Gebeurtenis

Inventarisatie bunkers Nordabschnitt

thematische inventarisatie
ID: 1256   URI: https://id.erfgoed.net/gebeurtenissen/1256

Beschrijving

De inventarisatie van de bunkers van de 'Nordabschnitt' kadert in het beleidsthema rond het erfgoed van de Eerste Wereldoorlog. Op een systematische manier tracht het agentschap Onroerend Erfgoed sinds 2002 het erfgoed van de Eerste Wereldoorlog te inventariseren en op te nemen in de Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed. Bunkers en bunkerlinies vormen een belangrijk onderdeel van dit oorlogserfgoed. Hierbij wordt getracht alle bunkers van de Westhoek, het Duitse hinterland, de 'Hollandstellung', de 'Westabschnitt', de 'Südabschnitt', de 'Nordabschnitt' en de 'Turnhoutkanalstellung' in opeenvolgende projecten te inventariseren. De resultaten van deze inventarisatie kunnen door de diverse overheden gebruikt worden als beleidsinstrument, op basis waarvan onder meer overgegaan wordt tot de bescherming van de meest waardevolle elementen van dit patrimonium.

De thematische inventarisatie van de bunkers van de 'Nordabschnitt' door het agentschap Onroerend Erfgoed vond plaats tijdens de winter en voorjaar van 2017/2018. Als basis voor deze inventarisatie werd gebruik gemaakt van een inventarisatie, die door de Universiteit Gent werd uitgevoerd in de periode 2011-2012 in opdracht van de Provincie Antwerpen (het zogenaamde 'Zimmermann-project'). Tegelijk werd ook gebruik gemaakt van de gegevens van Jean Rijlant, die op basis van inventarisaties uit de jaren 1920-1930 door het Belgisch leger 525 toen nog bewaarde bunkers wist te lokaliseren. Op basis van deze studies en aan de hand van bijkomend historisch onderzoek en veldwerk werd het bouwkundig geheel 'Nordabschnitt' beschreven en ingetekend.

Aan de hand van plaatsbezoeken werden de bunkers individueel beschreven en typologisch ingedeeld. Deze individuele beschrijvingen zijn gelinkt aan het bouwkundig geheel 'Nordabschnitt'. Omdat bunkers zich niet zo gemakkelijk laten vinden, bijvoorbeeld omwille van ondergrondse ligging, begroeiing of omdat er rond de bunker werd gebouwd, is het mogelijk dat er ook in de toekomst nog individuele bunkers in de wetenschappelijke inventaris worden toegevoegd. Eind augustus 2018 waren er 328 bunkers van de 'Nordabschnitt' opgenomen in de Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed.

Het bouwkundig geheel 'Nordabschnitt' betreft een Duitse bunkerlinie, bestaande uit een geheel aan draadhindernissen, loopgraven en bunkers, die volgens een strategisch plan werden aangelegd in de jaren 1916-1918. Het zijn Duitse militaire verdedigingswerken die werden opgetrokken, als onderdeel van de 'Stellung Antwerpen', in een poging om de 'Kaiserliche Festung Antwerpen' met zijn strategische belangrijke haven te kunnen beschermen, en om een eventuele geallieerde aanval vanuit het neutrale Nederland te kunnen opvangen. De 'Nordabschnitt' getuigt met andere woorden van de strategische visie van de Duitse bezetter tijdens de Eerste Wereldoorlog. De inplanting, samenhang tussen de bunkers onderling en met andere verdedigingswerken (bijvoorbeeld loopgraven) en de typologie van de individuele bunkers vormen de historische waarde van de bunkerlinie. De solitair bewaarde bunkers genereren de historische waarde van de Duitse bunkerlinie als geheel. Bijgevolg heeft elk bewaarde bunker op zich historische waarde. De bunkers zijn gebouwd volgens een specifieke bunkertypologie die was uitgewerkt door de 'Kaiserliche Fortifikation Antwerpen'. Bijgevolg kan er ook een architecturale waarde worden toegeschreven aan dit oorlogserfgoed. Op sommige plaatsen, vooral onder bos, zijn ook nog waardevolle landschappelijke restanten, in casu loopgraven bewaard. In samenhang met de bunkers verhogen zij de erfgoedwaarde van de bunkerlinie als geheel. Door het aanwezige bodemarchief, dat op vele plaatsen bewaard is, kan er ook een archeologische waarde worden toegeschreven aan de bunkerlinie.

Als materiële getuigen van de 'Grooten Oorlog', die Vlaanderen jarenlang in zijn greep hield en het leven van ontelbaar veel mensen ingrijpend tekende of volledig verwoestte, heeft dit oorlogserfgoed ook een belangrijke culturele waarde. De herinnering aan de Eerste Wereldoorlog kent nog steeds een breed maatschappelijk en internationaal draagvlak.

Bron     : -
Auteurs :  Decoodt, Hannelore
Datum  : 2018


Bekijk gerelateerde erfgoedobjecten

Baron Paul Kronackerdreef zonder nummer, Georges Spelierlaan zonder nummer, Kalmthoutsesteenweg zonder nummer, Oude Galgenstraat zonder nummer (Kapellen)
Het Mastenbos in Kapellen bevat talrijke militaire sporen uit de Eerste en Tweede Wereldoorlog, waaronder bunkers en loopgraven.


Brasschaat (Brasschaat), Kapellen (Kapellen), Schoten (Schoten), Hoevenen, Stabroek (Stabroek)
Duitse stelling uit de Eerste Wereldoorlog, die werd aangelegd als onderdeel van de 'Stellung Antwerpen'. De stelling is meer bepaald ten noordoosten van Antwerpen aangelegd, tussen de Schelde stroomafwaarts en het kanaal Schoten-Turnhout-Dessel. De stelling werd opgetrokken aan de hand van loopgraven, draadversperringen, mitrailleursopstellingen en bunkers. Verder weg van de stelling waren ook nog artilleriestellingen en commandoposten voorzien.


Heidestraat-Zuid zonder nummer (Kapellen)
Duitse bunker, tijdens de Eerste Wereldoorlog opgetrokken als onderdeel van de 'Nordabschnitt'.