Relict van de maand juni: de kapelhof in Wingene

maandag 8 juni 2015

Kapelhof met opgaande bomen

Inventariseren en beschermen is selecteren. Met objectiviteit en ervaring afwegen welke constructie we een erfgoedlabel geven.

Maar af en toe verliezen we ons hart. Omdat het zo mooi is. Of zo raar. Omdat het verhaal erachter ons treft. Of omdat het zo zwijgt. Omdat het zo goed gerestaureerd is. Of omdat het er niet meer is. Elke maand zet een collega een inventarisitem in de kijker.

In juni stelt landschapper Nele Vanmaele u de beboomde kapelhof in Wingene voor, met veldkapel en een aanpalende begraafplaats.

Hoe leerde je deze site kennen?

Het kleine bosje ligt op een kruispunt van wegen, op de grens van Wingene en Ruiselede. Tijdens mijn kinderjaren ging ik wekelijks op bezoek bij mijn grootmoeder in Sint-Jan (Wingene). Dit bosje was bij elke rit van Aalter naar Wingene iets wat erg mijn aandacht trok. Ongeveer 1500 keer heb ik vanuit de wagen zitten turen wat er nu precies te zien was op dit merkwaardige perceel.

Orthofoto Wingene, Kapelhof

De hogere ligging, en ook het feit dat de Vagevuurstraat zich weinig efficiënt rond het perceel slingert om het te ontwijken, intrigeren. De site ligt in de zuidelijke tip van de grote driehoekige structuur van het Sint-Pietersveld, een structuur die op de luchtfoto in het oog springt.

Het open landschap in de driehoek hoort bij het Rijksopvoedingsgesticht, en contrasteert met de fijnmazige dambordvormige drevenlandschappen die rond de driehoek liggen.

Nu kom ik daar maar zelden meer, hooguit eens in de herfst op weg naar het Bulskampveld om een boswandeling te maken, of in de zomer om de file van de kusttoeristen op de E40 ter hoogte van Aalter te vermijden. Maar elke keer als ik er langs rij wordt de gaspedaal even gelost en gaat de blik naar de kapelhof.

Waarom relict van de maand?

De site met kapel is mooi op de Ferrariskaart (1771-1778) te zien als een beboomd perceel, langs drie zijden omgeven door wegen.

Behalve het microreliëf en het beboste karakter zijn tot op vandaag heel wat elementen te onderscheiden op deze plek. Op vlak van bouwkundig erfgoed valt de veldkapel het meest op. Bij de kapel is ook een calvariekruis te zien.

Op de kapelhof bevinden zich onder andere winterlinden. Het voorkomen van linden bij een kapel is een zeer oud gebruik. Linden hebben al eeuwen een religieuze betekenis. Het kwam vaak voor dat ergens eerst een boom of groep bomen het voorwerp uitmaakte van verering, die dan door de plaatselijke geestelijkheid geaccapareerd werd door er een kapel naast te laten bouwen.

Het gebruik van fetisjbomen kan ook ver terug gaan. De linden bij deze kapel hebben een functie als koortsbomen. Door lintjes aan de bomen te hangen hoopte men koortsaanvallen te stoppen.

Begraafplaats

Ten noordoosten ligt aanpalend een andere beboomde site, namelijk de begraafplaats van het Sint-Pietersveld. Deze begraafplaats hoorde bij het gesticht. De dreef van bruine beuken leidt naar een calvariekruis, links en rechts bevinden zich verschillende graven.

Treuriep

De markantste bomen zijn een opvallend mooi ontwikkelde bruine beuk en een treuriep. Treurbomen zijn omwille van hun groeivorm typische begraafplaatsbomen. Iep als boom is zeer zeldzaam geworden, de meeste iepen stierven de voorbije decennia aan de iepenziekte waardoor deze boom, die ooit zeer courant in het Vlaamse landschap voorkwam, nu nog maar zeer sporadisch te vinden is.

De kapelhof en begraafplaats maken deel uit van het beschermde landschap Sint-Pietersveld. Via een beheersplan zal er rond het behoud, beheer en herstel van deze site, en het volledige landschap van het Sint-Pietersveld worden gewerkt. Het in leven houden van het "ritueel" aanbinden van lintjes bij de koortsbomen kan hierbij meer onder de aandacht komen.

Logo Onroerend Erfgoed

Deze site is een realisatie van Onroerend Erfgoed, een agentschap van de Vlaamse Overheid dat onroerend erfgoed in Vlaanderen inventariseert, onderzoekt, beschermt, beheert en de ontsluiting ervan stimuleert.