Inventaris

As (As), Genk (Genk), Opglabbeek (Oudsbergen)
Tot begin 20ste eeuw was Waterschei een straatvormig gehucht ten noordoosten van Genk. In 1901 werd in het aangrenzende As de eerste steenkool van de Kempen aangeboord en in 1907 werd dan begonnen met de oprichting van de steenkolenmijn te Waterschei. Het landschap van heide, duinen en bossen op het Kempens Plateau werd er in de loop van de eeuw grondig gewijzigd. Niettemin vormt het grensgebied van beide gemeenten een aantrekkelijke omgeving met vele relicten van het industrieel-archeologisch mijnverleden en ook talrijke andere facetten van de cultuur- en natuurhistorie.

As, Niel-bij-As (As), Opoeteren (Maaseik), Opglabbeek (Oudsbergen)
De Bosbeekvallei is ingesneden in het Kempens plateau, plaatselijk tot 30m diep en is uitgesproken asymmetrisch. De Bosbeek kronkelt in vele meanders naar de Maas. In het alluvium rond de beek komen laagveengebieden voor. Het uitgesproken reliëf met bijhorende vochtgradiënt ligt aan de basis van een gediversifieerde begroeiing met oa. zegge, riet, graslanden, ruigtes, moerassen en broekbossen. In de hooi- en weilanden waren vele grachten aanwezig voor ontwatering en periodieke bevloeiing. In de vallei lagen diverse molens. Verder van de vallei verwijderd treft men in een meer open landschap weilanden aan en akkers op het plateau. Het gehucht De Houw heeft een langgerekte vorm en ligt in een zijdal van de Bosbeekvallei. In dit gehucht zijn nog vele bouwkundig waardevolle elementen aanwezig zoals hoeves, kapellen en kruisen.

Opoeteren (Maaseik), Gruitrode, Opglabbeek (Oudsbergen)
Nabij de grens tussen Gruitrode en Opglabbeek strekt zich een langgerekte duinengordel uit, die ooit als nagenoeg enige element de weidse openheid van het stuivende heidelandschap onderbrak. Het is één van de grootste duinencomplexen van de Limburgse Kempen, 5 à 6 km lang en 500 m breed. De duinen ontstonden wellicht in de middeleeuwen als gevolg van verwaaiing na overexploitatie en onoordeelkundige ontginning tot akkers van de zuidwestelijke heidegebieden. Centraal door het gebied loopt een dreef, de Geuzenbaan genoemd. Hier trok Willem van Oranje omstreeks 1568 met zijn leger voorbij, om de ridders van de Duitse Orde in de Commanderij van Gruitrode te mijden. Langs de weg staat de zogenaamde Boskapel, toegewijd aan Onze-Lieve-Vrouw van Rust. Verspreid aan de randen liggen landbouwpercelen, waarvan sommige kleinschalig met houtkanten of bomenrijen (bijvoorbeeld De Riet, Opoeteren).

Bergerweg (Oudsbergen)
Kleine rechthoekige kapel onder zadeldak, uit eind 19de eeuw.

Bergerweg 16 (Oudsbergen)
Langgestrekte hoeve met gaaf bewaard 19de-eeuws uitzicht, doch oudere kern.

Bergerweg 21 (Oudsbergen)
Langgestrekte hoeve, uit de tweede helft van de 19de eeuw, met verschillende latere aanpassingen.

Broekstraat (Oudsbergen)
Gecementeerde en witgeschilderde kapel van baksteen op rechthoekige plattegrond, onder zadeldak, daterend uit eind 19de eeuw.

Centrumstraat 3 (Oudsbergen)
Hoekhuis van twee traveeën en een bouwlaag onder zadeldak, uit de 19de eeuw.

Elf-Septemberlaan, Weg naar Opoeteren (Oudsbergen)
Op de hoek van de Weg naar Opoeteren en de Elf-Septemberlaan staat een gedenkteken, geflankeerd door twee vredesbomen, met name twee zilverlindes (Tilia tomentosa).

Gildenstraat 1 (Oudsbergen)
Pastorie der norbertijnen, thans gemeentehuis, omgeven door een tuin met resten van de vroegere omgrachting. De pastorie wordt toegeschreven aan Grégoire Godissar, lekenbroeder van de Abdij van Averbode. Alleenstaand classicistisch herenhuis van het dubbelhuistype, vijf traveeën en twee bouwlagen onder gebogen schilddak, uit de 18de eeuw.