Inventaris

Paal (Beringen), Lummen, Meldert (Lummen)
Tussen Paal (Beringen) en Meldert (Lummen) ligt de brede middenloop van de Zwarte Beek. De vallei wordt hier eerst zeer breed om stroomafwaarts opnieuw smaller te worden, afhankelijk van de ruimte die de ijzersterke Diestiaan-zandsteenheuvels de beek laten. Hier liggen immers de eerste getuigenheuvels, als uitlopers van het Hageland. Op het interfluvium tussen Zwarte Beek en Gestel-Geeneikenbeek staat de bebouwing van het straatgehucht Gestelse Heide. Het vertoont een typisch nederzettingspatroon van akkertjes op de hoger gelegen gronden, via graasweiden naar de hooilanden in de lager gelegen delen. In het akkercomplex zijn nog talrijke landschapselementen aanwezig (haagkanten, knotbomen, hoog opgaande eiken, holle wegjes). In de vallei waren vloeiweiden gelegen. Opvallend is het opstrekkend patroon van de oude paden en wegen die naar de vallei leiden.

Wolfstraat (Beringen), Beringenbaan (Diest), Geeneindestraat, Langeheidestraat, Paalstraat, Venusbergstraat (Lummen)
De Venusberg is een Diestiaan getuigenheuvel die in het landschap uitsteekt boven de vallei van de Zwarte Beek (Demerbekken). De archeologische site is vooral gekend door oppervlakteprospecties die vondsten opleverden uit de steentijd (paleolithicum, mesolithicum en neolithicum).

Schaffen (Diest), Halen, Zelem (Halen), Lummen, Meldert (Lummen)
De benedenloop van de Zwarte Beek vloeit vanaf Meldert (Lummen) in zuidwestelijke richting, om voorbij Zelem (Halen) op te gaan in de vallei van de Demer. De beek kronkelt hier tussen steeds hogere getuigenheuvels. De Zwarte Beek is nog één van de zeldzame waterlopen die haar natuurlijke meandering behouden heeft. Behalve de heuvelruggen komt ten zuiden van de vallei een aantal depressies voor: de Goren, Gorenbroek, Lange Beemden, Bakelbroek, de Leunen en het Rotbroek. Rond het straatdorp Zelem is het landschap aantrekkelijk en gevarieerd met gave vergezichten over de vallei en landschappelijk waardevolle elementen zoals holle wegen, bomenrijen en houtkanten.

Halen (Halen), Donk, Herk-de-Stad (Herk-de-Stad)
Tussen Herk-de-Stad (Spekbrug) en de Demer ten noorden van Halen ligt het 18de-eeuwse afleidingskanaal van de Herk. Het afleidingskanaal was deel van de oplossing die de centrale overheid rond 1760 bedacht om aan de veelvuldige overstromingen in de depressie van Halen-Schulen het hoofd te bieden.

Hasselt, Spalbeek (Hasselt), Berbroek, Schulen (Herk-de-Stad), Lummen (Lummen)
De Demer is al vroeg gekanaliseerd en ingedijkt om overstromingen tegen te gaan en in functie van het transport. De Demervallei is een moerassig gebied met broekbossen, vochtige weilanden op de iets hogere delen, en grote zones met populierenaanplantingen. Op de rivier liggen meerdere historische waterradmolens. In heel het gebied zijn op de perceelsgrenzen nog veel relicten van houtwallen, al dan niet met knoteiken, in het landschap bewaard. De bewoning en de akkercomplexen concentreren zich op deze stuifzandgronden en zandleemgronden. Naast schaarse leembouw, zijn (deels versteende) hoeven in vakwerk nog in ruime mate aanwezig. In de Demervallei liggen meerdere kasteeldomeinen die teruggaan op een motte of donjon zoals de waterburchten 't Looi en de Burg. De omringende parken en tuinen worden gekenmerkt door een bijzondere aanleg en zijn van groot belang op vlak van tuinarchitectuur.

Donk, Herk-de-Stad, Schulen (Herk-de-Stad), Linkhout (Lummen)
De archeologische zone omvat een deel van de Demervallei met de hierin gelegen donken waarop vondsten van het paleolithicum tot en met de middeleeuwen werden aangetroffen.

Schulen (Herk-de-Stad)
De site is de locatie van de vroegere kerk van Donk die voor het eerst vermeld werd in 741/2 als ‘Dungo’.

Bergstraat 14 (Lummen)
Hoeve, uit de 19de eeuw, met ordonnantie: woonhuis-dwarsschuur-stal.

Beukeboomstraat 48 (Lummen)
Kapel gelegen op de Willekensberg, gebouwd in 1640-1641 en uitgebreid in 1742 en 1744. Witgekalkt bakstenen gebouw met verwerking van mergelsteen, voorzien van een kluizenaarskamer. De kapel is omringd door een historisch een bosparkje, met onder andere een bruine beuk, centraal op een terp ingeplant.

Blanklaarstraat 46 (Lummen)
Kleine woning van drie traveeën, uit de 2de helft van de 19de eeuw.