Persoon

Schellekens, Jozef

ID: 4348   URI: https://id.erfgoed.net/personen/4348

Beschrijving

Jozef Schellekens (Turnhout, 15 mei 1909 – 13 juli 1963) was een architect van het modernisme. Zijn stijl was niet radicaal, maar eerder regionaal gezind. Vanaf 1937 werd hij benoemd tot provinciaal architect voor het arrondissement Turnhout.

Levensloop

Als kind ging hij in Turnhout naar de Sint-Jan-Berchmansschool en volgde lessen aan de tekenacademie. Op veertienjarige leeftijd verliet hij de schoolbanken om zijn vader te helpen in het meubelatelier. Door zelfstudie behaalde hij het diploma van de humaniora. In 1928 moest hij het werk neerleggen en zijn dienstplicht vervullen. Een jaar later schreef hij zich in aan de Academie van Antwerpen (1929-33). Tijdens deze studie werkte hij als stagiair- tekenaar bij de provinciale bouwmeester J. Taeymans.

In 1932 won hij de tweede premie van de Prijs Gerard de Ridder met de tekening “Modern stadsbeeld in cirkel”. In 1933 studeerde hij af als primus van de klas “Bouwkundige samenstelling” onder prof. J. Huygh. Op de jaarlijkse tentoonstelling van de Academie hing zijn ontwerp naast dat van zijn medestudenten V. Blommaert, R. Braem, F. Laporta, en L. Stynen.

Hierna studeerde hij nog aan het Hoger Instituut voor Schone Kunsten (1933-36) bij J. Smolderen. Ook tijdens deze periode nam hij deel aan meerdere wedstrijden; zo won hij in 1934 de derde prijs Henri Blomme met een tekening van het stadhuis te Hoogstraten, een jaar later de tweede plaats bij de driejaarlijkse prijs van de Academie en de eerste prijs De Keyser. In 1936 won hij de derde plaats bij de Prijs van Rome met het ontwerp voor een Albertmuseum in Elisabethstad te Congo.

Naast zijn functie als provinciaal architect (1937-63) was hij lid van meerdere verenigingen, zoals de N.V. Turnhoutse Maatschappij voor Goedkope Woningen en vanaf 1947 van de Koninklijke Commissie voor Monumenten en landschappen. In zijn vrije tijd was hij werkzaam als schilder, tekenaar, grafische kunstenaar en beeldhouwer. Enkele tentoonstellingen werden aan hem gewijd, zoals in het Paleis voor Schone Kunsten te Brussel (1950).

Jozef Schellekens kreeg zes kinderen, waaronder Paul Schellekens en Mia Schellekens, die trouwde met Carli Vanhout. Paul Schellekens en Carli Vanhout staan bekend als de architecten van de volgende generatie, de zogenaamde “Turnhoutse school”.

Oeuvre

In 1934 bouwt hij voor zichzelf de dubbelwoonst Schellekens – Op de Beeck te Turnhout. Deze woning is een duidelijk voorbeeld van de nieuwe zakelijkheid en het baksteenmodernisme. Zijn ontwerp was qua tijd en omgeving erg gedurfd.

In 1937 mag hij zijn leermeester J. Taeymans opvolgen als provinciaal architect. In de beginjaren ontwerpt hij meerdere scholen in de stijl van het baksteenmodernisme, vb. te Hulshout (1938), Vosselaar (1938), Oevel (1938), Wechelderzande (1938) en Oud-Turnhout (1938).

In de jaren ’40 verandert zijn stijl en grijpt hij naar een traditionele architectuur, die volgens hem waardig is voor het bestaande natuur- en cultuurlandschap. Voorbeelden zijn de scholen te Noorderwijk (1940) en Morkhoven (1941) of het gemeentehuis van Ravels (1942). Indirect verantwoordt hij deze ideeën in de talrijke artikels en boeken die hij in deze periode schrijft. In 1941 publiceert hij De architectuur in ons landschap en het stedebouwprobleem. Dit boek was het resultaat van studiereizen naar Zweden, Duitsland, Nederland en Frankrijk, gestimuleerd door de provincie. Maar ook nadien verschijnen van zijn hand regelmatig artikels in het tijdschrift Bouwkunst en Wederopbouw. In 1949 verschijnt het boekje Turnhout, de hoofdstad der Kempen, dat nogmaals blijk geeft van zijn liefde voor de historische omgeving.

