Inventaris

Colijnstraat 1 (Kruisem)
Eclectische vrijstaande woning op het platteland, gebouwd als directeurswoning in 1897 bij de steenbakkerij en pannenbakkerij van het kasteel met voornamelijk neogotische stijlkenmerken. Lindendreef en hagen van meidoorn en rode beuk. Boomgaard en sporen van kleiwinning in achterliggend weiland.

Dorpsstraat 6 (Kruisem)
Woonhuis van zeven traveeën en één bouwlaag onder zadeldak met oude kern, aangepast in de eerst helft van de 19de eeuw; aansluitend bijgebouw van vier traveeën onder lager zadeldak, met oude kern; verder voormalige schuur, begin 19de eeuw reeds brouwerij en vrijstaand wagenhuis.

Fonteinstraat 4 (Kruisem)
Brouwerij Tsjoen, opgericht in de 19de eeuw, in 1896 uitgebreid tot stoombrouwerij en stopgezet in 1964. Heden gerenoveerde gebouwen met bakstenen brouwershuis, vier traveeën en twee bouwlagen onder schilddak.

Herlegemstraat 18 (Kruisem)
Hoeve gelegen ten westen van het kasteel, met aangepaste 18de-eeuwse gebouwen, onder meer 1767 gedateerde schuur, en nieuwe bedrijfsgebouwen. Ten zuiden, bij de Zaubeek, behouden bakstenen gebouw van watermolen, reeds vermeld in de 14de eeuw, vernieuwd in 1768.

Hoogboeregemstraat 3 (Kruisem)
Zeer landelijk gelegen complex van circa 1875 met achterin gelegen woonhuis en in L-vorm aan de straat ingeplante brouwerijgebouwen met vierkante schoorsteen ten noorden. Fraai ijzeren toegangshek aan vierkante gemetste pijlers tussen lage gebogen muurtjes ten oosten aan de straat.

Hoogstraat 43 (Kruisem)
Het hoevecomplex met brouwerswoning uit de 19de eeuw en centrale notelaar getuigt van de agrarisch gebonden kleinschalige nijverheid in de gemeente Kruishoutem.

Houtavestraat 1 (Kruisem)
Gesloten hoeve met vierkante aanleg en gewitte gebouwen omheen verhard erf met mestvaalt, ingeplant ten westen van de straat met private weg in het oosten. Toegang via doorrit in zuidvleugel. Boerenhuis van zeven traveeën en anderhalve bouwlaag onder schilddak, met kern uit de eerste helft van de 19de eeuw.

Huisepontweg (Kruisem)
De staakmolen met open voet, genaamd Westmolen werd in 1981-1987 heropgericht en gerestaureerd in Kruisem, in de deelgemeente Wannegem-Lede. De Westmolen, afkomstig uit Houtave, klimt op tot 1737, en staat nu op een hoge molenberg op een heuvelrug, grotendeels omringd door een wijds landschap. De molen kreeg ook de naam van Schietsjampettermolen na een incident in 1981. Andere alternatieve namen zijn 'Grote Molen' of 'molen van Wannegem', de naam van de molen die oorspronkelijk op dezelfde locatie in Wannegem stond.

Kallestraat, Keitelstraat, Kloosterstraat, Molenstraat, Wannegemstraat (Kruisem)
Molenlandschap van de Huisekoutermolen op de heuvelkam tussen Leie en Schelde.

Kallestraat 2 (Kruisem)
Complex met stapelruimte, zwingelkot en rootbakken met hoge schoorsteen daterend van 1930.