erfgoedobject

Parochiekerk Sint-Martinus met kerkhof

bouwkundig element
ID
9337
URI
https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/9337

Juridische gevolgen

Beschrijving

De Sint-Martinuskerk, gelegen op de heuvelrug aan de hoek van de Eichem- en Lindenbergstraat, is een zaalkerkje dat in zijn huidige vorm tot de 14de-15de eeuw teruggaat en waaraan in de 18de eeuw een pseudotransept werd toegevoegd. Oorspronkelijk was het kerkje een kapel en stond evenals de kerk te Appelterre onder het patronaat van het Sint-Geertruikapittel van Nijvel. In het laatste kwart van de 18de eeuw werd op last van keizer Jozef II de bediening van de kerk toevertrouwd aan de pastoor van Appelterre.

De kerksite bevindt zich op een naar het noorden sterk afhellend terrein (Lindenbergstraat), is geheel ingebouwd in de bebouwing van de Eichem- en Lindenbergstraat en is bereikbaar via een smal straatje tussen woningen bij de hoek van beide straten. Deze configuratie alsook het toponiem, het patrocinium van Sint-Martinus en het feit dat de abdij van Nijvel er belangrijke gronden en rechten had wijzen op een vroegmiddeleeuwse oorsprong. Bovendien schijnt Eichem zeker tot 1289 een afzonderlijke heerlijkheid te zijn geweest.

De inkom wordt door twee, recent herstelde bakstenen pijlers met toegangshek gemarkeerd. Vóór de westgevel is een voetpad aangelegd met hergebruik van delen van een oude kerkvloer en fragmenten van grafstenen. Het kleine kerkhof bij de kerk wordt omringd door een recent herbouwd bakstenen muurtje met ezelsrugafdekking dat grenst aan de achtertuinen van de dorpsbebouwing.

De beuk telt twee traveeën, waarboven een met leien afgedekt vierzijdig westtorentje met achtzijdige ingesnoerde spits oprijst. De pseudotranseptarmen ten noorden en ten zuiden tellen slechts één travee; het lager reikend koor telt twee rechte traveeën en een driezijdige sluiting. Het geheel is een zand- en baksteenbouw op afgeschuinde zandsteenplint. De zadeldaken van de beuk, het pseudotransept en het koor zijn met asbestcementleien afgedekt (in 1999 zal deze dakbedekking met kunstleien worden vernieuwd). De verankerde westgevel met steunberen werd in 1963 geheel gecementeerd, op een doorlopende zandstenen waterlijst en inkom na. Deze laatste bestaat uit een rijk geprofileerde segmentboog en kielboogvormige waterlijst met kruisbloem, waarboven een puntboognisje met stenen Sint-Martinusbeeldje van 1963 prijkt. Het baksteenmetselwerk van de boven het koor uitstekende oostgevel van de beuk en van de gevel van de noordelijke pseudotranseptarm zijn afgewerkt met vlechtingen. Zoals de westgevel hebben het koor en de noordoostelijke hoek van de eindgevel van het schip bakstenen steunberen met twee versnijdingen, afgewisseld door zandstenen speklagen. De spitsboogramen van de beuk en het koor hebben zandstenen onderdorpels en hoekblokken, afgewisseld met baksteen. In de noord- en zuidgevel treft men sporen aan van dichtgemetselde recht gesloten zandstenen doorgangen. De pseudotranseptarmen zijn op de hoeken versterkt met in kettingverband geplaatste zandsteenblokken; elke gevel heeft een segmentboogvenster met vlakke zandstenen omlijsting. Op verschillende plaatsen vindt men aan het schip, pseudotransept en koor patronen in siermetselverband van geglazuurde bakstenen.

Het kerkje is overwelfd met een tongewelf met casementen op een doorlopende kroonlijst. De doorgang naar het koor is spitsbogig, de doorgangen naar de pseudotranseptarmen rondbogig. De rode bakstenen vloer in de kerk werd in 1942 vervangen door cementtegels. Opmerkelijk zijn op kleine koperplaatjes geschilderde laat-18de-eeuwse kruisweg en een volks ruiterbeeldje van Sint-Martinus, 20ste-eeuwse preekstoel en biechtstoelen en een hoofdaltaar (de twee zijaltaren, aan Onze-Lieve-Vrouw en Sint-Martinus gewijd, zijn verwijderd).


Bron     : Onroerend Erfgoed Oost-Vlaanderen, Digitaal Beschermingdossier DO002155, Sint-Martinuskerk en Hof te Eichem.
Auteurs :  Agentschap Onroerend Erfgoed
Datum  :

Aanvullende informatie

Achterin gelegen ommuurd kerkhof met bewaarde graftekens omheen de parochiekerk.

Het kerkhof van Eichem staat reeds ingetekend op de Ferrariskaart van 1771-1778. Toen was de kerk met kerkhof reeds achterin gelegen en stonden er aan de straat gebouwen. Dat wordt bevestigd door een figuratieve kaart uit 1786. Die situatie wijzigde niet meer tot vandaag.

Op het vergroende plattelandskerkhof bleven verspreid een aantal graftekens bewaard die de 19de en 20ste eeuw overspannen. Er bleven zowel kruisvormige stèles bewaard, een boomstamkruis en verschillende stèles in combinatie met zerken. Zowel hardsteen als kunststeen en zelfs kunststof werden gebruikt voor de graftekens die variëren van art deco tot modernisme. Opvallend is het grote aantal naoorlogse betonnen kruisen onder een luifel en de mozaïekgraven in diverse kleuren.

Het kerkhof werd bezocht in 2017.

  • Carte figurative du village d'Eychem et du hameau de Petit-Oultre, Jean-François Chaboceau, Algemeen Rijkarchief, Kaarten en plannen nr 86, 1786, schaal: 1:3579.
  • Kabinetskaart van de Oostenrijkse Nederlanden voor Zijn Koninklijke Hoogheid de Hertog Karel Alexander van Lotharingen, Jozef Jean François de Ferraris, Koninklijke Bibliotheek van België, uitgegeven in 1770-1778, schaal 1:11.520 herleid naar 1:25.000. (1771-1778).
Auteurs : Mertens, Joeri
Datum:

Relaties


Je kan deze pagina citeren als: Agentschap Onroerend Erfgoed 2021: Parochiekerk Sint-Martinus met kerkhof [online] https://id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/9337 (Geraadpleegd op )