Beschrijving

Henri Holemans was actief als beeldhouwer en edelsmid. Vanaf het interbellum realiseerde hij tal van Christus- en heiligenbeelden, cultus- en kunstvoorwerpen, medailles, kruiswegen, oorlogsgedenktekens, graftekens en standbeelden. In functie van de realisatie van edelsmeedwerk richtte hij in 1922 in Brussel de Ateliers Holemans op.

Bio

Henri Holemans nam als vrijwilliger deel aan de Eerste Wereldoorlog. In de vakscholen aan het front leerde hij koper bewerken met de resten van obussen, wat de basis zou leggen voor zijn latere beroep van edelsmid. Ook een ontmoeting met edelsmid Théodore Bisschop zou hem in de edelsmeedkunst inwijden. Na de oorlog vervolgde hij zijn opleiding in decoratieve kunsten aan de Sint-Lucasschool van Sint-Gillis, waar hij in 1919 afstudeerde. Vanuit zijn academische opleiding ontwierp hij talrijke Christus- en heiligenbeelden, maar ook wegkruisen, oorlogsgedenktekens en standbeelden. Zijn atelier was gevestigd in Elsene.

Henri Holemans richtte in Brussel in 1922 de Ateliers Holemans op. Als edelsmid realiseerde hij verfijnde religieuze kunst- en cultusobjecten, die internationale bekendheid verwierven en wereldwijd zijn verspreid. Ze maken ook deel uit van de schatkamer van de Nationale Basiliek van het Heilig Hart van Koekelberg. Rond 1930 leerde Holemans de kunst van natuurlijke lak op metaal van een Japanse meester. Deze specifieke, geheime techniek gaf hij door aan zijn zoon Jean, die in 1960 het ambachtelijke atelier overnam en de techniek zou toepassen op juwelen. Aangezien het Tweede Vaticaans Concilie zorgde voor een sterke afname van religieuze edelsmeedkunst, richtte hij het atelier volop op de juwelenindustrie. De verfijnde gelakte sieraden zijn tot vandaag een kenmerk van het nog actieve juweliershuis.

Oeuvre

Holemans realiseerde een uitgebreid oeuvre met objecten van een heel gevarieerde schaal en uitgevoerd in verschillende materialen. Zijn werk varieert van grootschalige plaasteren en bronzen beelden, kruiswegen in gehamerd of gedreven koper, tot kleine, verfijnde voorwerpen in goud, zilver of ivoor. De stijl van zijn figuratief werk past in de academische traditie. Familieleden, maar ook hijzelf, waren vaak de modellen voor zijn beelden.

In de publieke ruimte in Vlaanderen zijn enkele monumentale beelden en gedenktekens van zijn hand bewaard:

• Oorlogsgedenkteken van Alsemberg (1922);
• Heilig Hartbeeld in Aarschot (1923 - Kard. Mercierstraat, ten zuiden van de parochiekerk);
• Oorlogsgedenkteken in Sterrebeek (1924);
• Oorlogsgedenkteken in Ieper;
• Standbeeld van dichter Hendrik van Veldeke (1928);
• Oorlogsgedenkteken in Genk met geïntegreerd Heilig Hartbeeld (1929).

Ook buiten Vlaanderen, voornamelijk in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest zijn er realisaties bewaard. In Elsene realiseerde hij het oorlogsgedenkteken voor de gesneuvelde soldaten van de parochie van de Heilige Drievuldigheid (1921-1922). Hij vervaardigde ook herdenkingsmedailles en insignes voor Amerikaanse soldaten.

Andere realisaties bevinden zich voornamelijk in een religieuze context. Voor de kerk van Halle realiseerde hij een Christusbeeld en voor de Sint-Leonarduskerk van Zoutleeuw een zilveren kruisommegang. In Hasselt is in de Minderbroederskerk de tombe van pater Valentin bewaard, die door Holemans werd uitgevoerd naar een ontwerp van Lemaire. Voorbeelden buiten Vlaanderen tonen aan dat hij wel vaker samenwerkte met de familie Lemaire. In de Kerk Onze-Lieve-Vrouw van Laeken voerde Holemans twee dubbele deuren uit in de koninklijke crypte in geslagen brons naar ontwerp van H. Lemaire. Holemans was ook actief in de Nationale Basiliek van het Heilig Hart van Koekelberg, onder andere samen met de bevriende beeldhouwer Harry Elström. Hij vervaardigde bijvoorbeeld het hamerwerk in koper van het ciborium (1951) en een dubbele bronzen buitendeur (1958-1959). De deur was oorspronkelijk versierd met lak en inlegwerk van eierschalen en edelstenen, maar door de weersomstandigheden is deze afwerking niet bewaard.

Holemans’ oeuvre bevat ook heel veel liturgisch edelsmeedwerk. Hij restaureerde cultusobjecten en vervaardigde zelf tal van kelken, kandelaars, monstransen, bisschopsringen, miniaturen en andere kerkelijke attributen en voorwerpen. Hij werkte eerst in een historiserende stijl, maar later werd zijn vormgeving strakker en meer uitgepuurd, aanleunend bij de art deco, en voorzien van beperkte, geometrische accenten. Holemans wordt beschouwd als één van de belangrijkste vertegenwoordigers van de art-deco-edelsmeedkunst. Hij sloot zich ook aan bij de kunstschool van Maredsous, die een herkenbare sobere en uitgepuurde esthetiek in religieuze kunst vooropstelde, gekoppeld aan een diepe symboliek. Holemans verfijnde realisaties getuigen van een groot meesterschap in het gebruik van luxueuze materialen. Hij combineerde edelmetaal, bergkristal, malachiet, lapis-lazuli, ivoor, Japanse lak en inlegwerk van eierschalen. De schatkamer van de Nationale Basiliek van het Heilig Hart van Koekelberg bewaart verschillende van zijn realisaties. Een opvallend meesterstuk in art deco is een monstrans (1938) in de vorm van een zon, gemaakt van bergkristal, parels en edelstenen. Hij vervaardigde daarnaast onder andere het reliekschrijn van het Heilig Kruis in de Sint-Kruiskerk van Elsene, dat getuigt van zijn kunde van de Japanse laktechniek, de reliekhouder van Sainte-Gertrude in Nijvel en een kruisweg voor de kerk Notre-Dame Cause de notre Joie in Linkebeek.

Zijn monumentale beelden zijn zelden gesigneerd; op sommige is naar verluidt ‘Semen’ leesbaar. Zijn edelsmeedwerk vermeldt het meesterteken “HOLEMANS BRUXELLES” in reliëf.

Auteurs: Verhelst, Julie
Datum: 2026
De tekst wordt ter beschikking gesteld door: Agentschap Onroerend Erfgoed (AOE)

Erfgoedobjecten

Ontwerper van

Oorlogsmonument

Oorlogsmonument

Standbeeld Hendrik van Veldeke

Uitvoerder van

Kloosterkerk Sint-Rochus en minderbroedersklooster

Oorlogsgedenkteken