Oorlogserfgoed in de Demer- en Laakvallei tussen Aarschot en Werchter

woensdag 27 augustus 2014

Wederopbouwwoning OSB 1917

Op 19, 27 en 28 augustus 1914 werd Tremelo getroffen door zwaar oorlogsgeweld. De tastbare herinneringen van de Eerste Wereldoorlog typeren de omgeving. De streek is zo waardevol dat er een ankerplaats is afgebakend.

De ankerplaats "Demer- en Laakvallei tussen Aarschot en Werchter" is gelegen op het grondgebied van de gemeenten Tremelo, Begijnendijk, Rotselaar en Aarschot. In februari 2014 werd deze ankerplaats definitief aangeduid. Een ankerplaats is een waardevol landschap dat gekenmerkt wordt door een geheel van landschappelijke, archeologische en bouwkundige erfgoedelementen.

Bouwkundig erfgoed in een ankerplaats

Bij de opmaak van het dossier voor de ankerplaats, werd het gebied ook gescreend op bouwkundig erfgoed. De resultaten van deze screening zijn nu toegevoegd aan de inventaris van het bouwkundig erfgoed. De 31 nieuw geselecteerde bouwkundige relicten zijn voor een groot deel verbonden met de Eerste Wereldoorlog. Deze oorlog sloeg in 1914 keihard toe in de grote steden, de zogenaamde martelaarsteden, waartoe ook Aarschot behoorde. Maar ook in kleinere dorpen had men het zwaar te verduren. Het bouwkundig erfgoed uit de ankerplaats "Demer- en Laakvallei" illustreert treffend dit minder goed gekende verhaal.

Oorlogserfgoed

In de streek rond Aarschot hadden bij het begin van de Eerste Wereldoorlog vele dorpen zwaar te lijden, als gevolg van de gevechten om de fortengordel rond Antwerpen (augustus en september 1914).

Na de val van de 'oninneembaar' geachte forten van Luik (16 augustus) trok het Belgische leger zich terug naar het 'nationaal bolwerk' Antwerpen. Vanuit Aarschot en Tremelo bood men nog weerstand tegen het oprukkende Duitse leger. Zo probeerde men de opmars van het Duitse leger te vertragen, en het Belgische veldleger de kans te geven zich terug te trekken in de Antwerpse fortengordel.

Vanuit Antwerpen via Tremelo deden de Belgische troepen ook uitvallen richting het bezette Werchter. Tremelo en de omliggende dorpen werden naar aanleiding van deze gebeurtenissen streng afgestraft. Als vergelding voor het verweer van de Belgische troepen werden er verscheidene woningen in brand gestoken.

Wederopbouw

Kasteel Fonteyn

In Tremelo werden op 19, 27 en 28 augustus 1914 in totaal 215 woningen verwoest of zeer zwaar beschadigd. Het centrum van het dorp bestaat dan ook vooral uit wederopbouwpanden, zoals het gemeentehuis en de school. Bij de wederopbouw deed men voornamelijk beroep op lokale aannemers en architecten.

In Tremelo was dit architect Jozef Fonteyn die onder meer het landhuis van zijn vader "Kasteel Fonteyn" en de Veldronkhoeve ontwierp. Fonteyn speelde ook een belangrijke rol bij de wederopbouw in Aarschot.

In het centrum van Tremelo is vandaag nog een woning bewaard die gebouwd werd met steun van het Oeuvre Suisse en Belgique (OSB). Het typische schildje boven de deur herinnert hier nog aan.

Behalve deze panden in een typische neotraditionele wederopbouwstijl, zijn er in de streek ook kleinere langgestrekte hoeves te vinden, die totaal verwoest en heropgebouwd werden zoals bijvoorbeeld in de Varentstraat in Rotselaar.

Oorlogsmonumenten

Hardstenen herdenkingskruis

Net zoals in de rest van Vlaanderen staan er in deze ankerplaats verschillende eenvoudige monumenten die de oorlogsslachtoffers herdenken. Opmerkelijk was een oorlogskruis in Betekom (Begijnendijk) opgericht voor onderluitenant Valeran van de Kerckhove d'Hallebast die hier sneuvelde. Voor deze onderluitenant richtte zijn moeder ook een Lourdesgrot op, op een Duitse bunker in de Westhoek.

Meer informatie

Wil u zelf op zoek gaan naar interessante activiteiten, lezingen, tentoonstellingen, … die de oorlog herdenken kan u terecht op: http://grooteoorlog.uitdatabank.be/

  • Specifiek over de ankerplaats: DE HAAN A. & VANORMELINGEN J. 2013: Aanduidingsdossier ankerplaats ‘Demer- en Laakvallei tussen Aarschot en Werchter’, definitieve aanduiding 4/02/2014. Agentschap Onroerend Erfgoed, Brussel.
  • Tremelo tijdens de Eerste Wereldoorlog: WOUTERS R. 2004: Tremelokermis 1914 een dorp in lichterlaaie, Kampenhout.

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.