Hij was nauw betrokken met de wederopbouwproblematiek na de Tweede Wereldoorlog. Hiervan getuigen de verschillende restauratieprojecten, zoals de Sint-Dimphnakerk te Geel (1948), de St. Niklaaskerk te Dessel (1948) en het stadhuis van Hoogstraten (1950).

In de jaren ’50 keert het tij opnieuw en kiest hij voor een monumentale moderne vormentaal. De meest bekende ontwerpen van deze periode zijn zonder twijfel het Openluchttheater van het Rivierenhof te Deurne (1950) en het strandgebouw van het Zilvermeer te Mol (1958). Andere interessante projecten zijn de talrijke begraafplaatsen, zoals in Kasterlee (1953) en Mol (1960). Ook het gemeentehuis van Varendonk (1955) en Weelde (1959) springen in het oog.

Auteur: Vanschoonbeek, Francesca

  • DE BONT Yves, 100 jaar wonen in Turnhout. Architectuur van 1895-1995, Zellik, 1995.
  • GRIETEN Stefaan et al., Sterk gebouwd & makkelijk in onderhoud. Ambt en bouwpraktijk van de provinciale architecten in de Provincie Antwerpen (1934-1970), Brugge, 2006.
  • LAUREYS Dirk (ed.), Bouwen in beeld. De collectie van het Architectuurarchief van de Provincie Antwerpen, Turnhout, 2004.
  • SCHELLEKENS Jozef, De architectuur in ons landschap en het stedebouwprobleem, Turnhout, 1941.
  • VAN LOO Anne, Repertorium van de architectuur in België van 1830 tot heden, Antwerpen, 2003.
  • VEULEMANS Jan, “In memoriam Jozef Schellekens, 1909-1963”, in: Noordgouw, jg. 4 nr. 1, 1964.


Erfgoedobjecten

Ontwerper van

Patriciërswoning Huis Metten Thoren met conciërgewoning

Begijnenstraat 28, 30 (Turnhout)
Vrijstaand, op de rooilijn achteruitwijkend gebouw met aan de straat conciërgewoning, omringd door grote tuin, afgesloten met bakstenen muren en mooie smeed- en gietijzeren hekken.


Rivierenhof

Hooftvunderlei 160, Turnhoutsebaan_DE 232, 238, 242, 244, 246, 248, 250 (Antwerpen)
Grootste park van de Antwerpse agglomeratie, 144 hectare, bevat verschillende belangrijke gebouwen en is begrensd door Turnhoutsebaan en A13.


Gemeentehuis van Oud-Turnhout

Dorp 31 (Oud-Turnhout)
Complex geheel opgetrokken in verschillende fasen, oudste gedeelte circa 1906 naar ontwerp van J. Taeymans, in neo-Vlaamserenaissance-stijl.


Architectenwoning Jozef Schellekens

Steenweg op Mol 64, 66 (Turnhout)
Vrijstaande dubbelwoning, in L-vorm gekoppeld, opgetrokken in 1934 naar ontwerp van J. Schellekens in de nieuwe zakelijkheid.


Parochiekerk Sint-Gertrudis

Kerkstraat 19 (Laakdal)
Georiënteerde laatgotische kruiskerk opklimmend tot midden 15de eeuw, toren van circa 1520 en schip verbouwd in jaren 1750.


Devotie- en bedevaartkapel Onze-Lieve-Vrouw Lelie tussen de Doornen

O.-L.-Vrouwstraat 25 (Westerlo)
Georiënteerde kapel met laag, voorstaand, rechthoekig portaal, schip van vier traveeën en smaller lager koor, aan zuidzijde aangebouwde sacristie.


Pastorie van de norbertijnen

Sint-Michielsstraat 2 (Westerlo)
Dit gebouw in de klassieke Franse stijl werd in 1757 opgericht, van 1964 tot 1977 gemeentehuis, sinds 1979 heemkundig streekmuseum.


Stadhuis Hoogstraten

Vrijheid 149 (Hoogstraten)
Oorspronkelijk stadhuis in laatgotische bak- en zandsteenstijl naar ontwerp van Rombout II Keldermans.


Sint-Luciakapel

Meersel 24 (Hoogstraten)
Omhaagde vrijstaande kapel in gotische stijl, opklimmend tot het eerste kwart van de 15de eeuw en het tweede kwart van de 16de eeuw.


