Van koning tot minister: de beschermingsbesluiten ondertekend door de Koninklijke Prins

donderdag 30 april 2015

Op 2 januari 2013 begon een projectteam bij het agentschap Onroerend Erfgoed aan de samenstelling van een geactualiseerde beschermingsdatabank. Er wordt gestreefd naar een gestructureerde database met alle informatie over beschermingen, geïntegreerd in de inventarissen van onder meer bouwkundig en landschappelijk erfgoed. Het project zal afgewerkt zijn in 2016.

Tijdens het project ging een wereld aan beschermingsbesluiten voor ons open. Een leuk historisch aspect van de dossiers is de sequentie aan bevoegde personen, die door het zetten van hun handtekening de beslissing namen het goed te beschermen.

Handtekening Koninklijke Prins

Koninklijke besluiten gered

Nadat Leopold III tegen te veel regerings- én bevolkingsschenen had getrapt, werd hij gedwongen zijn functies onmiddellijk over te dragen aan zijn oudste zoon Boudewijn en een jaar later troonsafstand te doen. Dat overgangsjaar was nodig omdat de kroonprins nog niet meerderjarig was; die leeftijd lag toen immers nog op 21 jaar.

Op 11 augustus 1950 legde Boudewijn de eed af en nam de koninklijke bevoegdheden over onder de titel van Koninklijke Prins.

Handtekening Pierre Harmel

Boudewijn ondertekende in zijn eerste jaar aan het hoofd van de staat slechts één keer een reeks definitieve beschermingsbesluiten, namelijk op 25 oktober 1950. Niet teveel hooi in één keer op die vork. Een land leiden vraagt een vleugje in- en opleiding, zeker voor een jonge snaak… Minister van Openbaar Onderwijs Pierre Harmel (1950-1954) stond hem alvast bij.

Zacht hout

Het eerste door Boudewijn beschermde landschap betrof de lindeboom van Zoersel, een majestueuze parel houtig erfgoed waarrond zich eeuwenlang het dorpsleven had afgespeeld.

De bescherming hield jammer genoeg slechts 24 jaar stand: in 1974 werd, opnieuw door Boudewijn, het opheffingsbesluit getekend op verzoek van de gemeente Zoersel, ten voordele van de verkeersinfrastructuur. De boom verdween gelukkig niet in de haarden van de Zoerselnaar, maar werd door twee kunstenaars verwerkt tot een verhalend beeldhouwwerk met figuren uit het dorp en uit De Loteling van Hendrik Conscience.

Ook vier andere bomen werden door Boudewijn als houtig erfgoed gewaardeerd: de etagelindes in het centrum van Retie (zomerlinde of Tilia platyphyllos) en Westerlo (Hollandse linde of Tilia europaea (x)), de Dikke Eik van Wieze en de Vrijheidsboom van Tervuren (ook een Hollandse linde) werden door hem als landschap beschermd.

Een half millennium geleden

Beschermde monumenten zijn er van alle leeftijden. In het tweede ambtsjaar als Koninklijke Prins ondertekende Boudewijn de bescherming van enkele laatmiddeleeuwse pareltjes.

In Kobbegem (Asse) werd het Torenhof ontdekt, een 18de-eeuwse gesloten hoeve. Het oorspronkelijk omgrachte hoevecomplex dankt zijn naam aan de donjon in de noordoostelijke hoek, die dateert uit de 14de of de 15de eeuw.

Eén van de oudste monumenten in Brugge is het voormalige natiehuis van de Genuese loge. Het pand gaat terug tot 1399 en werd in 1441 uitgebreid met een woning voor de consul van Genua. Nadat de Genuese handelaars door de verzanding van het Zwin hun boeltje naar Antwerpen verhuisden, fungeerde het gebouw nog als Saaihalle van de wolwevers, café, cinema, dancing en sinds 2008 als frietmuseum. Over veelzijdige herbestemming gesproken…

Handtekening Boudewijn

Er is leven na de dood

Het kleinste stukje erfgoed dat de jonge Boudewijn beschermde was het praalgraf van Jacob van Lichtervelde.

In een zijkapel van de Sint-Martinuskerk van Koolskamp (Ardooie) vond deze souverein-baljuw van het Graafschap Vlaanderen in 1431 zijn laatste rustplaats in een graftombe versierd met een levensgroot portret in Doornikse hardsteen van hemzelf, ondersteund door een reeks pleuranten. Dit is een bijna unieke bescherming; overige graven werden veelal beschermd in de context van een begraafplaats.

Boudewijn was een diepgelovig man. Of deze overtuiging doorschemerde in de monumenten en landschappen die hij als koning beschermde, lees je in het volgende bericht.

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.