Collectief

Van Belle (vader & zoon)

ID: 8157   URI: https://id.erfgoed.net/personen/8157

Beschrijving

De 17de-eeuwe orgelmakers Jan en Guilielmus van Belle, vader en zoon, waren actief in Zuid-Westvlaanderen en Frans-Vlaanderen. Hun precieze geboorte- en sterfdata zijn nog niet achterhaald.

Jan is geboren in Sint-Winoksbergen (Bergues, Fr.); in 1663-1667 is er in Veurne een "organist" Jan van Belle (men mag aannemen dat het dezelfde persoon betreft : organisten waren soms ook orgelbouwer, en de termen "orgelist" en "orgelmaker" werden door archiefscribenten soms door mekaar gehaald. Aansluitend vinden we dat Jan van Belle in Ieper gevestigd is als orgelmaker. We zien orgelmaker Van Belle voor het eerst opdagen in 1667, als keurder van het orgel dat Vincent Bourme gemaakt had in de hoofdkerk van Oostende. In Boulogne-sur-Mer (Fr.) wordt J. van Belle ontboden om er het orgel in de kathedraal, dat onafgewerkt stond door het overlijden op 5 oktober 1682 van orgelmaker François van Isacker, te voltooien. Vanuit dit feit wordt verondersteld dat Jan van Belle een leerling was geweest van Van Isacker. Daardoor zou zijn oeuvre niet enkel door de lokale stijl van de Langhedul's (Ieper en Frans-Vlaanderen) maar ook door de meer noordelijke school rond Nicolaas van Hagen beïnvloed zijn geweest.

Vanaf ca. 1685 zien we de naam Guilielmus van Belle op de voorgrond treden; men mag aannemen dat het een zoon van Jan betreft. Het orgel dat sinds 1792 in Nielles-les-Ardres (Fr.) staat is op twee plaatsen gesigneerd, resp. 1686 en 1688, "Guilielmus Van Belle Fecit tot ypre".

Twee Van Belle-orgels zijn in het eerste decennium van de 21ste eeeuw gerestaureerd naar hun (approximatieve) originele vorm : Het orgel in Desselgem (Waregem), 1680, dat afkomstig is uit de abdij van Zonnebeke, en het orgel in Nielles-les-Ardres (Fr.) dat afkomstig is uit de kerk Sainte-Aldegonde in Sint-Omaars (Saint-Omer, Fr.), gedateerd 1688 (& 1696).


Erfgoedobjecten

Uitvoerder van

Orgel kerk Onze-Lieve-Vrouw

Nieuwpoort (Nieuwpoort)
In het begin van de 16de eeuw beschikte de kerk over twee orgels; bekende namen van orgelmakers zijn aan te treffen in de kerkrekeningen. De orgelkast die aanwezig was net vóór de vernieling in WO I droeg het jaartal 1643; over deze tijdspanne zijn echter geen archivalia bewaard. Vanaf de tweede helft van de 17de eeuw zijn we op de hoogte van ingrepen door verschillende orgelmakers: J. en G. van Belle (2de helft 17de eeuw), J. de Gruytters (kleine reparaties, 1733), H. Pescheur (herstelling, 1734), de gebroeders De Rijckere (1743-45), A.-J. Berger (1753-54). Tussen 1770 en 1787 werd het orgel gerenoveerd door P. en L.-B. van Peteghem. Voor de 19de eeuw zijn geen gegevens voorhanden. Het orgel ging verloren in WO I. In 1927 werd een nieuw orgel geleverd door J. Anneessens; dit ging verloren in de brand van 1940. Het huidig orgel is van Jos. Loncke en Zonen uit 1966.


Orgel kerk Sint-Bertinus

Poperinge (Poperinge)
In de 17de eeuw zijn diverse interventies van de orgelmakers Van Belle gedocumenteerd; de oudste materiële resten in het orgel dateren van toen. In 1780 vonden herstellingen plaats door J.J. vander Haeghen. Rond 1806 werd het orgel van het koordoksaal overgebracht naar een W-doksaal. Tussen 1825 en 1836 renoveerde P. van Peteghem het instrument. Er werd een nieuwe orgelkast voorzien. In 1903 renoveerde G. Cloetens het instrument naar romantische trend, met behoud van een gedeelte oud pijpwerk; de neogotische orgelkast uit 1836 werd vervangen. In 1948 volgde een transformatie door Jos. en P. Loncke. In de periode 2008-2010 werd het orgel gerenoveerd door G. Schumacher, naar ontwerp van orgeldeskundige J. Braekmans. Er werd een nieuwe orgelkast gebouwd en het instrument werd gereorganiseerd in functie van een maximale integratie van het oude pijpwerk.


Orgel kerk Sint-Niklaas

Diksmuide (Diksmuide)
De kerk van Diksmuide heeft een onvoorstelbaar rijke voorgeschiedenis op gebied van orgelbouw. Een prachtig 17de-eeuws orgel, op het koordoksaal, ging verloren in WO I [zie uitgebreide fiche]. In 1932 werd een nieuw orgel geplaatst; ook dit instrument werd vernield door oorlogsfeiten, in 1940. Het huidige orgel, op het W-doksaal, dateert van 1966 en is gebouwd door de firma Jos. Loncke en Zonen (Esen).


Orgel kerk Sint-Niklaas

Mesen (Mesen)
Orgel door Jules Anneessens uit 1931.


Orgel kerk Sint-Petrus (Esen)

Diksmuide (Diksmuide)
In Esen zou reeds van rond 1640 een orgel aanwezig geweest zijn; volgens getuigenissen vertoonde het gelijkenissen met werk van de Ieperse school van Van Belle en Van Eynde. Het ging verloren in WO I. In 1924 werd een nieuw orgel gebouwd door de gebroeders Jos. en Pieter Loncke (Esen). In 1971-72 werd nogmaals een nieuw orgel gebouwd door de firma Jos. Loncke en Zonen (Esen).


Orgel kerk Sint-Vedastus

Reningelst (Poperinge)
Orgel gebouwd in 1780-1781 door J.J. vander Haeghen en zoon en P.H. Gobert (Rijsel/F-Lille). In de orgelkast werd een nagenoeg nieuw instrument gebouwd door Ph. Forrest (Roeselare) in 1885.


Orgels parochiekerk Sint-Martinus

Desselgem (Waregem)
Vóór 1870 was er reeds een orgel aanwezig; er is weinig over bekend, behalve dat eraan gewerkt werd door de orgelmakers De Rijckere uit Kortrijk (activiteit te situeren tussen 1769 en 1791), en door Ch.-L. van Houtte (Waregem) in 1851. Volgens zijn eigen getuigenis kreeg Peter Benoit zijn eerste muzieklessen op dit orgel. In 1870 werd een orgel aangekocht dat in 1680 door Jan en Guilielmus van Belle (Ieper) gebouwd werd voor de abdijkerk van Zonnebeke.


Thema's