De lindebomen langs de Scheldekaaien gedateerd

dinsdag 24 juni 2014

Havenhekwerk en lindebomen

In 2010 werd het bouwkundig erfgoed langs de Antwerpse Scheldekaaien geherinventariseerd. Grootschalige herinrichtingswerken zullen deze strook langs het water de komende jaren een totaal ander gezicht geven. In dit opzicht was het belangrijk het bestaande erfgoed op deze plaats te documenteren en te evalueren. Voor de rij lindebomen langs de Scheldekaaien, bleef de vraag naar de ouderdom tot nog toe onbeantwoord. Het onderzoek van Kristof Haneca komt hieraan tegemoet.

De haven begrensd

De Scheldekaaien zoals we ze nu kennen, werden gecreëerd tussen 1877 en 1903. Voor de ontwikkeling van een nieuwe havenzone langs de stadskant van de Schelde werd de bestaande kronkelende rechteroever, met talrijke kleine aanlegplaatsen in de stad die vlieten werden genoemd, helemaal recht getrokken. De bestaande oever verdween. Honderden huizen werden gesloopt, waarbij bijvoorbeeld ook de historische stadskern rond het Steen en de iets noordelijker gelegen historische havenzone "De Werf" van de kaart verdwenen.

Vanaf de Kattendijksluis tot aan de Herbouvillekaai werd een ononderbroken, licht gebogen kaaimuur in blauwe hardsteen opgetrokken. Een strook van tachtig meter breed bood plaats voor kades, havenkranen, treinsporen en opslagplaatsen. Daarnaast kwam een rijweg van twintig meter breed, waarlangs nieuwe gebouwen werden opgetrokken: vooral panden met een handels- of horecafunctie, al dan niet gecombineerd met wonen op de verdiepingen.

Het was niet de bedoeling dat burgers deze havenzone betraden. Over de gehele lengte van de Scheldekaaien werd de grens tussen de gekasseide havenzone en de openbare weg gemarkeerd door een lange rij smeedijzeren hekken op hardstenen basis. In de zuidelijke helft, tot aan het Steenplein, werd een rij lindebomen langs het hek aangeplant.

Over de tot de verbeelding sprekende neogotische hekken, vonden we in het stadsarchief hele reeksen dossiers terug. De typeplannen van de stadsingenieur, de bestekken, de openbare aanbestedingen, de rekeningen voor het weghalen van de gaslantaarns in tijden van elektriciteit: alles kunnen we documenteren. De inventaristekst die in 2010 werd gemaakt, bevat daarom voor het havenhekwerk alle nodige informatie.

De lindebomen gedateerd

De lindebomen echter bleken geen papieren getuigenissen achter te hebben gelaten in het archief van het havenbedrijf. Daarom voerde Kristof Haneca, onderzoeker bij het agentschap Onroerend Erfgoed, dit jaar een dendrochronologisch onderzoek uit op deze bomen.

Daaruit blijkt dat de leeftijd van deze bomen sterk varieert. De oudste lindes hebben een leeftijd tot 110 jaar en werden vermoedelijk aangeplant kort na de installatie van het havenhekwerk. De jongste bomen, die zich vooral bevinden binnen de poorten in het hekwerk, zijn dertig tot veertig jaar oud.

Wilt u meer lezen over het dendrochronologisch onderzoek, dan kunt u het verslag in de vorm van een pdf-document aanvragen via ons contactformulier.

  • HANECA K. 2014: Verslag dendrochronologisch onderzoek. Leeftijdsbepaling van de lindebomen langs de Scheldekaaien in Antwerpen. Rapporten Natuurwetenschappelijk Onderzoek, Onroerend Erfgoed, RNO.OE.2014-011, 10 JUNI 2014.

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.