Gemeenteschool met onderwijzerswoning

Worteldorp 13, 15 (Hoogstraten)
Voormalige gemeenteschool met onderwijzerswoning, gebouwd in 1873-1874 naar ontwerp van P.J. Taeymans.


Parochiekerk Sint-Willibrordus

Kerkstraat 2 (Merksplas)
Vrijstaande neogotische kerk met deels ingebouwde westtoren, van 1872-1874 naar ontwerp van P.J. Taeymans, omringend plein.


Infirmerie van het augustijnenklooster

Augustijnenlaan 1 (Herentals)
Voormalige infirmerie van het augustijnenklooster, eertijds tabaksmagazijn, van 1952 tot 1980 brandweerkazerne en sinds 1993 stadsarchief.


Schoolgebouw

Ring 67 (Herentals)
Vrije basisschool naar ontwerp van J. Schellekens uit het tweede kwart van de 20ste eeuw.


Gemeentelijke lagere school

Mgr. Heylenstraat 24 (Kasterlee)
Complex van vijf + vier traveeën en twee bouwlagen onder zadeldak, eerste gebouwen opgericht in 1906.


Gemeentehuis van Balen, heden Kruiermuseum

Vaartstraat 29 (Balen)
Gemeentehuis, heden Kruiermuseum en onderkomen voor de Heemkundige Kring. Opgetrokken in 1906-1907 naar ontwerp van de toenmalige provinciale bouwmeester Jules Taeymans.


Kapel Sint-Thomas van Kantelberg

Schoor-Dorp 1 (Balen)
Vernield tijdens de godsdiensttroebelen en heropgebouwd in 1618. Tijdelijk in gebruik als noodkerk nadat de Sint-Andrieskerk van Balen-centrum in 1684 volledig uitbrandde.


Parochiekerk Sint-Dimpna

St.-Dimpnaplein 15 (Geel)
Kerk gebouwd in de periode 1349-1570 ter plaatse van een ouder romaans bedehuis; in 1874 verheven tot tweede Geelse parochiekerk.


Koning Davidhuis en Drossaardshuis

Markt 1 (Meerhout)
Het Koning Davidhuis dateert van circa 1620 en werd tussen 1720 en 1723 uitgebreid met het Drossaardshuis.


Strandgebouw van het Provinciaal Domein Zilvermeer

Zilvermeerlaan 2 (Mol)
Domein opgericht in 1957, het gebogen strandgebouw is een vrij open constructie met betonnen skelet, naar ontwerp van J. Schellekens.


Windmolen Arbeid Adelt

Torenstraat 12 (Ravels)
Stenen bovenkruier, type stellingmolen met bakstenen romp en omlopende houten stelling. Aanpalende mechanische maalderij met dieselmotor.


Kapel van de Wampenberg

Wampenberg zonder nummer (Arendonk)
Kapel in sobere laat-barokstijl, toegewijd aan Onze-Lieve-Vrouw van Bijstand, Heilige Lucia en Sint-Hubertus.


Gemeenteschool en onderwijzerswoning

Lorzestraat 37 (Dessel)
Circa 1925 bouw van een nieuwe gemeentelijke jongensschool met onderwijzerswoning in de Lorzestraat, naar ontwerp van J. Taeymans.


Parochiekerk Sint-Niklaas

Markt zonder nummer (Dessel)
Vrijstaande kerk in gotische en neogotische stijl uit respectievelijk het vierde kwart van de 15de eeuw en het tweede kwart van de 20ste eeuw.


Jongensschool en meisjesschool met klooster

Meistraat 157 (Dessel)
Twee schuin tegenover elkaar gelegen schoolcomplexen; oudste gedeelten gebouwd circa 1932 naar ontwerp van S. Leurs.


Sint-Theobalduskapel

Koningin Elisabethlei 2 (Turnhout)
Vrijstaande gotische kapel opklimmend tot de 14de eeuw, eertijds met omringend kerkhof, eiken- en lindebomen.


Meisjesschool

Schoolstraat 26 (Herselt)
Meisjesschool naar ontwerp van J. Schellekens van 1947.


Gemeentehuis van Weelde

Gemeentelaan 60 (Ravels)
Het modernistische gebouw werd opgericht in 1958 naar ontwerp van Jozef Schellekens.