Inventaris

Gutschoven, Mettekoven (Heers), Brustem, Groot-Gelmen (Sint-Truiden), Borgloon, Broekom, Gotem, Hendrieken, Hoepertingen, Rijkel, Voort (Tongeren-Borgloon)
Dit gebied is gelegen in Droog-Haspengouw op de zuidwest-rand van het massief van Borgloon. De centrale verbinding in dit gebied wordt gevormd door de Romeinse weg die van west naar oost loopt. De Herkebeek of Molenbeek, één van de bovenlopen van de Herk, doorkruist het gebied van zuid naar noord. De beek heeft hier een diep, asymmetrisch dal ingesneden. De omgeving van Voort vertoont het traditionele, open uitzicht van de Haspengouwse akkerbouwstreek. Voort is dan ook een klein landbouwdorp, gedomineerd door het kasteel en enkele grote landbouwbedrijven. Gotem is een kleine kern gelegen in dezelfde beekvallei, maar op enige afstand van de Romeinse weg. Het gehucht Helshoven ligt langs de Herk en kenmerkt zich door enkele grote hoeves en een kapel en kluis.

Brustem (Sint-Truiden), Bommershoven, Borgloon, Hendrieken, Hoepertingen, Piringen, Rijkel, Voort (Tongeren-Borgloon)
In de Romeinse periode werd er een uitgebreid wegennetwerk uitgebouwd om de steden met elkaar te verbinden en de agrarische gebieden te ontsluiten. Van dit netwerk bleven verschillende delen bewaard waaronder het vermoedelijke tracé van de voormalige Romeinse weg of heirbaan van Tongeren-Tienen-Cassel-Boulongne. Deze weg, ook Romeinse kassei of Oude kassei genoemd, is voor het grootste gedeelte nog als weg bruikbaar en is elders overgeleverd als perceelsgrens. Op kaart gezien vormt de Romeinse weg een zeer rechtlijnig traject van oost naar west. Het doorsnijdt verschillende heuvelruggen en -toppen waardoor het op vele plaatsen ingesneden is en een holle ligging kent met hoge bermen met houtkanten. Vanaf de weg zijn vele vergezichten naar de omgeving mogelijk.

Brustem-Dorp (Sint-Truiden)
Kleine rechthoekige kapel onder zadeldak (Vlaamse pannen). Gelegen op de hoek Dorpstraat-Pipelstraat vlakbij de hoeve "De Nieuwe Pipel". Witgekalkte baksteen op gepikte plint.

Brustem-Dorp 103-105 (Sint-Truiden)
De twee woningen situeren zich in de dorpskern van Brustem en zijn hier het enige gekende restant van vakwerkwoningbouw. Minstens sinds het midden van de 19de eeuw stond op deze plaats één woning. Deze woning werd circa 1879 verbouwd tot of vervangen door twee woningen. De achtertuin grenst aan de "Burggracht", de voormalige 8-vormige gracht rond de motte met 12de-eeuwse burchttoren en de voorburcht met kerk en kerkhof.

Brustem-Dorp 109 (Sint-Truiden)
Brede woning van één bouwlaag onder afgewolfd zadeldak, uit de 18de eeuw. Witgekalkt stijl- en regelwerk met lemen vullingen op een bakstenen, gepikte plint.

Brustem-Dorp 120 (Sint-Truiden)
Neoclassicistisch getint huis van twee bouwlagen onder zadeldak, daterend uit de eerste helft van de 19de eeuw. Baksteenbouw op gecementeerde plint; kalkstenen dorpels en hoekstenen.

Brustem-Dorp 154 (Sint-Truiden)
Hoeve met losse bestanddelen op L-vormige plattegrond, gelegen bij de Sint-Antoniuskapel. Boerenburgerhuis van twee bouwlagen onder zadeldak, uit de eerste helft van de 18de eeuw.

Brustem-Dorp 24-28 (Sint-Truiden)
Neo-Vlaams Renaissance kasteel met kasteelpark in landschappelijke stijl, naar ontwerp van Josse Schadde uit 1879. Bij het kasteel horen dienstgebouwen, mede naar ontwerp van Saintenoy.

Brustem-Dorp 24-28 (Sint-Truiden)
Kasteelpark (circa 26 ha) in landschappelijke stijl met riant karakter, van uitzonderlijke ontwerpkwaliteit, in een domein van feodale oorsprong met interessante ont­wikkeling; bestaande uit weilanden, parkbos, hoogstam­boomgaarden en een serpentinevijver; aangelegd in 1879-1884 samen met de bouw van het door Josse Schadde ontworpen neorenaissancekasteel, dat in 1938 brandschade kende en in een verarmde versie werd wederopgebouwd.

Burggracht (Sint-Truiden)
Gelegen binnen de voormalige slotgracht en omgeven door het kerkhof. Zaalkerk met voorstaande westtoren van 1649 met resten van de romaanse onderbouw. In 1769 werd de kerk, op de toren na herbouwd door de tiendenheffers, de abdij van Averbode en de abdij van Sint-Truiden. Het ontwerp wordt toegeschreven aan Grégoire Godissar, lekenbroeder in de abdij van Averbode.