991, p. 12.


Bron     : Van Vlaenderen P. & Vranckx M. 2008: Inventaris van het bouwkundig erfgoed, Provincie West-Vlaanderen, Gemeente Ruiselede, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen WVL39, (onuitgegeven werkdocumenten).
Auteurs :  Van Vlaenderen, Patricia, Vranckx, Martien


Relaties

Je kan deze pagina citeren als: Agentschap Onroerend Erfgoed 2019: Goed te Axpoele [online] https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/90395 (Geraadpleegd op 12-12-2019)