Inventaris van het Varend Erfgoed

De wetenschappelijke inventaris

De Inventaris van het Varend Erfgoed geeft een overzicht van de vaartuigen met erfgoedwaarde die zowel op de wal als in het water in Vlaanderen bewaard zijn.

Het agentschap Onroerend Erfgoed startte de inventarisatie in 2007 en 2008 met twee thematische deelinventarissen over houten vissersvaartuigen en scherpe zeiljachten. Tussen 2010 en 2013 werden systematisch vrijwel alle havens, kanalen en rivieren in Vlaanderen bezocht. Er werd een selectie gemaakt van de gevonden vaartuigen op basis van de historische, sociaal-culturele, wetenschappelijke en industrieel-archeologische waarden. Daarnaast worden enkele bijkomende criteria gebruikt voor de selectie, met name de gaafheid en fysische toestand. Met gaafheid wordt de integriteit en typologische conformiteit van het vaartuig met zijn oorspronkelijke staat bedoeld. Ingrijpende verbouwingen en renovaties kunnen ernstige afbreuk doen aan de erfgoedwaarde van het object en dus de opname van het vaartuig in de inventaris verhinderen. De fysische toestand op zich is geen essentieel criterium voor opname in de inventaris, maar het vaartuig moet wel nog als erfgoed herkenbaar zijn en een toekomst hebben.

Veel historische types van vaartuigen zijn al lang verdwenen, maar van andere categorieën van vaartuigen die de laatste anderhalve eeuw rondvoeren zijn er nog exemplaren bewaard. Alle soorten vaartuigen, gaande van statige zeegaande jachten tot de werkpaarden van de binnenvaart, komen in de inventaris aan bod. Er zijn vaartuigen geïnventariseerd daterend vanaf de late 19de eeuw tot ongeveer 1970. Voor elk item wordt getracht aan de hand van foto’s, een eventueel plaatsbezoek, literatuur- en archiefonderzoek de belangrijkste gegevens weer te geven over de geschiedenis, aandrijving, afmetingen en bouw van het vaartuig. De huidige eigenaar van het vaartuig wordt behoudens enkele uitzonderingen niet weergegeven om de privacy van de eigenaars niet te schenden.

Er kan in de Inventaris van Varend Erfgoed worden gezocht op type, functie, datering, materiaal en aandrijving.

Vaartuigen zijn uiteraard roerend, wat wil zeggen dat de aanduiding van de ligplaats slechts indicatief gegeven wordt. Een schip kan steeds op tocht zijn of van ligplaats wijzigen. Het is ook mogelijk dat een vaartuig tijdens de inventarisatiecampagne niet werd ontdekt omdat het niet op zijn ligplaats lag. De databank zal daarom in de komende jaren regelmatig worden aangevuld met geactualiseerde en bijkomende onderzoeksresultaten.

De vastgestelde inventaris

Op 16 juni 2017 stelde de minister bevoegd voor varend erfgoed met een ministerieel besluit de inventaris van het varend erfgoed vast. Hiermee bevestigt de minister dat de vaartuigen op de vastgestelde lijst erfgoedwaarde bezitten en voldoende goed bewaard zijn. Er zijn geen rechtsgevolgen voor de eigenaar, beheerder of overheid verbonden aan de opname in de vastgestelde inventaris. De vaststelling is geen bescherming als varend erfgoed.

Het varenderfgoeddecreet voorziet dat overheden en verenigingen bepaalde voordelen aan het statuut van vastgesteld varend erfgoed kunnen toekennen. Volgende (gedeeltelijke) vrijstellingen worden verleend:

  • de Vlaamse Waterweg geeft een korting op het concessierecht voor woonboten die als “historisch erfgoed” in aanmerking komen (vermindering van 30%);
  • zowel de Haven van Antwerpen als de Haven van Gent stellen het vastgesteld varend erfgoed vrij van havenrechten.

Mogelijk kennen ook andere bevoegde instanties bepaalde vrijstellingen, voordelen of kortingen toe aan varend erfgoed opgenomen in de vastgestelde inventaris of aan beschermd varend erfgoed. Vraag dit dus steeds na. Van zodra wij van een beheerder vernemen dat bepaalde voordelen worden toegekend, nemen we dit op deze webpagina op. Beheerders die bepaalde vrijstellingen verlenen, kunnen dit aan het agentschap laten weten via info@onroerenderfgoed.be.

Eigenaars en beheerders mogen terecht trots zijn op het varend erfgoed waarvoor zij zorg dragen. Daarom ontwikkelde de Vlaamse overheid een wimpel voor de vaartuigen op de vastgestelde inventaris van het varend erfgoed. Ontvangt u graag een wimpel om aan het vaartuig uit te hangen (bijvoorbeeld bij evenementen), dan bezorgen wij u op eenvoudig verzoek gratis een exemplaar. Mail daarvoor de naam van het vaartuig en het postadres waarop u de wimpel zou willen ontvangen, naar bestellingen@onroerenderfgoed.be.

Mocht u vragen, bijkomende informatie of opmerkingen hebben over de inventaris van het varend erfgoed, dan kunt u ons via het contactformulier bereiken.

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.