erfgoedobject

Oorlogsgedenkteken voor de slachtoffers van de Eerste en de Tweede Wereldoorlog

bouwkundig element
ID: 91182   URI: https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/91182

Juridische gevolgen

Beschrijving

Handzameplein z.nr. (ten oosten van het kerkkoor). Oorlogsgedenkteken voor de militaire en de burgerlijke slachtoffers van de Eerste en de Tweede Wereldoorlog, van Handzame en het gehucht "Edewalle".
Gedenksteen van blauwe hardsteen naar ontwerp van beeldhouwer L. Speisser (gesigneerd). Voorheen gelegen binnen een plantsoen met een laag, smeedijzeren hek. Oorspronkelijk tegen kerkmuur geplaatst en in de loop der jaren overwoekerd door begroeiing, sinds 1974 op huidige locatie.
Rechthoekige plint met afgeschuinde bovenzijde, waarop een gedenksteen met centraal een bronzen kruisbeeld in hoogreliƫf tegenover een uitgehouwen stralenbundel. Op plint bronzen stilleven van palmtak, helm en zwaard. Inscriptie op de gedenksteen: "1914-1918"/ namen/ "1940-1945"/ namen waaronder de vergulde naam van een weerstander. Op plint: "TER ZALIGER NAGEDACHTENIS VAN ONZER GESNEUVELDE SOLDATEN EN BURGERLIJKE SLACHTOFFERS", reliƫfletters tegen vergulde achtergrond.

Handzame, op een tiental kilometer van het westelijk front, wordt door Duitsers bezet vanaf 20 oktober 1914 tot 14 oktober 1918. Het dorp was een rustplaats voor de artillerie en het voetvolk, duizenden militairen werden er ingekwartierd. Er was een medische post, een begraafplaats (cf. Edewallestraat z.nr.), een vliegveld, een 'pionierspark', een munitiepark enz. De inwoners moesten zich onderwerpen aan allerlei controles, inleveringen en vrijheidsbeperkingen vanwege de Ortskommandant. Op 30 juli 1917, als voorbereiding van de derde Slag om Ieper, krijgt Handzame de eerste uit een hele rij zware beschietingen vanuit Elzendamme (Vleteren) te verduren. De gemeente wordt ontruimd en er wordt een bijkomende verdedigingsgordel, de nieuwe "Flandern-I-Stellung", vanaf Handzame naar Ledegem aangelegd. Die "Flandern-I-Stellung" en Handzame-dorp worden definitief door de geallieerden heroverd tijdens de tweede fase van het Eindoffensief (1918). Hierbij vallen tientallen burgerlijke en militaire doden uit Handzame. Eind oktober 1918 begint de definitieve terugkeer naar Handzame. De vele beschadigde of vernielde huizen worden hersteld en het oorlogstuig wordt opgeruimd.

INVENTARISATIE VAN RELICTEN UIT WO I IN DE WESTHOEK (Provincie West-Vlaanderen, "Oorlog en Vrede in de Westhoek", en Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, Afdeling Monumenten en Landschappen, 2002-2006).
JACOBS M., Zij, die vielen als helden... Inventaris van de oorlogsgedenktekens van de twee wereldoorlogen in West-Vlaanderen, Deel 2, Brugge, 1996, p. 113.


Bron     : Vanneste P., Baert S. & Creyf S., Inventaris van het bouwkundig erfgoed, Provincie West-Vlaanderen, Gemeente Kortemark, Deel I: Deelgemeente Kortemark en Handzame, Deel II: Deelgemeenten Werken en Zarren, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen WVL42, (onuitgegeven werkdocumenten).
Auteurs :  Baert, Sofie, Vanneste, Pol


Relaties

Je kan deze pagina citeren als: Agentschap Onroerend Erfgoed 2020: Oorlogsgedenkteken voor de slachtoffers van de Eerste en de Tweede Wereldoorlog [online] https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/91182 (Geraadpleegd op 08-08-2020)